Lista polskich rodów książęcych

lista w projekcie Wikimedia
(Przekierowano z Polskie rody książęce)

Polskie rody książęce – przedstawiciele rodów i instytucji, które pomimo zasady równości wszystkich przedstawicieli stanu szlacheckiego uzyskały prawo stosowania tytułu książęcego w życiu publicznym I Rzeczypospolitej oraz zachowały pewne przywileje[1].

W przypadku rodów szlacheckich tytuł przysługiwał początkowo jedynie tym z nich, które do czasu unii lubelskiej (1569) zachowały swe odrębne dzielnice (księstwa) w ramach Wielkiego Księstwa Litewskiego. Dotyczyło to niektórych potomków Gedymina i Ruryka oraz Radziwiłłów. Przed I rozbiorem Rzeczypospolitej sejm potwierdził lub nadał tytuły książęce jedynie kilku rodom wywodzącym się z szeregów polskiej i litewskiej szlachty. Dopiero w trakcie sejmu rozbiorowego, na specjalne życzenie rządu austriackiego, zatwierdzone zostały tytuły nadane w przeszłości przez władców Rzeszy Niemieckiej kilku szlacheckim rodom polskim. Ten sam sejm nadał również tytuły książęce kilku przedstawicielom ówczesnych elit politycznych[1].

Odrębną kategorię książąt stanowili władcy księstw lennych Rzeczypospolitej oraz książęta duchowni, biskupi Kościoła katolickiego[1].

Potęga rodów książęcych Rzeczypospolitej opierała się na olbrzymich posiadłościach ziemskich położonych przede wszystkim na ziemiach litewsko-ruskich. Należały do nich dawne udzielne dzielnice książęce oraz późniejsze nabytki terytorialne. Niektóre z tych posiadłości objęte zostały statutem ordynacji, co czyniło z nich trwałe domeny i źródło szczególnej pozycji niektórych domów książęcych[1].

Dwie ordynacje utworzyły rody, które uzyskały (Gonzaga-Myszkowscy) lub mogły uzyskać (Zamoyscy) zagraniczny tytuł arystokratyczny. Uzyskany tą droga tytuł ordynata, stawał się dla głowy rodu wyróżnieniem zbliżonym pod względem prestiżu do tytułu książęcego[potrzebny przypis].

W przypadku kilku rodów (Koniecpolscy, Denhoffowie, Ossolińscy, Ogińscy) uzyskane tytuły zagraniczne nie zyskały nigdy sankcji prawnej w ramach I Rzeczypospolitej. Bliska uzyskania takiej pozycji była także jedna z gałęzi rodu Potockich, uzyskując po I rozbiorze nadanie tytułu książęcego w Galicji pod warunkiem założenia ordynacji. Warunek ten nie został spełniony i tytuł się uzyskał sankcji prawnej[1].

Do grona książąt Rzeczypospolitej nie zalicza się tych rodów wywodzących się od książąt litewsko-ruskich, które nie uzyskały potwierdzenia tytułu w ramach I Rzeczypospolitej. W życiu towarzyskim wyróżniano ich nieformalnym tytułem kniazia. Niektórym z tych rodów tytuł książęcy został zatwierdzony po upadku Rzeczypospolitej przez Senat Królestwa Polskiego lub Królów Polski z dynastii Holsztyn-Gottorp-Romanow (Ogińscy, Woronieccy, Druccy-Lubeccy, Puzynowie, Giedroyciowie, Massalscy)[1].

Najpotężniejsze rody książęce Rzeczypospolitej pod względem statusu równe były domom panujących książąt europejskich. Świadczą o tym m.in. zawierane na równych prawach związki małżeńskie. Szczególnie bliskie relacje utrzymywano z książętami Rzeszy Niemieckiej: Hohenzollernami, Wittelsbachami, Anhaltami, Wirtembergami, Thurn und Taxis, de Ligne[1].

