Kościół św. Andrzeja w Szprotawie

Kościół pw. św. Andrzeja w Szprotawie – późnoromański kościół parafialny z I połowy XIII w. w szprotawskiej Iławie, dekanat Szprotawa, diecezja zielonogórsko-gorzowska.

Kościół św. Andrzeja
w Szprotawie
Distinctive emblem for cultural property.svg 45 z dnia 20.01.1976 r.[1]
kościół parafialny
Ilustracja
Kościół św. Andrzeja w szprotawskiej Iławie
Państwo  Polska
Miejscowość Szprotawa
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Parafia św. Andrzeja Apostoła w Szprotawie
Wezwanie św. Andrzeja
Położenie na mapie Szprotawy
Mapa konturowa Szprotawy, po lewej nieco u góry znajduje się punkt z opisem „Kościół św. Andrzejaw Szprotawie”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, po lewej znajduje się punkt z opisem „Kościół św. Andrzejaw Szprotawie”
Położenie na mapie województwa lubuskiego
Mapa konturowa województwa lubuskiego, na dole znajduje się punkt z opisem „Kościół św. Andrzejaw Szprotawie”
Położenie na mapie powiatu żagańskiego
Mapa konturowa powiatu żagańskiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Kościół św. Andrzejaw Szprotawie”
Położenie na mapie gminy Szprotawa
Mapa konturowa gminy Szprotawa, po lewej znajduje się punkt z opisem „Kościół św. Andrzejaw Szprotawie”
Ziemia51°33′56,7″N 15°29′26,2″E/51,565750 15,490611

HistoriaEdytuj

Kościół św. Andrzeja powstał w I połowie XIII wieku, najprawdopodobniej w miejscu dawnego kultu pogańskiego boga Flinsa, którego czciła miejscowa ludność słowiańska zamieszkująca Iławę[potrzebny przypis]. Najstarsza wiadomość źródłowa pochodzi z 1295 r. i dotyczy proboszcza kościółka „Plebanus Gyslerus de Ylavia”. W 1318 roku ówczesny biskup wrocławski Henryk – przekazuje zgromadzeniu sióstr Magdalenek w Szprotawie patronat nad świątynią. Magdalenki sprawują pieczę nad kościołem, aż do momentu sekularyzacji klasztoru w 1810 roku. W 1965 i 1996 r. poddany był renowacji.

 
Romańska chrzcielnica w kościele św. Andrzeja w Szprotawie
 
Romański portal w kościele św. Andrzeja w Szprotawie

Architektura i wnętrzeEdytuj

Budowla romańska. Zbudowana z cegły (ułożonej w wątku wendyjskim, obecnie ukryta pod tynkiem) i piaskowca (portal). Budowla powstała jako jednonawowa, orientowana, zakończona czworobocznym prezbiterium o wewnętrznych wymiarach 6,6 x 5 metra z półkolistą apsydą. Charakterystycznym elementem są romańskie grube mury mierzące od 1,1 m. w apsydzie, do 1,3 m w nawie. Początkowo miał 12 m długości i 7 m szerokości, w XV w. przedłużony w kierunku zachodnim w stylu gotyckim (przypory). W XIX wieku dobudowano do kościoła zakrystię od strony północnej i kruchtę południową. Całość przekryta dachem dwuspadowym, tylko zakrystia pulpitowym. Nawa kryta drewnianym stropem, prezbiterium przykryte kolebką przechodzącą nad apsyda w konche. Zachowały się trzy romańskie okna w apsydzie oraz zamurowane okno północne w prezbiterium.

Wnętrze świątyni kryje cenne zabytki, min:

W granicach murów kościelnych stoi brama–wieża cmentarna z XV w., murowana, od trzeciej kondygnacji szachulcowa. Niegdyś mieścił się tu także cmentarz.

CiekawostkiEdytuj

Kościół św. Andrzeja wyznacza granice budownictwa średniowiecznego dawnej śląskiej dzielnicy, co związane jest bez wątpienia z zakorzenionym już w XIII wieku osadnictwem na tych terenach. Jedno ze szprotawskich podań mówi o czczeniu w dawnych czasach bożka Flinsa na wzgórzu, gdzie obecnie stoi kościół św. Andrzeja.

PrzypisyEdytuj

LiteraturaEdytuj

  • W.Bochnak Z dziejów Magdalenek od Pokuty w Szprotawie,Wrocław 1984.
  • Clemens Baier Geschichte der Stadtpfarrkirche, ehemal. Klosterkirche der Magdalerinnen zu Sprottau, 1905.
  • Krzysztof Wachowiak Zamek i fortyfikacje miejskie w Szprotawie, 2007, praca niepublikowana.
  • Maciej Boryna Tajemnice Szprotawy i okolic,Zielona Góra, 2000.
  • Materiały własne Muzeum Ziemi Szprotawskiej, 2007
  • Prace Naukowe Instytutu Historii Architektury, Sztuki i Techniki Politechniki Wrocławskiej, nr 3, Hanna Golasz, Grażyna Przybyłowicz-Staffa, Kościoły romańskie: W Iławie, Brzegu Głogowskim, Świętej Katarzynie i Solnikach, Wrocław 1972.