Otwórz menu główne

'"Kulturwehr'" (pol. Obrona kultury, początkowo Kulturwille) - nazwa gazety wydawanej w języku niemieckim od 1924 roku w Berlinie przez Związek Mniejszości Narodowych w Niemczech[1]. Czasopismo miało charakter naukowy i prenumerowały je biblioteki uniwersyteckie[2].

Kulturwehr
Kulturwille
Państwo Niemcy
Wydawca Stanisław Sierakowski
Rodzaj czasopisma kultura
Pierwsze wydanie 1924
Ostatnie wydanie 1939
Redaktor naczelny Jan Skala

Spis treści

HistoriaEdytuj

Pismo powstało w końcu 1924 roku pod nazwą Kulturwille, jednak wraz z zaostrzaniem się nietolerancji w nazistowskich Niemczech została ona zmieniona w maju 1925 roku na Kulturwehr. Gazeta była oficjalnym organem prasowym Związku Mniejszości Narodowych w Niemczech, jednak jej wydawcą oraz właścicielem był Stanisław Sierakowski, pierwszy prezes Związku Polaków w Niemczech, w owym czasie prezes Związku Mniejszości Narodowych. Czasopismo drukowane było w Olsztynie przez Seweryna Pieniężnego, redaktora i wydawcę Gazety Olsztyńskiej[3].

Redaktorem naczelnym został Łużyczanin - Jan Skala. Miesięcznik zajmował się prezentacją kultury mniejszości narodowych: Serbołużyczan, Duńczyków, Fryzów, Polaków i Litwinów, które zamieszkiwały ówczesne Niemcy, a także problematyką obrony ich praw[4]. W 1925 roku mimo sprzeciwu władz niemieckich Kulturwehr wpisany został na międzynarodową listę czasopism naukowych i był prenumerowany przez wszystkie wielkie biblioteki uniwersyteckie na świecie[5].

Na łamach czasopisma w sierpniu 1924 wydrukowano memoriał w sprawie szkolnictwa Serbołużyczan oraz Duńczyków, a we wrześniu 1927 roku - projekt ustawy o regulacji szkolnictwa mniejszościowego. Wraz z wzrostem popularności ideologii narodowosocjalistycznej w początku lat 30. pismo zostało zdominowane przez materiały poświęcone łamaniu praw mniejszości[6].

5 listopada 1937 delegacja Związku Polaków w Niemczech spotkała się w Berlinie z kanclerzem III Rzeszy Adolfem Hitlerem. Na konferencji wręczyła mu Memoriał ludności polskiej w Rzeszy niemieckiej wyliczajacy przykłady przesladowania Polaków w nazistowskich Niemczech przez narodowych socjalistów. Kanclerz Rzeszy otrzymał również egzemplarze czasopisma Kulturwehr opisujący podobne incydenty wobec innych mniejszości.

NazizmEdytuj

Po dojściu do władzy w Niemczech nazistów redakcję czasopisma spotkały szykany oraz przesladowania. Skala był redaktorem pisma do odebrania mu przez władze niemieckie prawa wykonywania zawodu dziennikarskiego w 1936 roku[7]. Wydawcy Kulturwehr, Stanisławowi Sierakowskiemu, nazistowskie władze nakazały opuszczenie III Rzeszy. W 1933 roku przeniósł się on do Polski i osiadł w majątku osieckim. 20 października 1939 aresztowany przez Volksdeutscher Selbstschutz i więziony w rypińskim więzieniu, gdzie po kilku dniach tortur został zamordowany wraz z żoną Heleną, córką Teresą i jej mężem Tadeuszem Gniazdowskim[8].

Zamordowany został przez niemieckich nazistów również Seweryn Pieniężny, właściciel redakcji Gazety Olsztyńskiej, gdzie czasopismo Kulturwehr było drukowane.

BibliografiaEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. hasło Kulturwehr w Encyklopedii PWN
  2. Krzysztof Ruchniewicz Kulturwehr artykuł poświęcony czasopismu na portapolonica.de
  3. Jerzy Oleksiński, I nie ustali w walce, Warszawa: Nasza Księgarnia, 1980, s. 341, ISBN 83-10-07610-X, OCLC 830955231.
  4. Leon Przybył: Czasopismo "Pobrzeże" nr. 6, art. "W obronie polskiej kultury: ze wspomnień byłego współracownika red. Kulturwehr". Warszawa: Pobrzeże, 1974, s. 24-25.
  5. Helena Lehr, Edmund Osmańczyk: Polacy spod znaku Rodła. Warszawa: MON, 1972, s. 37.
  6. Tadeusz Cieślik: Najnowsze Dzieje Polski : materiały i studia z okresu 1914-1939 art. "Czasopismo związku mniejszości narodowych w Niemczech międzywojennych "Kulturwille", "Kulturwehr" (1925-1938)". Warszawa: PWN, 1966, s. 169-177.
  7. Ryszard Hajduk, Stefan Popiołek "Encyklopedia, która się nie ukazała", Wyd. Śląsk, Katowice 1970
  8. Polski ruch narodowy w Niemczech w latach 1922–1939, Wojciech Wrzesiński, Warszawa 2005