Otwórz menu główne

Kettlerowie – niemiecka dynastia pochodząca z Westfalii. W latach 1561-1737 Kettlerowie panowali w Księstwie Kurlandii i Semigalii.

Kettlerowie
Herb Kettlerowie
Kraj Kurlandia i Semigalia
Tytuły książęta Kurlandii i Semigalii
Założyciel Gotthard Kettler
Ostatni przedstawiciel Ferdynand Kettler
Rok założenia 1561
Rok rozwiązania 1737
Pochodzenie etniczne niemieckie

Historia dynastiiEdytuj

Założycielem książęcej dynastii Kettlerów był ostatni mistrz krajowy inflanckiej gałęzi zakonu krzyżackiego Gotthard Kettler. Pochodził on z westfalskiej rodziny rycerskiej Kettelerów, której gniazdem rodowym była miejscowość Hüsten pod Arnsbergiem. 28 listopada 1561 w Wilnie zawarł on układ z królem polskim Zygmuntem II Augustem na mocy, którego rezygnował ze stanu duchownego, zgodził się na sekularyzację zakonu i inkorporację Inflant do Korony i Litwy. Jednocześnie gwarantował sobie dziedziczny tytuł książęcy i panowanie w lennym księstwie utworzonym na terenie Kurlandii i Semigalii. Jako świecki książę przyjął luteranizm i ożenił się z Anną Meklemburską, córką księcia Albrechta VI na Güstrow.

Przez całe swoje panowanie Gotthard Kettler sumiennie wywiązywał się ze swoich powinności wasalnych, był także mecenasem rozwoju miast i handlu. Należał jednak do władców o zapędach absolutystycznych co powodowało bunty lokalnego rycerstwa dążącego do przywilejów szlacheckich.

Po śmierci Gottharda Kettlera w 1587 roku tron przypadł jego dwóm synom: Fryderykowi i Wilhelmowi. Pomimo, że władali oni państwem wspólnie podzielili się dzielnicami księstwa. Fryderyk Kettler rządził w Semigalii, a Wilhelm Kettler w Kurlandii. W tym czasie wzrosło znaczenie szlachty inflanckiej, która dążyła do ograniczenia władzy książęcej. Konflikt zakończył się tragicznie, gdy w 1615 roku zginął jeden z przywódców opozycji, a winną obarczono księcia Wilhelma Kettlera. Szlachta podjęła próbę detronizacji dynastii. Ostatecznie zawarto kompromis, ale tylko Fryderykowi Kettlerowi udało się utrzymać na tronie. W 1617 roku książę zmuszony został do zatwierdzenia przywilejów Formulae regiminis. Wilhelm Kettler został wygnany i wraz ze swoim synem pozbawiony wszelkich praw do sukcesji.

Bezdzietność Fryderyka Kettlera i jego małżonki Elżbiety Magdaleny stwarzała zagrożenie dla dalszego istnienia dynastii. Aby zapewnić dziedziczność tronu książę prowadził wieloletnie negocjacje z królem polskim w sprawie uznania praw do tronu Jakuba Kettlera. Zygmunt III Waza był jednak nieugięty. Dopiero w 1642 roku Władysław IV Waza wydał taki przywilej. Na jego mocy syn Wilhelma Kettlera otrzymał tron, który faktycznie jako regent dzierżył z woli stryja od 1638 roku.

Najwybitniejszy przedstawiciel dynastii Kettlerów, Jakub Kettler rozpoczął swoje panowanie od ambitnego planu stworzenia z Księstwa Kurlandii i Semigalii potęgi morskiej i kolonialnej. Udało mu się ten cel szybko zrealizować. Jednak przeszkodą dla dalszej aktywności gospodarczej stał się niespodziewanie potop szwedzki oraz konkurencja ze strony innych państw europejskich (przede wszystkim Anglii i Holandii), które wykorzystały zawieruchę wojenną w Rzeczypospolitej, aby przejąć kurlandzkie faktorie handlowe w Gambii, na Trynidadzie i Tobago.

Załamanie się gospodarki Kurlandii i Semigalii po 1660 roku, odbiło się na pozycji dynastii Kettlerów. Już nigdy nie powróciła ona do znaczenia międzynarodowego jakim cieszyła się w połowie XVII wieku. Kolejni władcy, Fryderyk Kazimierz Kettler (panujący w latach 1681-1698) i jego syn Fryderyk Wilhelm Kettler (panujący w latach 1698-1711) odczuwali coraz bardziej osłabienie Rzeczypospolitej. Nie mogli już korzystać z jej mocarstwowości i opieki. Kryzys w państwie polsko-litewskim nie służył utrzymaniu pokoju i stabilności w regionie. Inflanty stały się ponownie terenem ekspansji ze strony Szwecji i Rosji, które dążyły do opanowania i pełnej kontroli nad portami tej części Morza Bałtyckiego. Odrodziła się opozycja szlachecka, która znów zaczęła żądać dla siebie praw i przywilejów. Próby odbudowy znaczenia księstwa jako centrum gospodarczego i handlowego regionu nie powiodły się.

Lata 1698-1737 stały się okresem targów i walki o tron. Przedwczesna śmierć Fryderyka Kazimierza Kettlera, małoletność i przedwczesna śmierć jego następcy Fryderyka Wilhelma Kettlera, III wojna północna, zabiegi Hohenzollernów i Wettynów o zapewnienie sobie sukcesji w księstwie, a także nieobecność księcia Ferdynanda Kettlera w kraju spowodowały, że od początku XVIII wieku Kurlandia i Semigalia stały się protektoratem Rosji rządzonym najpierw przez przedstawicielkę dynastii Romanowów, Annę Iwanownę, a później przez jej faworyta Ernesta Jana Birona.

Dynastia wygasła w linii męskiej wraz ze śmiercią Ferdynanda Kettlera (zmarł w 1737 roku). Ostatnią jej przedstawicielką była jednak Amalia Ludwika, córka księcia Fryderyka Kazimierza Kettlera i żona księcia Adolfa von Nassau-Siegen. Zmarła ona w 1750 roku

Drzewo genealogiczneEdytuj

 

LiteraturaEdytuj

Zobacz teżEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj