Otwórz menu główne

Kościół Trójcy Świętej w Jeżewie

Kościół Trójcy Świętej w Jeżewie – kościół parafialny w miejscowości Jeżewo.

Kościół Trójcy Świętej
Distinctive emblem for cultural property.svg A/829/1-2 z dnia 28.05.1997 [1]
kościół parafialny
Ilustracja
Kościół w Jeżewie
Państwo  Polska
Miejscowość Jeżewo
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Parafia Trójcy Świętej
Położenie na mapie gminy Jeżewo
Mapa lokalizacyjna gminy Jeżewo
Kościół Trójcy Świętej
Kościół Trójcy Świętej
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Kościół Trójcy Świętej
Kościół Trójcy Świętej
Położenie na mapie województwa kujawsko-pomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa kujawsko-pomorskiego
Kościół Trójcy Świętej
Kościół Trójcy Świętej
Położenie na mapie powiatu świeckiego
Mapa lokalizacyjna powiatu świeckiego
Kościół Trójcy Świętej
Kościół Trójcy Świętej
Ziemia53°30′36,05″N 18°29′40,01″E/53,510014 18,494447

Kościół nie nosi wyraźnych cech stylowych. Jest orientowany, murowany z cegły, otynkowany. Wystrój świątyni, na który składają się między innymi: ołtarz główny, dwa ołtarze boczne, ambona, chrzcielnica, ława kolatorska, jest w stylu barokowym i pochodzi z początku XVIII wieku. W nawie głównej umieszczono okazały obraz Koronacja Najświętszej Panny Marii z pierwszej połowy XVII wieku. Na chórze znajdują się organy (początek XX wieku)[2].

HistoriaEdytuj

Historia świątyni sięga średniowiecza. Według przekazów historycznych, w 1427 r. na miejscu drewnianego kościółka, spalonego w czasie wojen polsko-krzyżackich, zbudowano nowy[3]. Fragmenty murów prezbiterium tamtej budowli przetrwały do dziś. W kilkusetletnich dziejach obiekt kilkakrotnie przebudowywano: przełom XVII/XVIII wieku, 1749 r., 1824 r. Obecny kształt i wygląd świątyni pochodzi z ostatniej, gruntownej przebudowy z lat 1925–1926, kiedy to dodano nawy boczne i podwyższono wieżę. W 2006 r. zmieniono zwieńczenie wieży, zakładając metalowy hełm[4].

Ołtarz głównyEdytuj

 
Ołtarz główny
 
Obraz Najświętszej Panny Marii Niepokalanie Poczętej

Ołtarz główny reprezentuje styl późnego baroku z początku XVIII wieku. Autor dzieła jest nieznany. W centrum ołtarza znajduje się obraz Najświętszej Panny Marii Niepokalanie Poczętej (nieznanego autora) pochodzący z drugiej połowy XVII wieku. Na zasuwie umieszczono dwa obrazy: św. Walentego (XVIII w.) i Matki Boskiej Częstochowskiej (XX w.). Po bokach obrazu znajdują się trzy kręcone kolumny. Na cokołach pomiędzy nimi umieszczono rzeźby: po lewej stronie – św. Jakub Starszy, św. Wojciech, po prawej: św. Stanisław biskup, św. Wawrzyniec. W zwieńczeniu ołtarza umieszczono grupę figuralną Świętej Trójcy na tle ażurowego obramienia z liści akantu z półleżącymi aniołami. Po obu stronach Świętej Trójcy usytuowano figury świętych na cokołach i figury aniołów z kartuszami, po lewej – św. Barbara, św. Szczepan, po prawej – św. Małgorzata, św. Kazimierz Jagiellończyk, królewicz. Wymiary ołtarza to: 5,7 m – wysokość, 6,7 m – szerokość, 1,8 m – głębokość. Wszystkie elementy są wykonane z drewna pokrytego polichromią, bogato złocone i srebrzone[2].

Prezbiterium i nawy boczneEdytuj

 
Obraz Matki Boskiej Nieustającej Pomocy (początek XVIII w)
 
Obraz Świętego Józefa z Dzieciątkiem
 
Ambona
 
Ława kolatorska

W prezbiterium po obu stronach ołtarza głównego umieszczono rzeźby dwóch świętych: Piotra i Pawła – obie barokowe pochodzące z drugiej połowy XVII wieku[2]. W lewej nawie bocznej znajduje się ołtarz, w którego centrum znajduje się obraz Matki Boskiej Nieustającej Pomocy (początek XVIII wieku)[2]. W prawej nawie bocznej eksponowany jest ołtarz, w którego centrum jest obraz Świętego Józefa z Dzieciątkiem (początek XVIII wieku)[2]. Styl barokowy z początku osiemnastego stulecia reprezentuje ambona z rzeźbami czterech ewangelistów: św. Łukasz, św. Jan, św. Marek, św. Mateusz, płaskorzeźbą św. Franciszka w zaplecku, prawdopodobnie rzeźbą świętego Franciszka Ksawerego przy wejściu i rzeźbą Chrystusa Zmartwychwstałego na baldachimie[2]. W prezbiterium stoi barokowa, z początku XVIII wieku, ława kolatorska z kartuszami herbowymi Sas (ród Sas-Jaworskich) i Groty albo Bełty (ród Wolszlegierów)[5].