Wiele rodów szlacheckich nie posiadających tytułu książęcego doszło w życiu politycznym i ogromie posiadłości do podobnej pozycji jaką zajmowały rody książęce (Zamoyscy, Koniecpolscy, Gonzaga-Myszkowscy, Leszczyńscy, Pacowie, Sieniawscy, Krasiccy, Kalinowscy, Potoccy, Mniszchowie, Rzewuscy herbu Krzywda, Ossolińscy, Denhoffowie, Ogińscy, Sobiescy, Chodkiewicze). Do statusu książęcego najbliżej zbliżyły się te rody, które weszły w posiadanie dóbr o statusie księstwa (np. Potoccy, Mniszchowie) lub ich przedstawiciele zasiedli na tronie Rzeczypospolitej (Sobiescy, Leszczyńscy). Obie grupy, powiązaną siecią wzajemnych koligacji rodzinnych, tworzyły jednolitą arystokratyczną elitę I Rzeczypospolitej opierającą swoją potęgę na posiadaniu niemal suwerennych państw magnackich, oraz piastowaniu najbardziej zaszczytnych urzędów Rzeczypospolitej[1].

Lista polskich rodów książęcychEdytuj

Ród Herb Uznanie na podstawie Status
Dynastie słowiańskie z okresu wczesnej Polski
Piastowie   Władcy Polski wymarli w 1706[2][a]
Piastowie mazowieccy   Władcy Polski wymarli w 1526[3][b]
Popielidzi   Władcy Polski
Przemyślidzi   Władcy Polski wymarli w 1521[4][5][c]
Gryfici   Władcy Pomorza wymarli w 1637[6][d]
Sobiesławice   Władcy Pomorza wymarli w 1294[e]
Potomkowie polskich królów elekcyjnych
Sobiescy   Władca Polski
Leszczyńscy   Władca Polski
Potomkowie dynastii Giedyminowiczów
Jagiellonowie   Szczep Olgierda Giedyminowicza[7] wymarli w 1572[8][f]
Bielscy   Szczep Iwana Włodzimierzowicza[9] wymarli w 1612 roku[10][g]
Bujniccy   Szczep Jurija Tołoczki[11] wymarli w XVI w.[11]
Buremscy   Szczep Michała Konstantynowicza[12] wymarli w 1610[13][h]
Czartoryscy   Szczep Konstantego Koriatowicza[14] żyją[15]
Hurkowicze   Szczep Fedora Olgerdowicza[16] wymarli w XV/XVI w.[16][i]
Kobryńscy   Szczep Fedora Olgerdowicza[16] wymarli w XV w.[16][j]
Koreccy   Szczep Aleksandra Patrykiejewicza[17] wymarli w 1651[17][k]
Koriatowicze   Szczep Koriata Giedyminowicza[18] wymarli w XV w.[18][l]
Kurcewicze   Szczep Michała Konstantynowicza[19] wymarli w 1960[20][m]
Olelkowicze-Słuccy   Szczep Aleksandra Włodzimierzowicza[21] wymarli w 1619[22][n]
Pińscy   Szczep Wasilija Narymuntowicza[23] wymarli w XV w.[24][o]
Połubińscy   Szczep Andrzeja Olgierdowicza[25][p] wymarli w XVII w.[26]
Mścisławscy   Szczep Szymona Olgierdowicza[27] wymarli w XV w.[28][q]
Sanguszkowie   Szczep Fedora Olgerdowicza[16] żyją[29]
Stepańscy   Szczep Iwana Jewnuty Giedyminowicza[30] wymarli w XV w.[31][r]
Trubeccy   Szczep Dymitra Olgierdowicza[32] żyją[32][33][s]
Zasławscy   Szczep Iwana Jewnuty Giedyminowicza[34] wymarli w XVII w.[35][t]
Potomkowie dynastii Rurykowiczów
Czetwertyńscy   Szczep Światopełka I[36]. żyją
Druccy   Szczep Michała Druckiego[37] żyją, ponieważ żyją jej linie
Druccy-Burnawscy   Szczep Michała Druckiego[37]
Druccy-Dudakowscy   Szczep Michała Druckiego[37]
Druccy-Horscy   Szczep Michała Druckiego[37] wymarli w XVIII w.
Druccy-Konopla   Szczep Michała Druckiego[37] wymarli w XVI w.
Druccy-Krasnowie   Szczep Michała Druckiego[37]
Druccy-Lubeccy   Szczep Michała Druckiego[37] żyją
Druccy-Oziereccy   Szczep Michała Druckiego[37] wymarli w XVII w.
Druccy-Pryhabscy   Szczep Michała Druckiego[37] wymarli w XVI w.
Druccy-Siekirowie   Szczep Michała Druckiego[37]
Druccy-Sokolińscy   Szczep Michała Druckiego[37] żyją
Druccy-Tołoczyńscy   Szczep Michała Druckiego[37] wymarli w XVI w.
Druccy-Widuniccy   Szczep Michała Druckiego[37]
Druccy-Zagrodzcy   Szczep Michała Druckiego[37]
Druccy-Żubrewiccy   Szczep Michała Druckiego[37]
Hołownia-Ostrożeccy   Szczep Iwana Dymitrowicza Hołowni[38]. wymarli w XVI w.[39][u]
Massalscy   Szczep Świtosława Titowicza Karczewskiego[40][41][v] żyją[42]
Nieświccy   Szczep niepewny[43][44][w] żyją[x]
Nowosilscy   Szczep Romana Semenowicza Nowosilskiego[35]
Odojewski   Szczep Jurija Romanowicza Odojewskiego[45][y]
Osowiccy   Szczep Michała Romanowicza[46]
Ostrogscy   Szczep Daniela Ostrogskiego[47][z] wygasł w 1620
Podhorscy   Szczep Hrehorego Fedorowicza[48]
Poryccy   Szczep Aleksandra Fedorowicza Zbarażskiego[49][aa] wymarli w XVII w.[50][ab]
Puzynowie   Szczep Iwana Iwanowicza Puzyny Hłuszonoka[51] żyją
Prońscy[52]   Szczep Iwana Władimirowicza Prońskiego[53]
Rużyńscy   Szczep Iwana Rużyńskiego[53][ac] wymarli w XVII w.
Sokolscy   Szczep Michała Sokolskiego[54] wymarli w XVII w.
Sołomereccy   Szczep Wasila Sołomereckiego[55] wymarli w XVII w.
Wiśniowieccy   Szczep Michała Wasilewicza Wisznieweckiego[56][ad] wymarli w XVIII w.[56]
Woronieccy   Szczep Fedora Wasilewicza Zbarażskiego[57][ae] żyją[58]
Zasławscy   Szczep Jurija Ostrowskiego[47][af] wymarli w XVIII w.
Zbarascy   Szczep Wasila Nieświckiego[59][ag] wymarli w 1631
Zwiaholscy   Szczep Borysa Zwiaholskiego[60]. wymarli w XV w.
Żyżemscy   Szczep Hleba Swiatostawowicza[61] żyją
Potomkowie rodów kniaziowskich – inne
Holszańscy   wymarli w 1555[62][ah]
Giedroyciowie   Wywód kniaziowski[63]. żyją[64]
Świrscy   Wywód kniaziowski[65].
Jamontowicze  
Odyncewicze  
Glińscy   Wywód od kniazia Leksa lub mirza Mamaja[66]. wymarli w XVI w.[67][ai]
Dolscy   Wywód od kniaziów Pińsko-Turowskich[68]. wymarli w 1647[69][aj]
Piotrowscy   Wywód od kniazia Najman-bega (szczep Iwaszki).
Bierbaszowie   Wywód od kniaziów tatarskich[70].
Kroszyńscy   Wywód od kniazia Iwana Romanowicza[71]. wymarli w XVII w.[72][ak]
Koporscy   wymarli w XIV/XV w.
Hołowczyńscy   wymarli w XVII w.
Ogińscy   wymarli w 1909[73][al]
Szujscy   żyją
Odyncewicze  
Łukomscy   wymarli w 1867[74]
Podberescy  
Petru[75]  
Rody książęce z nadania władców obcych
Denhoffowie   Pierwsze nadanie z 1637 w Prusach[76]
Jabłonowscy   Pierwsze nadanie z 30 kwietnia 1744 roku w SIR[77]. żyją
Koniecpolscy   Pierwsze nadanie z 1638 w Prusach[78] wymarli w 1719[79][am]
Lichnowscy  
Lubomirscy   Pierwsze nadanie z 8 marca 1647 roku w SIR[77]. żyją
Ossolińscy   Pierwsze nadanie z 30 stycznia 1634 roku w SIR[80][an][78].
Radolińscy   Pierwsze nadanie z 16 kwietnia 1888 roku w Prusach[81][82]. żyją
Radziwiłłowie   Pierwsze nadanie z 25 lutego 1515 roku w SIR[83][82]. żyją
Sapiehowie   Pierwsze nadanie z 17 maja 1699 roku w SIR[82]. żyją
Sułkowscy   Pierwsze nadanie z 18 marca 1752 roku w Czechach[84]. żyją
Zajączkowie   Pierwsze nadanie z 1820 w zaborze rosyjskim[85]
Rody książęce z nadania władców polskich lub sejmu
Poniatowscy   żyją
Ponińscy   żyją[ao]
Sascy   wymarli[ap]
Bironowie   żyją
Kettlerowie   wymarli w 1737[aq]
Hohenzollern   żyją
Rakoczowie  
Książęta duchowni
Arcybiskup gnieźnieński   tradycyjnie likwidacja 1795
Biskup krakowski   tradycyjnie likwidacja 1790
Biskup warmiński   tradycyjnie likwidacja 1772
Biskup płocki   tradycyjnie likwidacja 1795
Prepozyt płocki   tradycyjnie likwidacja 1790

Zobacz teżEdytuj

UwagiEdytuj

  1. Ostatnim żyjącym przedstawicielem Piastów był Ferdynand II Hohenstein pochodzący z linii piastów cieszyńskich.
  2. Piastowie mazowieccy to gałąź Piastów. Oficjalnie wymarli w 1526 roku, choć jeden z nieślubnych synów Piastów mazowieckich, Hieronim Łoski, zmarł po 21 kwietnia 1527.
  3. Linia królewska (główna) wymarła w 1306 roku na królu Wacławie III. Najdłużej jednak żyła linia książąt raciborskich, z której Walentyn zwany Garbatym umarł dopiero w 1521 roku.
  4. Bogusław XIV był ostatnim żyjącym potomkiem rodu Gryfitów, zmarł w 1637 roku.
  5. Najstarszym znanym przedstawicielem danego rodu był Mściwoj II, który zmarł w 1294 roku.
  6. Ostatnim męskim potomkiem Jagiellonów był Zygmunt II August.
  7. Bielscy wygaśli w Wielkim Księstwie Litewskim po 1542 r. i w Rosji w 1612 roku.
  8. Ostatnim żyjącym przedstawicielem rodu Buremskich miał być Aleksander, pan na Boremlu.
  9. Ostatni znani przedstawiciele żyli w XV wieku, choć mogli dożyć XVI wieku.
  10. Ostatni znany przedstawiciel, Iwan Semenowicz, kniaź kobryński, zmarł około 1490 roku.
  11. Kniaź Samuel Karol Korecki był ostatnim znanym przedstawicielem Koreckich, zmarł w 1651 roku.
  12. Koriatowiczami zwali się potomkowie Koriata Giedyminowicza.
  13. W 1960 roku zmarł ostatni znany członek rodu Kurcewiczów, Jerzy Koryatowicz-Kurcewicz-Bułyha. W nekrologu rodzina podpisała go "Ostatnim z Rurykowiczów". Zapewne jest to błąd.
  14. Ostatni potomek Olelkowiczów, Jan Szymon Olelkowicz, zmarł w 1619 roku.
  15. Na podstawie dokumentów historycznych Józefa Wolffa twierdzi, że występujący w XV wieku Jurij Semenowicz Piński był niezawodnie ostatnim ze swojego rodu.
  16. Wojciech Wijuk Kojałowicz wyprowadzał rodowód kniaziów Połubińskich od Andrzeja Olgierdowicza z dynastii Giedyminowiczów. Autorzy najnowszych publikacji w tej dziedzinie również uważają to za prawdopodobne.
  17. Iwan Jurjewicz Lingweniewicz był ostatnim znanym potomkiem Mścisławskich. Po jego śmierci Mścisław z którego Mścisławscy wzięli swe nazwisko stał się lennem króla.
  18. Ostatnia wzmianka nawiązująca do książąt Stepańskich pochodzi z XV wieku. Odnosi się do kniazia Iwana Stepańskiego, który otrzymuje w połowie XV wieku potwierdzenie na swą ojcowiznę Czerejasel. Po owym Iwanie nie słychać więcej o Stepańskich w historii.
  19. Trubeccy są obecnie całkowicie zrusyfikowani, żyli w Polsce do XVII wieku, kiedy to Jurji Trubecki wyjechał do Moskwy.
  20. Ród Zasławskich-Mścisławskich wymarł w XVII wieku. Fedor Michałowicz, najstarszy znany potomek zmarł w 1622 roku.
  21. Ostatnim żyjącym członkiem rodu Hołowniów-Ostrożeckich miał być Andrzej Hołownia-Ostrożecki, urodzony prawdopodobnie w 1650 roku, jego data śmierci jest nieznana. Stąd przypuszczenie o wygaśnięciu rodu po 1560 roku.
  22. Tytuł książęcy został Massalskim przyznany 14 września 1780 r. na podstawie przedstawionego przez nich rodowodu.
  23. Nieświccy wywodzą się od Rurykowiczów, zostało to udowodnione na podstawie badań genetycznych. Badaniom haplogrupy y-dna poddał się żyjący współcześnie przedstawiciel rodu Woronieckich, wywodzący się w linii męskiej, podobnie jak Zbarascy, Wiśniowieccy i Poryccy, od Nieświckich. Układ markerów zawartych w chromosomie Y Woronieckich okazał się identyczny z układem, jaki posiadają żyjący współcześnie przedstawiciele rodów wywodzących się niewątpliwie od Ruryka.
  24. Nieświccy żyją, ponieważ żyje jedna z ich gałęzi – Woronieccy.
  25. Odojewscy są gałęzią kniaziów Nowosilskich.
  26. Daniel był pierwszym ze znanych nam książąt Ostrogskich. Istnienie owego Daniela potwierdza jego syn Fedor, piszący się Daniłowiczem.
  27. Poryccy mają pochodzić od Nieświckich.
  28. Ostatnim żyjącym członkiem rodu Poryckich miał być Mikołaj Porycki, zmarły w 1621 roku. Jednakże, około 1580 roku urodził się Aleksander Porycki, nie wiadomo kiedy zmarł. Mógł również przeżyć Mikołaja Poryckiego.
  29. Iwan Rużyński był pierwszym znanym kniaziem Rużyńskim.
  30. Wiśniowieccy mają pochodzić od Nieświckich.
  31. Woronieccy mają pochodzić od Nieświckich.
  32. Zasławscy są gałęzią książąt Ostrowskich.
  33. Zbarażscy mają pochodzić od Nieświckich.
  34. Ostatnim żyjącym członkiem rodu Holszańskich miał być Paweł Holszański, zmarły w 1555 roku.
  35. Ostatnim żyjącym członkiem rodu Glińskich miał być Jan Gliński, urodzony prawdopodobnie w 1550 roku, jego data śmierci jest nieznana.
  36. Ostatnim żyjącym członkiem rodu Dolskich miał być Mikołaj Dolski, zmarły w 1647 roku.
  37. Ostatnim znanym żyjącym członkiem rodu Kroszyńskich w Polsce miał być Piotr Jerzy Kroszyński, zmarły około 1679. Jednakże, około 1650 roku urodziło się dwóch kolejnych przedstawicieli Kroszyńskich; Adam i Kazimierz, nie wiadomo natomiast kiedy zmarli. Mógli żyć dłużej od Piotra Jerzego Kroszyńskiego. Ród miał zostać skazany na banicję i przenieść się do Rosji.
  38. Ostatnim męskim żyjącym członkiem rodu Ogińskich miał być Bogdan Michał Ogiński, zmarły w 1909 roku. Ostatnim żyjącym żeńskim potomkiem była natomiast Gabriela Maria Ogińska, zmarła w 1912 roku.
  39. Ostatnim żyjącym członkiem rodu Koniecpolskich miał być Jan Aleksander Koniecpolski, zmarły w 1719 roku.
  40. Pierwszym nadaniem miał być tytuł książęcy nadany w 1633 roku przez Watykan, jednakże nie został przyjęty przez członka rodu Ossolińskich.
  41. Uprawniona linia książęca wygasła.
  42. Wygaśli w linii męskiej.
  43. Ród Ketlerów wygasł wraz ze śmiercią Ferdynanda Kettlera w 1737 roku. Ostatnią przedstawicielką rodu była jednak Amalia Ludwika Kettler, córka księcia Fryderyka Kazimierza Kettlera i żona księcia Adolfa von Nassau-Siegen. Zmarła w 1750 roku.

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d e f g h Kowalski 2015 ↓.
  2. Kuzio-Podrucki 2003 ↓, s. 13.
  3. Potok książąt... 1853 ↓, s. 25.
  4. Inglot 1949 ↓, s. 315.
  5. Ciurlok 2014 ↓.
  6. Rymar 2005 ↓, s. 470–472.
  7. Krzyżaniakowa 2006 ↓, s. 52–54.
  8. Małecki 2007 ↓, s. 124.
  9. Wolff 1895 ↓, s. 3.
  10. Dworzaczek 1959 ↓.
  11. a b Wolff 1895 ↓, s. 12.
  12. Wolff 1895 ↓, s. 13.
  13. Wolff 1895 ↓, s. 16.
  14. Ostrowski 1906 ↓, s. 49.
  15. Minakowski p ↓, Linki zewnętrzne.
  16. a b c d e Wolff 1895 ↓, s. 168.
  17. a b Wolff 1895 ↓, s. 176.
  18. a b Wolff 1895 ↓, s. 178.
  19. Wolff 1895 ↓, s. 197.
  20. Minakowski s ↓, Linki zewnętrzne.
  21. Wolff 1895 ↓, s. 327.
  22. Wolff 1895 ↓, s. 336.
  23. Tęgowski 1999 ↓, s. 39.
  24. Wolff 1895 ↓, s. 367.
  25. Tęgowski 1999 ↓, s. 68.
  26. Minakowski t ↓, Linki zewnętrzne.
  27. Tęgowski 1999 ↓, s. 146.
  28. Wolff 1895 ↓, s. 265.
  29. Minakowski r ↓, Linki zewnętrzne.
  30. Tęgowski 1999 ↓, s. 195.
  31. Wolff 1895 ↓, s. 504.
  32. a b Wolff 1895 ↓, s. 546.
  33. Minakowski o ↓, Linki zewnętrzne.
  34. Wolff 1895 ↓, s. 594.
  35. a b Wolff 1895 ↓, s. 278.
  36. Niesiecki 1839 ↓, s. 255–272.
  37. a b c d e f g h i j k l m n o Wolff 1895 ↓, s. 64.
  38. Wolff 1895 ↓, s. 132.
  39. Minakowski f ↓, Linki zewnętrzne.
  40. Wolff 1895 ↓, s. 231.
  41. Boniecki 1887 ↓, s. 177.
  42. Minakowski l ↓, Linki zewnętrzne.
  43. Kowalski 2015 ↓, s. 151–166.
  44. Kowalski 2013 ↓, s. 155.
  45. Wolff 1895 ↓, s. 279.
  46. Wolff 1895 ↓, s. 341.
  47. a b Wolff 1895 ↓, s. 359.
  48. Ostrowski 1906 ↓, s. 269 (elektronicznie 270).
  49. Wolff 1895 ↓, s. 396.
  50. Minakowski h ↓, Linki zewnętrzne.
  51. Wolff 1895 ↓, s. 410.
  52. Ostrowski 1906 ↓, s. 271.
  53. a b Wolff 1895 ↓, s. 402.
  54. Wolff 1895 ↓, s. 492.
  55. Wolff 1895 ↓, s. 493.
  56. a b Wolff 1895 ↓, s. 576.
  57. Wolff 1895 ↓, s. 584.
  58. Minakowski i ↓, Linki zewnętrzne.
  59. Wolff 1895 ↓, s. 606.
  60. Wolff 1895 ↓, s. 620.
  61. Wolff 1895 ↓, s. 624.
  62. Minakowski d ↓, Linki zewnętrzne.
  63. Wolff 1895 ↓, s. 65.
  64. Minakowski c ↓, Linki zewnętrzne.
  65. Wolff 1895 ↓, s. 505.
  66. Encyklopedia powszechna 1862 ↓, s. 6.
  67. Minakowski e ↓, Linki zewnętrzne.
  68. Wolff 1895 ↓, s. XXIII.
  69. Minakowski a ↓, Linki zewnętrzne.
  70. Wolff 1895 ↓, s. 637.
  71. Wolff 1895 ↓, s. 186.
  72. Minakowski j ↓, Linki zewnętrzne.
  73. Minakowski n ↓, Linki zewnętrzne.
  74. Minakowski k ↓, Linki zewnętrzne.
  75. Tadeusz Gajl, Petru, gajl.wielcy.pl [dostęp 2021-05-31].
  76. Burakowska-Ogińska 2011 ↓, s. 336.
  77. a b PES 1935 ↓, s. 156.
  78. a b Kosiński 1877 ↓, s. 148.
  79. Minakowski g ↓, Linki zewnętrzne.
  80. Kowalski 2013 ↓, s. 161.
  81. Ostrowski 1906 ↓, s. 299.
  82. a b c PES 1935 ↓, s. 158.
  83. Ostrowski 1906 ↓, s. 301.
  84. PES 1935 ↓, s. 159.
  85. Kosiński 1877 ↓, s. 147.

BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj