Królestwo Kongo

Królestwo Kongo – państwo historyczne w środkowo-zachodniej Afryce ze stolicą w Mbanza Kongo. Powstało w XIV wieku w dolnym biegu rzeki Kongo. Szczyt rozwoju osiągnęło w XV–XVI wieku.

Wene wa Kongo
Królestwo Kongo
Godło
Godło
Położenie
Stolica M’banza-Kongo
d. São Salvador[1]
Pierwszy władca Lukeni lua Nimi
Ostatni władca Manuel III
Zależne od Portugalia (od 1857)
Data powstania 1390
Obalenie króla Przez Portugalię
1914
Mapa
w roku 1711

HistoriaEdytuj

Królestwo Kongo znajdowało się w środkowo-zachodniej Afryce, na południe od rzeki Kongo na terytorium współczesnej Angoli i Demokratycznej Republiki Konga[2]. Wedle tradycji jego początki mają sięgać ok. 1300 roku[3]. Królestwo zostało prawdopodobnie założone przez Lukeni Lua Nimi ok. 1390 roku jako luźna federacja małych państw[2]. Lukeni Lua Nimi (zwany także Ntinu, Wene i Nimi) był wodzem ludu Bakongo – jeszcze za jego życia podbite zostały dotychczasowe wodzostwa, a z czasem także podporządkowane zostały okoliczne państwa: Loango, Kakongo, Ngoyo i Ndongo[3][4]. Stolicą królestwa było M’banza-Kongo (w północnej części współczesnej Angoli[5]), a prowincje pierwotnej federacji obejmowały Soyo, Mbata, Nsundi, Mpangu, Mbamba i Mpemba[2].

W 1482 roku do Konga przybył portugalski odkrywca Diogo Cao, który jako pierwszy Europejczyk dotarł do ujścia rzeki Kongo[6]. Portugalczycy przybyli do Kongo w 1483 roku[2]. 3 maja 1491 roku władca Konga, Nzinga-a-Nkwu, przyjął chrześcijaństwo (odtąd znany jest jako Jan I)[3][7]. Chrześcijaństwo przyjął także jego syn Nzinga Mbemba, który przybrał imię Alfons[2]. Alfons, który został władcą królestwa ok. 1509 roku, poszerzył terytorium państwa, scentralizował administrację i zacieśnił kontakty z Portugalczykami[2]. Portugalczycy, osiedli na terenie Kongo, zajmowali się handlem niewolnikami[2]. Doprowadziło to do konfliktu z Alfonsem, który w 1526 roku zorganizował administrację handlu niewolnikami, by zapewnić, by ludzie nie byli nielegalnie zniewalani i wywożeni[2]. Po śmierci Alfonsa w 1542 roku doszło do walk o sukcesję[2].

Rozwój niewolnictwa, konflikty między władcami, prowincjonalnymi naczelnikami i Portugalczykami doprowadziły w XVI wieku do upadku państwa. W latach 60. XVI wieku kraj został spustoszony przez najazd ludów Jaga[2]. Najeźdźcy zostali odparci dopiero z pomocą Portugalczyków w latach 1571–1572, co spowodowało popadnięcie kraju w zależność od nich. Álvaro I Nimi a Lukeni pozwolił Portugalczykom na osiedlenie się w Luandzie i utworzenie kolonii (późniejszej Angoli)[2]. W 1596 roku w stolicy Konga zwanej São Salvador (przed chrystianizacją kraju i współcześnie – M’banza-Kongo) powstało samodzielne biskupstwo[3].

Stosunki z Angolą nie były dobre – w 1622 roku gubernator Angoli najechał południowe Kongo, a w latach 1641–1648, podczas najazdu Holendrów na tereny portugalskie, władca Kongo Garcia II Nkanga a Lukeni stanął po stronie Holandii, która zajęła część Angoli[2]. Spory między Kongo a Portugalią doprowadziły do konfrontacji zbrojnej – 29 października 1665 roku doszło do bitwy pod Mbwilą, w której zginął władca António I Nwita a Nkanga[2]. Po jego śmierci Kongo przestało być zjednoczonym królestwem[2].

 
Stolica São Salvador, 1745

Rywalizacja o władzę pomiędzy dwoma frakcjami doprowadziła do wybuchu krwawej wojny domowej, która trwała przez prawie cały XVII w.[2] Opuszczona stolica została przejęta przez członków ruchu religijnego antonianizmu pod przywództwem prorokini Kimpy Vity (1682–1706) z zamiarem utworzenia nowego królestwa chrześcijańskiego[2]. Próba podboju Kongo przez Portugalczyków zakończyła się ich klęską 17 października 1670 roku w bitwie pod Kitombo[8]. Pedro IV Agua Rosada Nsamu odbił stolicę i przywrócił królestwo w 1709 roku[2].

W XVIII w. krajem rządzono w systemie rotacyjnym, który zapewnił stabilność przez pewien czas[2]. Jednak kolejne konflikty wewnętrzne osłabiły kraj i Portugalia interweniowała w sporze o sukcesję po śmierci Henrique II i wsparła przejęcie władzy przez Pedro V[2]. W 1885 roku Pedro V podpisał traktat, czyniąc Królestwo Kongo państwem wasalnym Portugalii[9]. Bunt przeciwko rządom Portugalii i spisek królów pod dowództwem Álvaro Buta w latach 1913–14 został stłumiony i doprowadził do ostatecznego upadku królestwa[2]. W 1914 roku zostało ono zintegrowane z portugalską kolonią Angoli[2].

GospodarkaEdytuj

Gospodarka królestwa Kongo opierała się na handlu[5]. Funkcje waluty pełniły początkowo m.in. muszle porcelanek[5]. Portugalczycy wprowadzili niewolnictwo i handel niewolnikami[5]. Państwo czerpało duże zyski ze sprzedaży niewolników. Szacuje się, że z dzisiejszej Angoli do Brazylii, Kuby i Dominikany wywieziono około 4 mln Murzynów[10].

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

BibliografiaEdytuj