Otwórz menu główne

Kontrowersje wokół szczepionek – rozbieżność opinii dotycząca szczepień, pociągająca za sobą dyskusje i spory na tym tle. Płaszczyzna sporu jest wykorzystywana w dezinformacji mającej na celu podważenie faktów wynikających z badań naukowych i wiarygodności instytucji publicznych oraz narażenie populacji na zwiększone ryzyko zachorowania na choroby zakaźne[1].

Spis treści

HistoriaEdytuj

Pierwsze protesty wymierzone w zwolenników szczepień pojawiły się na początku XIX wieku wraz z rozpoczęciem stosowania szczepionek przeciwko ospie prawdziwej z użyciem materiału zainfekowanego ospą krowianki, co było rezultatem skuteczności eksperymentów przeprowadzonych przez Edwarda Jennera. Krytycy wskazywali, że skutkiem tego jest zbydlęcenie ciał ludzkich, ponieważ zastosowano środki odzwierzęce. Program szczepień krytykował też niemiecki lekarz Marcus Herz ze względu na sposób przeprowadzenia zabiegu i potencjalne skutki uboczne, co zarazem było pierwszym stanowiskiem krytycznym wobec masowych eksperymentów medycznych. Późniejsza krytyka koncentrowała się na ograniczaniu wolności (w przypadku programów przymusowych szczepień) oraz ingerencji w integralność ciał dzieci[2].

Postawa antyszczepionkowa a dezinformacjaEdytuj

W okresie od lipca 2014 do września 2017 naukowcy zbadali losową próbkę 1,8 miliona tweetów, badanie miało na celu poprawę komunikacji pracowników publicznej służby zdrowia w mediach społecznościowych[1]. Zamiast tego naukowcy odkryli, że problematyka zdrowia publicznego jest celem tego, co badanie opisuje jako „próby rozpowszechnienia dezinformacji przez obce mocarstwa”[1]. 93 procent wiadomości o szczepieniach opublikowanych na Twitterze w latach 2014–2017 pochodziło ze złośliwych kont, w tym kont prowadzonych przez rosyjskie trolle[1]. Według badań, dezinformacja była prowadzona poprzez komunikaty pro, jak i antyszczepionkowe – w celu zmylenia odbiorcy oraz podważenia faktów i wiarygodności instytucji publicznych[1]. Mark Dredze, jeden z naukowców którzy przeprowadzili badania, stwierdził, że trolle grały na obie strony, aby „zniszczyć publiczne zaufanie do szczepień, narażając wszystkich na ryzyko chorób zakaźnych”[1].

Tezy przeciwników szczepieńEdytuj

Przeciwnicy szczepień (antyszczepionkowcy) twierdzą, że:

  1. Masowe szczepienia nie wyeliminowały chorób zakaźnych, a w niektórych przypadkach mogą być ich przyczyną[3].
  2. Efekt zażegnania zagrożenia epidemiologicznego danymi chorobami przypisać należy nie programom powszechnych szczepień, lecz ogólnej poprawie warunków życia, higieny i sposobów żywienia w rozwiniętych państwach[3].
  3. Substancje pomocnicze zawarte w szczepionkach są szkodliwe i występują w szkodliwych stężeniach (np. rtęć)[4].
  4. Stosowane szczepionki są tak naprawdę nieskuteczne w wykształceniu odporności na daną chorobę lub wykształcona odporność jest zbyt krótkotrwała[3].
  5. Obowiązujące ogólnokrajowe mechanizmy monitorowania jakości szczepionek, reakcji na szczepionki oraz występowania niepożądanych odczynów (w USA: Vaccine Adverse Events Reporting System – VAERS) nie funkcjonują poprawnie ze względu na naciski lobby farmaceutycznego. Często podawany jest argument, że w USA Center for Disease Control i Federal Drug Administration nie wycofało z rynku żadnej partii szczepionek powodującej wysoką ilość niepożądanych odczynów od roku 1955[5].