Obraz Koronacja Najświętszej Marii PannyEdytuj

 
Obraz Koronacja Najświętszej Marii Panny

Obraz Koronacja Najświętszej Marii Panny tworzy prostokąt ze ściętymi górnymi narożami o wymiarach: 356 cm – wysokość i 285 cm – szerokość. Wykonany jest na płótnie techniką olejną. Na dziele brak jakiejkolwiek sygnatury, czy daty, które wskazywałyby autora i czas powstania. Obraz zaopatrzono jedynie w kartusz w prawym, dolnym narożniku, który informuje o kolejnych restauracjach malowidła (pierwszej konserwacji dokonał Gabriel Jezierski w 1678 r.). Przyjmuje się, że dzieło powstało w latach 1625–1630, a jego autor jest nieznany. Znawcy malarstwa na podstawie zastosowanej przez autora techniki malarskiej, sposobem przedstawiania postaci, jak również tematyki dzieła sugerują, że autor wywodzi się z kręgu Hermana Hana – wybitnego malarza przełomu XVI/XVII wieku.

Kompozycyjnie obraz osiowo podzielono na dwie strefy – górną, „niebiańską”, dolną – „ziemską”. Pośrodku umieszczono Najświętszą Marię Pannę, nad którą widzimy koronę podtrzymywaną przez Boga Ojca i Syna Bożego. Powyżej wznosi się Duch Święty w postaci gołębicy. U stóp Matki Bożej po obu stronach umieszczono siedzące anioły, które trzymają w rękach narzędzia męki Pańskiej: obcęgi, kielich, słup, bicz, cierniową koronę i gwoździe. Poniżej, w strefie pośredniej, autor obrazu umieścił liczną grupę niewielkich postaci świętych pańskich[2]. Strefa „ziemska” podzielona jest na dwie części. Po lewej stronie dzieła artysta przedstawił klęczącą grupę duchownych (między innymi: papież Urban VIII, kardynał Jerzy Radziwiłł, kardynał Bernard Maciejewski), a po prawej stronie klęczącą grupę dostojników świeckich (między innymi: cesarz Ferdynand II, król Polski Zygmunt III Waza, kanclerz wielki koronny biskup Jakub Zadzik, hetman wielki koronny Stanisław Koniecpolski)[6]. Wszystkie postacie są silnie zindywidualizowane i cechuje je portretowość. Całość dzieła charakteryzuje wysoki poziom artystyczny, a także doniosłość i ważkość głęboko ujętej problematyki politycznej i religijnej. W dziedzinie politycznej obraz ukazuje ważne osobistości życia politycznego Polski początków XVII wieku, które otaczają teoretycznie swojego zwierzchnika – cesarza. Wszystkie osoby świeckie manifestują swoje przywiązanie do świata chrześcijańskiego realizującego w ówczesnym okresie odbudowę wiary po szesnastowiecznej reformacji. Wymowa religijna dzieła ukazuje transcendentalną naturę Kościoła – to jest związek jego części niewidzialnej z widzialną. Żyjący przedstawiciele społeczności wiernych – stanu duchownego i świeckiego, z papieżem i cesarzem na czele – dzięki Marii jako najdoskonalszego przedstawiciela rodzaju ludzkiego mogą dostąpić Nieba poprzez zrozumienie nadnaturalnej tajemnicy wyrażającej istotę historii Odkupienia. Obraz należy do typowych dzieł malarstwa polskiego z początku XVII wieku, a zarazem stanowi przykład kontrreformacyjnego malarstwa ołtarzowego. Dzięki wysokiemu poziomowi artystycznemu, jak również wymowie politycznej i religijnej obraz należy do najcenniejszych zabytków sztuki malarskiej występujących w obiektach sakralnych powiatu świeckiego.

Cmentarz przykościelnyEdytuj

W pobliżu kościoła znajdują się mogiły proboszczów jeżewskich od XIX wieku: Wojciecha Gosienieckiego (proboszcz jeżewski w latach 1823–1844), Juliusza Steinigke (proboszcz jeżewski w latach 1851–1889), Jana Burtschik (proboszcz jeżewski w latach 1900–1947), Antoniego Kasprzyckiego (proboszcz jeżewski w latach 1947–1961), Jerzego Borysiaka (proboszcz jeżewski w latach 1979–1994). Ponadto znajduje się mogiła księdza Mieczysława Handau, wikarego z Tymawy, rozstrzelanego przez hitlerowców (4 września 1939 r.). Teren przykościelny jest również miejscem spoczynku sióstr józefitek, które od 1938 r. w Jeżewie prowadzą działalność zakonną. Spośród osób świeckich na uwagę zasługują między innymi mogiły: Edwarda Wolszlegiera (1839–1908) – właściciela majątku w Belnie i zbiorowy grób rodziny Parczewskich – właścicieli Belna w latach 1876–1938, wśród których spoczywa Erazm Parczewski (1826–1915) – polski działacz narodowy[4].

PrzypisyEdytuj

  1. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo kujawsko-pomorskie. 2018-09-30. [dostęp 23.12.2016].
  2. a b c d e f g Karta ewidencyjna zabytku architektury i budownictwa – Kościół Trójcy Świętej w miejscowości Jeżewo, powiat świecki, województwo kujawsko-pomorskie, 1998, archiwum Parafialne w Jeżewie.
  3. Katalog Zabytków Sztuki w Polsce, t. 11, Województwo bydgoskie, pod red. T. Chrzanowskiego i M. Korneckiego, z. 15, Powiat świecki, Warszawa 1970.
  4. a b Gmina Jeżewo, praca zbiorowa, Jeżewo 2005.
  5. Dąbrowski Z., Historia Jeżewa i okolic od końca X wieku do 1772 r., w: Gmina Jeżewo, praca zbiorowa, Jeżewo 2005.
  6. Flik J., Olszewska-Świetlik J., Tylicki J., Koronacja Najświętszej Marii Panny z kościoła p. w. Św. Trójcy w Jeżewie. Domniemany obraz Hermana Hana w świetle badań historycznych i technologicznych, „Ochrona zabytków”, Nr 3/4 2003.