Leszek Nowak (filozof)

polski filozof
Ten artykuł dotyczy filozofa. Zobacz też: inne osoby o tym imieniu i nazwisku.

Leszek Nowak (ur. 7 stycznia 1943 w Więckowicach, zm. 20 października 2009 w Poznaniu) – polski filozof i prawnik, profesor nauk humanistycznych, wieloletni pracownik naukowy Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.

Leszek Nowak
Ilustracja
Zdjęcie przed 1992
Data i miejsce urodzenia 7 stycznia 1943
Więckowice
Data i miejsce śmierci 20 października 2009
Poznań
Profesor nauk humanistycznych
Specjalność: filozofia nauki, filozofia społeczna, metafizyka
Alma Mater Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Uniwersytet Warszawski
Doktorat 1967 – teoria prawa
Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu
Habilitacja 1970 – filozofia
Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu
Profesura 1990
Polska Akademia Nauk
Status członek krajowy korespondent
Pracownik naukowy
Zakład Prawniczych Zastosowań Logiki WPiA UAM
Okres zatrudn. 1965–1970

Współtwórca poznańskiej szkoły metodologicznej, autor trzech koncepcji filozoficznych: idealizacyjnej koncepcji nauki, nie-Marksowskiego materializmu historycznego i negatywistycznej metafizyki unitarnej. Autor dwudziestu pięciu książek oraz ponad trzystu artykułów naukowych.

ŻyciorysEdytuj

Wykształcenie i praca naukowaEdytuj

W 1965 ukończył studia prawnicze na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, pracę magisterską pisząc pod kierunkiem Zygmunta Ziembińskiego. W trakcie studiów prawniczych zaprzyjaźnił się ze Sławomirą Wronkowską oraz Władysławem Balickim[1]. W 1966 ukończył studia filozoficzne na Uniwersytecie Warszawskim, broniąc magisterium pod kierunkiem Janiny Kotarbińskiej.

W 1967 uzyskał stopień naukowy doktora nauk prawnych na podstawie rozprawy pt. Problemy znaczenia i obowiązywania normy prawnej a funkcje semiotyczne języka, napisanej pod kierunkiem Ziembińskiego. Specjalizował się w teorii prawa. Stopień naukowy doktora habilitowanego nauk humanistycznych w zakresie filozofii uzyskał w 1970 na podstawie książki U metodologicznych podstaw ‘Kapitału’ Karola Marksa. W 1976 został profesorem nadzwyczajnym w zakresie filozofii, wówczas najmłodszym profesorem w Polsce[2], zaś w 1990 został profesorem zwyczajnym. W 1994 został członkiem-korespondentem Polskiej Akademii Nauk.

W latach 1965–1970 pracował w Zakładzie Prawniczych Zastosowań Logiki, działającym w ramach Katedry Teorii Państwa i Prawa UAM, zaś między 1970 a 1985 oraz 1989 a 2009 w Instytucie Filozofii UAM. Do 2000 był promotorem piętnastu rozpraw doktorskich. Spośród wypromowanych przez niego doktorów osiem osób obroniło prace habilitacyjne, cztery uzyskały tytuł profesora nadzwyczajnego, dwie – zwyczajnego, a jedna wybrana została członkiem-korespondentem PAN[2].

W 1975 założył międzynarodową serię książkową Poznań Studies in the Philosophy of the Sciences and the Humanities (wydawnictwo: Rodopi, Amsterdam/New York), której redaktorem naczelnym był do 2006. W 1976 założył serię Poznańskie Studia z Filozofii Humanistyki (PWN, obecnie wydawnictwo Zysk & S-ka: Poznań). W latach 1976–1984 był jej redaktorem naczelnym, a od 1989 współredaktorem.