Fakty dotyczące szczepieńEdytuj

  1. Dzięki szczepieniom przeprowadzono prawie całkowitą eradykację wirusa polio[6], ospy prawdziwej[7] czy Haemophilus influenzae[8]. Dane z biuletynów statystycznych Centrum Systemów Informacyjnych Ochrony Zdrowia oraz informacje o historii szczepień przeciwko krztuścowi w Polsce pokazują, że po wprowadzeniu obowiązkowych szczepień zachorowalność na tę chorobę spadła w latach 60/70. i pod koniec lat 80. osiągnęła tysiąckrotnie niższy poziom niż bezpośrednio przed wprowadzeniem szczepień (rok 1960 – w którym wprowadzono szczepienia obowiązkowe). Od początku lat 90. notuje się stopniowy wzrost zachorowalności, lecz przypisuje się go powstaniu na przestrzeni lat zróżnicowania pomiędzy szczepami Bordetella pertussis występującymi w naturze a użytymi do produkcji szczepionek[9][10]. Również 5-milionowy spadek zgonów niemowląt to skutek m.in. rozpowszechnienia szczepień[11].
  2. Przed wprowadzeniem obowiązkowych szczepień przeciwko krztuścowi w Polsce umierało 1000–1500 osób rocznie – głównie dzieci w wieku do 4 lat. W latach 70. liczba ta spadła do 10[9]. Ostatni zgon z powodu krztuśca odnotowano w Polsce w 1991 roku. W 2010 roku w Kalifornii zmarło przeszło 9 osób. Jednocześnie zmieniła się struktura wiekowa chorujących – na krztusiec przestały zapadać małe dzieci, u których powikłania po tej chorobie są znacznie poważniejsze. Z drugiej strony, wiele badań nie znalazło związku między zgonami a szczepieniami przeciwko krztuścowi. Wszelkie zanotowane zgony miały miejsce później niż 7 dni po szczepieniu i prawdopodobnie miały inne przyczyny[12].
  3. Obecnie producenci szczepionek starają się eliminować wszelkie potencjalnie problematyczne substancje pomocnicze, takie jak m.in. tiomersal. W 1999 roku Centers for Disease Control and Prevention i Amerykańska Akademia Pediatrów wystąpiły do producentów szczepionek o maksymalne wyeliminowanie związków rtęci, mimo że nie ma żadnych dowodów ich szkodliwości w ilościach stosowanych w szczepionkach[13]. Co więcej, badania epidemiologiczne wykazały, że wycofanie tiomersalu ze szczepionek w różnych krajach nie spowodowało obniżenia częstotliwości autyzmu w późniejszych latach[14]. Dokładne długoterminowe badania również wykazały brak związku pomiędzy szczepieniami a autyzmem[15][16][17][18][19][20]. Oprócz szczepionek DTP[21] i niektórych przeciwko grypie (i to tylko tych rozprowadzanych w fiolkach do wielokrotnego użycia), tiomersal nie jest stosowany w Polscepotrzebne źródło. Argumentację przeciw szczepionkom rozpoczął w 1998 roku Andrew Wakefield w artykule w Lancet, jednak w 2010 roku przyznał się, że wnioski artykułu nie były spójne z danymi, z powodu wykrytych nieprawidłowości metodologicznych[22].
  4. Badania epidemiologiczne potwierdziły, że w warunkach epidemii cholery uzasadnione jest podawanie szczepionki doustnej przeciw cholerze[23].
  5. 15 października 1999 roku FDA wycofało w Stanach Zjednoczonych partię szczepionki przeciwko rotawirusom z powodu podejrzenia o wywoływanie wgłobienia jelita[24]. W Polsce natomiast (przykładowo) decyzją Głównego Inspektora Farmaceutycznego Nr 49/WS/2007 wycofano dwie serie szczepionki EUVAX B z powodu zastrzeżeń co do ich jakości. Obydwie decyzje wydane zostały jedynie na podstawie podejrzeń i bez wykazanej naukowo szkodliwości, a jedynie zgodnie z zasadą, że ostrożność w takich przypadkach jest najważniejsza. Zdaniem zwolenników szczepień wykazuje to, że szczepionki i reakcje na szczepienia są pod należytą kontrolą państwową[25].

ReakcjeEdytuj

W marcu 2019 Facebook zdecydował się na walkę z dezinformacją związaną ze szczepieniami[26][27]. Serwis będzie ograniczał zasięg takiego przekazu, a teorie spiskowe antyszczepionkowców będą traktowane jak fake news[27]. Monika Bickert, menadżerka Facebooka, poinformowała, jak firma będzie podchodziła do materiałów zniechęcających do używania szczepionek[27]:

  • grupy, strony i treści wspierające antyszczepionkowców nie będą uwzględniane w rekomendacjach dla użytkowników ani pokazywać się sugestiach wyszukiwania, dodatkowo zostaną im obcięte zasięgi,
  • firma będzie odrzucać reklamy promujące teorie spiskowe dotyczące szczepionek,
  • nieprawdzie informacje dotyczące szczepionek nie będą obecne w Instagram Explore i na stronach hashtagów.

Dodatkowo Facebook rozważy uzupełnianie treści antyszczepionkowych materiałami informacyjnymi pochodzącymi ze sprawdzonych źródeł[27].

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d e f   David A. Broniatowski i inni, Weaponized Health Communication: Twitter Bots and Russian Trolls Amplify the Vaccine Debate, „American Journal of Public Health”, 108 (10), 2018, s. 1378–1384, DOI10.2105/AJPH.2018.304567, PMID30138075, PMCIDPMC6137759.
  2. Mrowiec 2015 ↓, s. 89–92.
  3. a b c Maria Dorota Majewska, Szczepionkowa polemika, Polityka, 29 sierpnia 2012 [dostęp 2019-04-01].
  4. Mrowiec 2015 ↓, s. 101–102.
  5. Szczepionkowe ludobójstwo, vaccgenocide.wordpress.com [dostęp 2019-04-01].
  6. R.W. Sutter, C. Maher: Mass Vaccination Campaigns for Polio Eradication: An Essential Strategy for Success. W: Mass Vaccination: Global Aspects – Progress and Obstacles. Stanley A. Plotkin (red.). Springer, 2006, s. 195–220, seria: Current Topics in Microbiology and Immunology, wolumin 304. DOI: 10.1007/3-540-36583-4_11. ISBN 978-3-540-36583-9.
  7. Statue commemorates smallpox eradication. WHO, 2010-05-17. [dostęp 2014-11-12].
  8. Progress Toward Elimination of Haemophilus influenzae Type b Invasive Disease Among Infants and Children – United States, 1998–2000. „Morbidity and Mortality Weekly Report”. 51 (11), s. 234–237, 2002. Centers for Disease Control and Prevention. [dostęp 2019-04-01]. 
  9. a b „Przewodnik Lekarza” – „Krztusiec w Polsce. Epidemiologia i zapobieganie” z marca 2002.
  10. Biuletyn statystyczny, Centrum Systemów Informacyjnych Ochrony Zdrowia [zarchiwizowane z adresu 2009-02-25].
  11. Andre Viollaz, Africa, South Asia lag in boost to global child health, medicalxpress.com, 13 września 2012 [dostęp 2019-04-01].
  12.   Ewa Mik, Maria Mrozińska, Profilaktyka krztuśca – bezpieczeństwo szczepionek, „Przewodnik Lekarza”, 6 (7/8), 2003, s. 116–120 [dostęp 2019-04-01].
  13. Thimerosal in Flu Vaccine | Seasonal Influenza (Flu) | CDC, www.cdc.gov [dostęp 2017-11-24] (ang.).
  14.   J.S. Gerber, P.A. Offit. Vaccines and autism: a tale of shifting hypotheses. „Clin Infect Dis”. 48 (4), s. 456–461, 2009. DOI: 10.1086/596476. PMID: 19128068. 
  15.   N.A. Halsey, S.L. Hyman. Measles-mumps-rubella vaccine and autistic spectrum disorder: report from the New Challenges in Childhood Immunizations Conference convened in Oak Brook, Illinois, June 12-13, 2000. „Pediatrics”. 107 (5), s. E84, 2001. DOI: 10.1542/peds.107.5.e84. PMID: 11331734. 
  16. F. DeStefano, W.W. Thompson. MMR vaccine and autism: an update of the scientific evidence. „Expert Rev Vaccines”. 3 (1), s. 19–22, 2004. DOI: 10.1586/14760584.3.1.19. PMID: 14761240. 
  17.   E. Fombonne, S. Chakrabarti. No evidence for a new variant of measles-mumps-rubella-induced autism. „Pediatrics”. 108 (4), s. E58, 2001. DOI: 10.1542/peds.108.4.e58. PMID: 11581466. 
  18. E. Miller. Measles-mumps-rubella vaccine and the development of autism. „Semin Pediatr Infect Dis”. 14 (3), s. 199–206, 2003. DOI: 10.1016/S1045-1870(03)00034-7. PMID: 12913832. 
  19.   B. Taylor, E. Miller, R. Lingam, N. Andrews i inni. Measles, mumps, and rubella vaccination and bowel problems or developmental regression in children with autism: population study. „BMJ”. 324 (7334), s. 393–396, 2002. DOI: 10.1016/S1045-1870(03)00034-7. PMID: 11850369. PMCID: PMC65532. 
  20.   Anders Hviid i inni, Measles, Mumps, Rubella Vaccination and Autism, „Annals of Internal Medicine”, 2019, DOI10.7326/M18-2101, PMID30831578 (ang.).
  21. Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla użytkownika DTP – Szczepionka błoniczo-tężcowo-krztuścowa adsorbowana, www.biomed.pl [dostęp 2019-04-06] (pol.).
  22. The Editors of The Lancet. Retraction–Ileal-lymphoid-nodular hyperplasia, non-specific colitis, and pervasive developmental disorder in children. „Lancet”. 375 (9713), s. 445, 2010. DOI: 10.1016/S0140-6736(10)60175-4. PMID: 20137807. 
  23.   Jean William Pape, Vanessa Rouzier. Embracing Oral Cholera Vaccine – The Shifting Response to Cholera. „The New England Journal of Medicine”. 370, s. 2067–2069, 2014. DOI: 10.1056/NEJMp1402837. PMID: 24869720. 
  24. Firm Initiated Recall of Diphtheria and Tetanus Toxoids and Acellular Pertussis Vaccine Adsorbed, FDA, 27 stycznia 1999 [dostęp 2017-09-22] [zarchiwizowane z adresu 2008-10-06] (ang.).
  25. Decyzja Nr 49/WS/2007 Głównego Inspektora Farmaceutycznego o wycofaniu dwóch serii rekombinowanej szczepionki przeciw WZW typu „B” EUVAX B na terenie całej Polski. www.gif.gov.pl, 2007-03-27. [dostęp 2017-09-22].
  26. Monika Bickert, Combatting Vaccine Misinformation, Facebook newsroom, 7 marca 2019 [dostęp 2019-04-01] (ang.).
  27. a b c d To już oficjalne. Teorie antyszczepionkowców będą traktowane przez Facebooka jak fake newsy, spidersweb.pl, 8 marca 2019.

BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj

Przeciwnicy szczepieńEdytuj

Zwolennicy szczepieńEdytuj

  • Artykuł w „Wiedzy i Życiu” polemizujący z przeciwnikami szczepień
  • Quackwatch – organizacja krytykująca organizacje i osoby przeciwne szczepieniom (ang.)
  • artykuł obalający po kolei najczęstsze tezy przeciwników szczepień (ang.)
  • VaxLinks – strona polemizująca z argumentami przeciwników szczepień i medycyny naturalnej, rozwijana przez Paula Lee (ang.)