Katorga (ros. каторга, z gr. κάτεργον keteirgon „zmuszać”, w nawiązaniu do κατεργων – katergon – trójrzędowy wiosłowy okręt, nazywany później galerą, którego wioślarzami byli skazańcy) – w potocznym rozumieniu: ciężka praca fizyczna, często ponad ludzkie siły.

W ujęciu historycznym: w carskiej Rosji ciężkie przymusowe roboty (połączone z zesłaniem na odległe tereny Imperium – zwykle Syberię). Katorga była karą stosowaną za poważne przestępstwa, w tym przestępstwa pospolite (tzw. kryminalne), aczkolwiek obecnie zwykle jest utożsamiana z karą dla osób represjonowanych z przyczyn politycznych, gdyż zgodnie z rosyjskim kodeksem karnym z 1847 roku, zesłanie i katorga były karami powszechnie wymierzanymi uczestnikom zrywów narodowościowych i wyzwoleńczych.

Po dojściu do władzy bolszewików katorgę zastąpiły deportacje i łagry[1].

Katorgą nazywali Polacy też samo zesłanie na Sybir, jakkolwiek termin ten odnosi się głównie do tych skazanych, którzy w rotach aresztanckich kierowani byli do pracy w kopalniach na dalekim wschodzie i północy Imperium Rosyjskiego. Katorżnicy otrzymywali różne wyroki, od lat kilku po dożywotnie.

Jednymi z tych, którym udało się wrócić, byli:

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. katorga, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2022-02-14].