Pracował jako visiting professor uniwersytetów w Berlinie (niem. Freie-Universität), Canberze (ang. Australian National University), Catanii i Frankfurcie nad Menem. Był członkiem (ang. fellow) Holedenrskiego Instytutu Badań Zaawansowanych w Wassenaar (ang. Netherlands Institute for Advanced Study) oraz Instytutu Badań Zaawansowanych w Berlinie (niem. Wissenschaftskolleg zu Berlin).

Wraz z Jerzy Kmitą i Jerzym Topolskim, był współtwórcą tzw. „poznańskiej szkoły metodologicznej”, której program badawczy koncentrował się na rekonstrukcji teorii materializmu historycznego za pomocą aparatury pojęciowej pozytywizmu logicznego. Poglądom „poznańskiej szkoły metodologicznej” i filozofii Leszka Nowaka poświęcone zostało studium krytyczne Jacka Tittenbruna Dialektyka i scholastyka. O pewnej próbie obalenia Marksa (wyd. Książka i Wiedza, Warszawa 1986). Był także twórcą nie-Marksowskiego materializmu historycznego, który przewidział upadek demokracji ludowych w Europie Środkowo-Wschodniej i ZSRR[3].

Działalność opozycyjnaEdytuj

W latach 1962–1980 należał do PZPR[4], zaś w latach 1980–1995 należał do „Solidarności”[2]. W latach 1980–1981 wiele publikował w prasie NSZZ „Solidarność”[5], w listopadzie 1980 został członkiem Towarzystwa Kursów Naukowych, a po roku 1981 w prasie tzw. drugiego obiegu; jego artykuły ukazywały się również jako publikacje samoistne, wydawane przez podziemne oficyny wydawnicze. 13 grudnia 1981 roku został internowany. Przebywał w obozach dla internowanych w Gębarzewie, Ostrowie Wielkopolskim i Kwidzynie. Został zwolniony z internowania w grudniu 1982 roku, i powrócił do pracy w poznańskim uniwersytecie[6]. W 1985 został zwolniony z pracy na UAM z powodu publikowania w wydawnictwach podziemnych[2]. W 1989 przywrócono go do pracy akademickiej na poprzednim stanowisku[7].

W swoich zapatrywaniach społeczno-politycznych silnie zbliżał się do anarchizmu[8].

PublikacjeEdytuj

W dorobku publikacyjnym L. Nowaka znajdują się m.in.[9][10]:

  • Studia nad teoretycznymi podstawami humanistyki, Warszawa 1968 (razem z Jerzym Kmitą);
  • U podstaw marksistowskiej aksjologii, Warszawa 1971;
  • U podstaw Marksowskiej metodologii nauk, Warszawa 1971;
  • Anatomia krytyki marksizmu, Warszawa 1973;
  • O naturze dialektyki marksistowskiej, w: „Studia Filozoficzne” 1974, nr 4;
  • Problemy metody idealizacji, w: „Studia Filozoficzne” 1974, nr 4;
  • Zarys marksistowskiej filozofii nauki, Warszawa 1974;
  • Wykłady z filozofii marksistowskiej, tom I Dialektyka, Poznań 1976;
  • O tzw. formalnologicznej koncepcji dialektyki, w: Jerzy Kmita (red.), Założenia teoretyczne badań nad rozwojem historycznym, Warszawa 1977;
  • U podstaw dialektyki Marksowskiej, Warszawa 1977;
  • Wstęp do idealizacyjnej teorii nauki, Warszawa 1977;
  • Wykłady z filozofii marksistowskiej, tom II Ontologia i epistemologia, Poznań 1978;
  • Historyzm metodologiczny w kategorialnej interpretacji dialektyki, w: Zdzisław Cackowski, Jerzy Kmita (red.), Społeczny kontekst poznania, Warszawa 1979;
  • Historical Momentums and Historical Epochs. An Attempt at a non-Marxian Historical Materialism, w: „Analyse und Kritik” 1979, nr 1;
  • Interpretacje i programy, czyli co materializm historyczny daje nam tu i teraz, w: „Zdanie” 1979, nr 4;
  • Wartości i klasy społeczne, w: „Etyka” 1979, t. 17 (razem z P. Buczkowskim);
  • Głos klasy ludowej: polska droga od socjalizmu, wyd. Alternatywy, Poznań 1980[11];
  • Socjalistyczny sposób panowania człowieka nad człowiekiem, wyd. WIW, Poznań 1980;
  • Adaptacja i rewolucja. Problem ruchu formacji społeczno-ekonomicznej w materializmie historycznym, w: „Studia Socjologiczne” 1981, nr 4;
  • Błędy Lenina, czyli o konieczności socjalizmu w Rosji, wyd. NSZ PP, Poznań 1981;
  • Fundamentalny błąd Marksa, czyli o konieczności socjalizmu, wyd. NZS WSP, Szczecin 1981;
  • Przeciw ekonomistom, wyd. NZS AE, Poznań 1981;
  • Wolność i władza, wyd. NZS, Poznań 1981;
  • Mity socjalizmu, część I Mit odnowy, bez daty;
  • Property and Power. Towards a non-Marxian Historical Materialism, Dordrecht/Boston/Lancaster: Reidel 1983;
  • U podstaw teorii socjalizmu; t. 1: Własność i władza. O konieczności socjalizmu; t. 2: Droga do socjalizmu. O konieczności socjalizmu w Rosji; t. 3: Dynamika władzy. O strukturze i konieczności zaniku socjalizmu. Poznań: Nakom 1991.
  • O tzw. transformacji ustrojowej, w: K. Zamiara (red.), Nauki społeczne wobec transformacji ustrojowej, Poznań 1993;
  • O zagadnieniu tak zwanej transformacji ustrojowej, w: K. Zamiara (red.), Transformacja w refleksji humanistycznej, Poznań 1994;
  • Byt i myśl. U podstaw negatywistycznej metafizyki unitarnej, tom I: Nicość i istnienie, Poznań 1998;
  • Gombrowicz: człowiek wobec ludzi, Warszawa 2000;
  • Byt i myśl. U podstaw negatywistycznej metafizyki unitarnej, tom II: Wieczność i zmiana, Poznań 2004;
  • Byt i myśl. U podstaw negatywistycznej metafizyki unitarnej, tom III: Enigma i rzeczywistość, Poznań 2007;

PrzypisyEdytuj

  1. prof. Leszek Nowak, usf.amu.edu.pl [dostęp 2020-06-23] (pol.).
  2. a b c d Biogram na stronie internetowej, ost. aktualizacja 13 marca 2001.
  3. Krzysztof Brzechczyn: O DWÓCH PROGNOZACH UPADKU REALNEGO SOCJALIZMU. RANDALL COLLINS VERSUS LESZEK NOWAK.
  4. Kto jest kim w Polsce 1984. Wyd. 1. Warszawa: Wydawnictwo Interpress, 1984, s. 675. ISBN 83-223-2073-6.
  5. Marks przeciwko Marksowi – rozmowa z Krzysztofem Brzechczynem. Lewicowo.pl.
  6. Leszek Nowak: Ani rewolucja, ani ewolucja. [Paryż]: Slovo-La parole, [1985], s. 6.
  7. Leszek Nowak (z Więckowic) – Encyklopedia Solidarności, www.encysol.pl [dostęp 2020-06-23].
  8. Leszek Nowak nie żyje. rozbrat.org. [dostęp 17 stycznia 2012].
  9. Nowak, Leszek (1943-2009). Katalog elektroniczny Biblioteki Narodowej. [dostęp 2016-10-26].
  10. Leszek Nowak (publikacje i cytowania). scholar.google.pl. [dostęp 2016-10-26].
  11. Leszek Nowak: Głos klasy ludowej: polska droga od socjalizmu. Lewicowo.pl, 1980.

BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj