Otwórz menu główne

Marceli Nowakowski

polityk polski, duchowny katolicki

Marceli Nowakowski (ur. 20 września 1882 w Przybyszewie, zm. 22 stycznia 1940 w Palmirach) – polski ksiądz katolicki, działacz polityczny, społeczny i oświatowy, krasomówca, poseł Sejmu Ustawodawczego oraz I i II kadencji z ramienia Narodowej Demokracji.

Marceli Nowakowski
prałat
Ilustracja
Kraj działania  Polska
Data i miejsce urodzenia 20 września 1882
Przybyszew
Data i miejsce śmierci 22 stycznia 1940
Palmiry
Wyznanie katolicyzm
Kościół rzymskokatolicki
Prezbiterat 1909
Odznaczenia
Krzyż Walecznych (1920-1941)

Spis treści

ŻyciorysEdytuj

Był synem Stanisława i Katarzyny z domu Mroziewicz. Ukończył gimnazjum w Warszawie, następnie wstąpił do seminarium duchownego i wyjechał na studia do Rzymu, gdzie studiował filozofię, Innsbrucku, gdzie studiował teologię i uzyskał tytuł doktorski, oraz Monachium, gdzie studiował historię. W 1909 r. przyjął święcenia kapłańskie i rozpoczął pierwszą posługę kapłańską jako wikary parafii w Wiskitkach pod Żyrardowem[1].

Jako zaangażowany społecznik współpracował z Akcją Katolicką, Konferencją św. Wincentego à Paulo, Caritas, katolickimi stowarzyszeniami mężów, kobiet, młodzieńców i dziewcząt[2]. Był członkiem-założycielem PCK[3].

W 1916 roku był członkiem Rady Nadzorczej Towarzystwa Polskiej Macierzy Szkolnej[4]. W czasie I wojny był osobistym sekretarzem arcybiskupa Aleksandra Kakowskiego. W czasie wojny polsko-bolszewickiej był kapelanem 5 pułku ułanów, gdzie został uhonorowany Krzyżem Walecznych[5].

W Sejmie Rzeczypospolitej Polskiej I kadencji był członkiem klubu Związku Ludowo-Narodowego[6]. Od 1924 wchodził też w skład Rady Naczelnej ZLN. Publikował w Gazecie Warszawskiej i Warszawskim Dzienniku Narodowym. Był spowiednikiem Romana Dmowskiego[7].

W 1926 r. ks. Marceli Nowakowski objął probostwo parafii Najświętszego Zbawiciela w Warszawie i otrzymał tytuł prałata domowego Jego Świątobliwości ks. prymasa. Podczas urzędowania ks. Nowakowskiego w kościele Najświętszego Zbawiciela ukończono budowę głównego ołtarza, powstał ołtarz św. Teresy i nowa ambona. Proboszcz zakupił także działkę pod budowę Domu Katolickiego, gdzie swoje pomieszczenie miał między innymi Katolicki Związek Caritas.

Po wybuchu II wojny światowej ks. proboszcz zorganizował i uczestniczył w akcji gaszenia bombardowanej świątyni. Aresztowany przez władze okupacyjne Warszawy 4 października wraz z wikariuszem – ks. Bronisławem Wróblewskim, zwolniony, został aresztowany po raz kolejny 8 grudnia 1939 r., ponownie z ks. Bronisławem Wróblewskim oraz kościelnym Szczepanem Wójcikiem. Ks. Nowakowskiemu postanowiono zarzut umożliwienia ucieczki z okupowanego kraju żonie gen. Władysława Sikorskiego – Helenie – oraz odpowiedzialności za ulotki antyniemieckie rozrzucone w kościele Najświętszego Zbawiciela. Duchowny nie przyznał się do zarzutów, w związku z czym został skazany 16 stycznia 1940 r. na karę śmierci. Według relacji świadków skazany dokonał sądu nad sędziami oraz całym narodem niemieckim, wróżąc mu przegraną w wojnie. 22 stycznia 1940 r. Marceli Nowakowski został rozstrzelany w Palmirach[8], a jego ciała nigdy nie odnaleziono.

Symboliczny grób duchownego znajduje się na Cmentarzu Powązkowskim.

Postać ks. Nowakowskiego, jako posła endecji na Sejm i przeciwnika wyboru Gabriela Narutowicza na prezydenta Polski, pojawia się w filmie Śmierć prezydenta (1977) w reżyserii Jerzego Kawalerowicza. W rolę tę wcielił się Henryk Bista.

Wybrane publikacjeEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. W.J. Muszyński, Marceli Nowakowski, [w:] Lista strat działaczy obozu narodowego w latach 1939-1955, red. W.J. Muszyński, J. Mysiakowska-Muszyńska, t. 1, Instytut Pamięci Narodowej, Warszawa 2010, s. 235.
  2. W.J. Muszyński, Marceli Nowakowski, [w:] Lista strat działaczy obozu narodowego w latach 1939-1955, red. W.J. Muszyński, J. Mysiakowska-Muszyńska, t. 1, Instytut Pamięci Narodowej, Warszawa 2010, s. 235-236.
  3. M.J. Chodakiewicz, J. Mysiakowska-Muszyńska, W.J. Muszyński, Polska dla Polaków! Kim byli i są polscy narodowcy, Wydawnictwo Zysk i S-ka, Poznań 2015, s. 139.
  4. Józef Stemler, Dzieło samopomocy narodowej. Polska Macierz Szkolna 1905-1935, Warszawa 1935, s. 173.
  5. W.J. Muszyński, Marceli Nowakowski, [w:] Lista strat działaczy obozu narodowego w latach 1939-1955, red. W.J. Muszyński, J. Mysiakowska-Muszyńska, t. 1, Instytut Pamięci Narodowej, Warszawa 2010, s. 235.
  6. Tadeusz i Witold Rzepeccy, Sejm i Senat 1922-1927, Poznań 1923, s. 468.
  7. W.J. Muszyński, Marceli Nowakowski, [w:] Lista strat działaczy obozu narodowego w latach 1939-1955, red. W.J. Muszyński, J. Mysiakowska-Muszyńska, t. 1, Instytut Pamięci Narodowej, Warszawa 2010, s. 236.
  8. Władysław Bartoszewski: Warszawski pierścień śmierci 1939-1944. Warszawa: Interpress, 1970, s. 73.

Linki zewnętrzneEdytuj