Katastrofa lotu Jak Sierwis 9633

Katastrofa lotu Yak Service 9633 wydarzyła się 7 września 2011 roku na lotnisku Tunoszna w Jarosławiu. Był to lot czarterowy z Jarosława do Mińska, który obsługiwał Jakowlew Jak-42D o znakach RA-42434. Lot został wynajęty przez rosyjski klub hokejowy Łokomotiw Jarosław. Samolot rozbił się około 500 metrów po starcie. Spośród 45 osób na pokładzie, 43 zginęły na miejscu, a dwie zostały ciężko ranne. 12 września 2011 jeden z poszkodowanych zmarł w szpitalu, zwiększając tym samym liczbę ofiar do 44. Ostatecznie skutki katastrofy przeżyła 1 osoba[1].

Katastrofa lotu Yak Service 9633
Ilustracja
Jakowlew Jak-42D, który uległ katastrofie (nr rej. RA-42434). Zdjęcie wykonano na lotnisku w Moskwie w 2006 roku.
Państwo

 Rosja

Miejsce

Jarosław

Data

7 września 2011

Godzina

16:05 czasu lokalnego
14:05 czasu polskiego

Rodzaj

Zderzenie z ziemią

Przyczyna

Błąd pilota

Ofiary

44 osoby

Ranni

1 osoba

Ocaleni

1 osoba

Statek powietrzny
Typ

Jakowlew Jak-42D

Użytkownik

Jak Sierwis

Numer

RA-42434

Start

Rosja Jarosław

Cel lotu

Białoruś Mińsk

Numer lotu

9633

Pasażerowie

37 osób

Załoga

8 osób

Położenie na mapie obwodu jarosławskiego
Mapa konturowa obwodu jarosławskiego, blisko centrum na prawo znajduje się punkt z opisem „miejsce zdarzenia”
Położenie na mapie Rosji
Mapa konturowa Rosji, po lewej nieco u góry znajduje się punkt z opisem „miejsce zdarzenia”
Ziemia57°33′13″N 40°07′40″E/57,553611 40,127778

SamolotEdytuj

 
Miejsce katastrofy na mapie miasta

Samolot, który brał udział w zdarzeniu to Jakowlew Jak-42D o znakach rejestracyjnych RA-42434. Pierwszy lot wykonał w 1993 roku w barwach Tatarstan Airlines. Kolejnym właścicielem maszyny były rosyjskie czarterowe linie lotnicze Jak Sierwis.

KatastrofaEdytuj

Samolot z 37 pasażerami oraz ośmioosobową załogą uległ katastrofie krótko po starcie z lotniska Tunoszna w Jarosławiu. Samolot rozpadł się na kilka części i część kadłuba wpadła do rzeki Tułosza, dopływu Wołgi[2]. Podczas startu panowały dobre warunki meteorologiczne, widzialność była na poziomie 50 km, temperatura 17 °C, wiatr północny o sile 14 km/h.

Przyczyny katastrofyEdytuj

Prawdopodobną przyczyną katastrofy mógł być błąd pilota, przez co samolot nabrał niewłaściwą wysokość i zawadził o antenę radiolatarni[2]. W listopadzie 2011 roku MAK poinformował, że przyczyną katastrofy były błędy pilotów. Według MAK, jeden z pilotów w wyniku błędu (nieumyślne wciśnięcie pedałów hamulców – odmienna konstrukcja orczyka w stosunku do Jak-40, na którym latał jeden z pilotów), sprawiła, że samolot był hamowany na pasie podczas rozbiegu i nie uzyskał odpowiedniej prędkości (a tym samym i siły nośnej), by pomyślnie wystartować. Natomiast sekcja zwłok jednego z pilotów wykazała, że przed śmiercią, zażył on fenobarbital, środek o działaniu nasennym i uspokajającym, po zastosowaniu którego nie wolno siadać za sterami samolotu[3].

W rok po katastrofie we wrześniu 2012 roku Komitet Śledczy Federacji Rosyjskiej obarczył winą za wypadek zastępcę szefa spółki Yak Service i odpowiedzialnego za organizację lotu, Wadima Timofiejewa, który ponosi odpowiedzialność za „szereg zaniedbań”. 6 września 2012 roku Timofiejew został oskarżony na podstawie art. 263 ust. 3 kodeksu karnego sankcjonującego naruszenie zasad bezpieczeństwa i obsługi transportu lotniczego[4][5] (grozi mu do 7 lat kary pozbawienia wolności). Za bezpośrednią przyczyną katastrofy wskazano błąd załogi samolotu, która według komitetu śledczego w dniu wypadku „powinna raczej przechodzić szkolenie z latania na samolocie Jak-42 niż go pilotować”[6].

OfiaryEdytuj

Samolotem podróżowała rosyjska drużyna hokeja na lodzie Łokomotiw Jarosław, która udawała się do Mińska na Białorusi na inauguracyjny mecz ligi KHL w sezonie 2011/12 z tamtejszym klubem Dynama Mińsk[7][8].

W wyniku katastrofy bezpośrednio zginęły 43 osoby, a dwie zostały ciężko ranne[2]. Według świadków wypadku, jeden z ocalałych, hokeista Aleksandr Galimow tuż po katastrofie „nie stracił przytomności i był w stanie samodzielnie oddalać się od płonących pozostałości po samolocie, brodząc w wodzie”[9]. Natychmiast został przewieziony do szpitala, gdzie stwierdzono, że miał poparzone 90% powierzchni ciała, w tym górne drogi oddechowe. Następnie w ciężkim stanie został przetransportowany do specjalistycznej kliniki w Moskwie, gdzie 12 września 2011 zmarł[10]. Drugi z ocalałych, członek załogi, inżynier pokładowy Aleksandr Sizow (w czasie lotu przebywał w tylnej części kokpitu samolotu), odniósł lżejsze obrażenia – m.in. urazy głowy i poparzenia 15% powierzchni ciała. Podobnie jak Galimow, trafił do szpitala w Moskwie, gdzie po tygodniu jego stan ustabilizował się. Po ponad siedmiu tygodniach jego stan określono jako satysfakcjonujący i mógł opuścić szpital. W połowie października udzielił wywiadu telewizyjnego, w którym zadeklarował, że zamierza wrócić do pracy w lotnictwie, ale być może nie będzie już latać[11].

Ofiary śmiertelneEdytuj

 
Prezydent Rosji Dmitrij Miedwiediew w trakcie spotkania ze śledczymi (obok Siergiej Szojgu i Igor Lewitin)
 
Prezydent Rosji Dmitrij Miedwiediew składający kwiaty w miejscu katastrofy
 
Kibice Łokomotiwu składają kwiaty i znicze przed lodowiskiem w Jarosławiu
Zawodnicy klubu
Sztab szkoleniowy i medyczno-techniczny
  • Brad McCrimmon – trener
  • Aleksandr Karpowcew – asystent trenera
  • Igor Korolow – asystent trenera
  • Jurij Bachwałow – operator kamery
  • Aleksandr Bielajew – menedżer sprzętu / masażysta
  • Mikałaj Krywanosau – trener fitness
  • Jewgienij Kunnow – masażysta
  • Wiaczesław Kuzniecow – masażysta
  • Władimir Piskunow – administrator
  • Jewgienij Sidorow – trener ds. analiz
  • Andriej Zimin – lekarz drużyny
Załoga samolotu
  • Andriej Sołoncew – dowódca
  • Igor Żewiełow – drugi pilot
  • Władimir Matiuszkin – inżynier pokładowy
  • Siergiej Żurawlow – mechanik pokładowy
  • Nadieżda Maksumowa – stewardesa
  • Jelena Sarmatowa – stewardesa
  • Jelena Szawina – stewardesa

OcalonyEdytuj

  • Aleksandr Sizow – członek załogi, inżynier pokładowy

Następstwa i upamiętnieniaEdytuj

W Jarosławiu ogłoszono trzydniową żałobę w dniach 9–11 września 2011[12]. W związku z katastrofą, w 2012 władze ligi KHL podjęły decyzję, w myśl której odtąd drużyny mogą podróżować na mecze wyłącznie samolotami marki Boeing i Airbus, nie starszymi niż 15 lat[13].

Żona kanadyjskiego hokeisty Kevina Dallmana (do 2012 występującego w klubie ligi KHL, Barys Astana), Stacy, założyła Fundację Żon Łokomotiwu (ang. Lokomotiv Wives Fund) mającą na celu pomoc żonom hokeistów i trenerów zmarłych w wyniku katastrofy[14].

23 czerwca 2012 roku w hali Traktor Arena w Czelabińsku odbył się mecz upamiętniający dwóch hokeistów-ofiar katastrofy. Został zorganizowany przez przyjaciół obu zawodników. Wystąpiły w nim naprzeciw siebie dwa zespoły: honorujący Giennadija Czuriłowa w niebieskich strojach z numerem 21 oraz emblematem rodzinnego miasta Magnitogorska, oraz złożony z kolegów Aleksandra Kalanina, w białych strojach, z numerem 28 i herbem Czelabińska. Spotkanie zakończyło się wynikiem 6:6, zaś w serii rzutów karnych zwycięstwo drużynie z Magnitogorsk zapewnił Dienis Mosalow. Na meczu obecni były członkowie rodzin i bliscy hokeistów[15].

4 sierpnia 2012 roku w szwajcarskim mieście Kloten odbył się mecz ku pamięci ofiar katastrofy, w którym hokeiści klubu Kloten Flyers ulegli zespołowi pod nazwą World Stars (Gwiazdy Świata) 6:9. W drużynie Gwiazd wystąpili wybitni rosyjscy zawodnicy występujący w ligach NHL i KHL[16][17].

W rok po katastrofie poinformowano, że firma ubezpieczeniowa Sogaz wypłaciła 90,5 mln rubli odszkodowań na rzecz krewnych i innych spadkobierców oraz beneficjentów 24 z 26 zmarłych graczy Łokomotiwu. Wszyscy hokeiści byli ubezpieczeni na łączną sumę 98 mln rubli[18].

7 września 2012 roku w Jarosławiu odbyły się uroczystości rocznicowe, podczas których m.in. odsłonięto pomnik upamiętniający w miejscu katastrofy[19].

Podjęto decyzję, że w Jarosławiu powstanie pomnik upamiętniający ofiary katastrofy. Wstępnie do konkursu zostało zgłoszonych przeszło 60 projektów. Do dalszego etapy wybrano trzy z nich. W 2013 roku zdecydowano, że przed lodowiskiem klubu Arena 2000 stanie pomnik złożony z 37 kijów hokejowych, symbolizujący 37 ofiar – członków ekipy klubu[20]. Istalację wykonanego we Frankfurcie nad Menem pomnika rozpoczęto na przełomie lipca i sierpnia 2013[21][22]. Pomnik odsłonięto w drugą rocznicę katastrofy, 7 września 2013[23][24][25].

Od 2013 władze KHL przyznają Nagrodę Andrieja Zimina dla najlepszego lekarza klubowego w sezonie[26]. Andriej Zimin był przez 20 lat lekarzem drużyny Łokomotiwu.

W sezonie KHL (2015/2016) z uwagi na czwartą rocznicę katastrofy nie rozegrano meczów dnia 7 września 2015[27].

Szkole Średniej Nr 9 w Jarosławiu, której absolwentami byli zmarli w katastrofie hokeiści (Iwan Tkaczenko, Jurij Uryczew, Daniił Sobczenko, Artiom Jarczuk, Maksim Szuwałow) nazwano umieniem Iwana Tkaczenki[28].

W dziesiątą rocznicę katastrofy, 7 września 2021, w kolejce ligowe sezonu KHL (2021/2022) zaplanowano w Jarosławiu mecz Łokomotiw – Dynama Mińsk (przed katastrofą 7 września 2011 drużyna Łokomotiwu udawała się na mecz z Dynamem do Mińska)[29]

KontrowersjeEdytuj

W lutym 2012 roku rodziny pilotów skierowały sprawę do sądu w Moskwie, kwestionując wyniki dochodzenia MAK. Ich wniosek stwierdzał, że dochodzenie zostało przeprowadzone z naruszeniem norm i zalecanych praktyk Konwencji o międzynarodowym lotnictwie cywilnym, a MAK nie był organem właściwym do przeprowadzenia takiego badania i że eksperci uczestniczący w badaniu nie mieli odpowiednich kwalifikacji[30]. Zamoskworiecki Trybunał w Moskwie odmówił przyjęcia pozwu, tłumacząc, że MAK działa w imieniu członków umowy międzyrządowej, a wniosek nie jest właściwy, gdyż MAK korzysta z immunitetu dyplomatycznego[31]. Decyzję podtrzymał następnie sąd miejski w Moskwie. Następnie prawnicy rodzin zwrócili się do Trybunału Konstytucyjnego Federacji Rosyjskiej z wnioskiem o sprawdzenie zgodności z prawem korzystania z immunitetu dyplomatycznego przez MAK oraz tego, czy zgodne z Konstytucją jest, że ustalenia Komisji nie mogą być kwestionowane w sądzie[4][32].

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. James Francis: Modern Air Disasters: Yak-Service Flight 9634 (ang.). msn.com, 2013-07-16. [dostęp 2013-07-28]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-07-24)].
  2. a b c Kulisy katastrofy w Rosji. Spadł przez złe paliwo? | onet.pl.
  3. MAK: Przyczyną katastrofy Jaka-42 były błędy pilotów. (pol.). TVN24.pl, 2011-11-02. [dostęp 2011-11-02].
  4. a b В деле о гибели «Локомотива» попросили разобраться Страсбургский суд (ros.). km.ru. [dostęp 2013-02-07].
  5. Родственники пилотов самолёта, в котором разбилась ХК „Локомотив” под Ярославлем, пытаются оспорить выводы МАК о причинах авиакатастрофы (ros.). altapress.ru. [dostęp 2013-02-07].
  6. Rosja: Katastrofa samolotu z drużyną hokeistów. Jest winny (pol.). onet.pl, 2012-09-06. [dostęp 2012-09-06].
  7. Crash: Yak Service YK42 at Yaroslavl on Sep 7th 2011, failed to climb on takeoff (ang.). The Aviation Herald. [dostęp 2011-09-07].
  8. СПИСОК экипажа и пассажиров, находившихся на борту воздушного судна Як-42 (ros.). mchs.gov.ru, 2011-09-07. [dostęp 2011-09-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-02-04)].
  9. Daniel Ludwiński: Trwa walka o życie Aleksandra Galimowa. 2010-09-10. [dostęp 2011-09-12].
  10. Zmarł hokeista ciężko ranny w katastrofie Jaka-42. 2011-09-12. [dostęp 2011-09-12].
  11. Only survivor of Russia ice hockey plane crash released from hospital (ang.). en.rian.ru. [dostęp 2011-12-23].
  12. [1].
  13. Tylko z nowych samolotów mogą korzystać hokeiści w Rosji (pol.). sportowefakty.pl. [dostęp 2012-02-10]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-04-28)].
  14. Wife of hockey player kicked out of Kazakhstan | Toronto Sun, torontosun.com [dostęp 2017-11-24] (ang.).
  15. News: Kontinental Hockey League (KHL), en.khl.ru [dostęp 2017-11-24].
  16. News: Kontinental Hockey League (KHL), en.khl.ru [dostęp 2017-11-24].
  17. NHL players face Swiss team Kloten in benefit to remember Lokomotiv Yaroslavl | NHL | Sporting News, aol.sportingnews.com [dostęp 2017-11-24].
  18. Первый гол Филатова: News: Kontinental Hockey League (KHL), en.khl.ru [dostęp 2017-11-24].
  19. V Jaroslavli spomínali na obete vlaňajšieho nešťastia | HOKEJ.sk, hokej.sk [dostęp 2017-11-24] (słow.).
  20. Hokej.cz – Nejsmutnější výročí světového hokeje: v Jaroslavli vzpomínali na oběti loňského neštěstí.
  21. V Jaroslavli čoskoro odhalia pamätník aj na počesť Demitru | HOKEJ.sk, hokej.sk [dostęp 2017-11-15] [zarchiwizowane z adresu 2016-03-05] (słow.).
  22. Zarchiwizowana kopia. [dostęp 2013-08-02]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-08-06)].
  23. Hokej.net – 07.09.2011 – pamiętny dzień (FOTO, WIDEO), hokej.net [dostęp 2017-11-15] (ang.).
  24. Осталось 16 минут: News: Kontinental Hockey League (KHL), en.khl.ru [dostęp 2017-11-15].
  25. В Ярославле открыт хоккейный мемориал из стальных клюшек | KHL-BET.RU – Новости хоккея, аналитические обзоры, прогнозы на хоккей, khl-bet.ru [dostęp 2017-11-15] (ros.).
  26. High Five. Season closing ceremony (ang.). khl.ru. [dostęp 2013-05-23].
  27. In Memoriam: News: Kontinental Hockey League (KHL), en.khl.ru [dostęp 2017-11-15].
  28. The Lokomotiv disaster – 10 years later: News: Kontinental Hockey League (KHL), khl.ru [dostęp 2021-09-09].
  29. 10 Year anniversary honors tragic day in Lokomotiv and KHL history: News: Kontinental Hockey League (KHL), khl.ru [dostęp 2021-09-09].
  30. Родственники погибших пилотов Як-42 оспорили в суде выводы МАК (ros.). azerros.ru. [dostęp 2013-02-07].
  31. Выводы МАК по делу о гибели „Локомотива” пытаются оспорить через КС РФ (ros.). rapsinews.ru. [dostęp 2013-02-07].
  32. Родственники погибших в катастрофе „Локомотива” оспорили неприкосновенность МАКа (ros.). lenta.ru. [dostęp 2013-02-07].

Linki zewnętrzneEdytuj