Marian Panczyszyn ukr. Мар'ян Панчишин (ur. 6 września 1882 we Lwowie, zm. 9 października 1943 tamże) – ukraiński lekarz i działacz Ukraińskiego Zjednoczenia Narodowo-Demokratycznego (UNDO), współorganizator i wieloletni przewodniczący Ukraińskiego Towarzystwa Lekarskiego; w 1939–1941 delegat Zgromadzenia Ludowego Zachodniej Ukrainy i Najwyższej Rady ZSRR; minister zdrowia w rządzie Jarosława Stećki (30 czerwca do 7 lipca 1941); w 1941–1942 członek Ukraińskiej Rady Narodowej we Lwowie.

Marian Panczyszyn (siedzi pośrodku)

Życiorys edytuj

W 1909 ukończył studia na Wydziale Lekarskim Uniwersytetu Lwowskiego, od 1912 był asystentem kliniki chorób wewnętrznych. Zmobilizowany w czasie I wojny światowej, był wojskowym lekarzem. W latach 1924–1925 był rektorem Tajnego Uniwersytetu Ukraińskiego, w 1929 założycielem Ukraińskiego Towarzystwa Higienicznego.

Po agresji ZSRR na Polskę i rozpoczęciu sowieckiej okupacji Lwowa, był kierownikiem jednej z klinik Instytutu Medycznego, wyodrębnionego z Uniwersytetu Lwowskiego i delegatem do Rady Najwyższej ZSRR. W okresie okupacji znany z publicznych antypolskich, prosowieckich i proniemieckich wypowiedzi[1][2]. Po ataku III Rzeszy na ZSRR ukrył się przed ewakuacją w głąb ZSRR i po zajęciu Lwowa przez Wehrmacht został powołany do rządu Jarosława Stećki jako minister zdrowia. 4 lipca 1941 został mianowany przez prezydenta Działu Nauki i Oświaty Generalnego Gubernatorstwa komisarycznym zarządcą Wydziału Lekarskiego z poleceniem „utrzymania pracy w klinikach i laboratoriach”[3][4] i kierownikiem kliniki Instytutu Medycznego.

Od lipca 1941 do marca 1942 był członkiem Ukraińskiej Rady Narodowej. W kwietniu 1942, po uruchomieniu przez niemieckie władze okupacyjne tzw. Państwowych Instytutów Medycznych[5] („medycznych kursów zawodowych”), czyli nieoficjalnego Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Lwowskiego, został zastępcą doc. Karla Schulze – niemieckiego dyrektora tych kursów, faktycznie kierującym placówką[6].

W 1943, po likwidacjach przez Kedyw[7] ukraińskich wykładowców Instytutu Medycznego Ołeksandra Podołynskiego i Andrija Łastoweckiego (który był bliskim współpracownikiem Panczyszyna), ukrywał się w rezydencji metropolity Andrzeja Szeptyckiego przy Soborze św. Jura. Tam też zmarł wskutek stresu na atak serca.

Odznaczenia edytuj

Przypisy edytuj

  1. "W dniach 26–28 października 1939 odbyły się narady świeżo „wybranego” (22 października) Zgromadzenia Narodowego Zachodniej Ukrainy. Referat wprowadzający wygłosił prof. Marian Pańczyszyn, który przekazał zebranym obowiązującą interpretację historii: Chłopom Zachodniej Ukrainy nie wolno było nabywać ziemi dlatego, że rząd polski osadzał tu różnych osadników i kolonistów wojskowych z dalekich zachodnich ziem Polski, którzy zabierali chłopom i tak karłowaty kawałek jego pracy. Osadnik jako eksponent rządu polskiego odnosił się wrogo do miejscowej ludności wiejskiej... Bohdan Urbankowski, Czerwona msza, czyli, Uśmiech Stalina, Wyd. II Warszawa 1998, t. I ISBN 83-7001-971-4, s.45.
  2. Czerwony Sztandar”, nr 31, 28 X 1939: delegat do Rady Najwyższej ZSRR wraz z członkowie LNTM profesorami Hilarowiczem, Weiglem, Grekiem, dr Terehowem, dr Flekiem „słali swoje płomienne bolszewickie pozdrowienie XVIII konferencji WKP (b).” za: Andrzej Krzysztof Kunert Rzeczpospolita walcząca, Styczeń-grudzień 1941, 1994 s, 495
  3. Zeszyty Historyczne, Zeszyt 39, Paris, 1977
  4. Zygmunt Albert, Wydział lekarski UJK podczas okupacji hitlerowskiej 1941-1944 Wrocław 1975, Zakład Narodowy im. Ossolińskich (wersja elektroniczna lwow.home.pl)
  5. Staatliche Medizinische Institute - por. Zygmunt Albert Wydział lekarski UJK podczas okupacji hitlerowskiej 1941-1944 Wrocław 1975
  6. ;"liście do Hansa Franka pisał, tłum. Personel naukowy i dydaktyczny, także po usunięciu wrogo nastawionych do niemieckiego rządu i do niemieckiego narodu elementów żydowskich i innych po uzupełnieniu go przez ukraińskie siły naukowe, przedstawia aparat, który byłby w stanie w każdej chwili podjąć odpowiedzialną pracę naukową i dydaktyczną i prowadzić tę działalność nadal w pełnej harmonii z wysokimi tradycjami niemieckiej nauki i kultury - „Das Wissenschafts und Lehrwissenschaftspersonalstellen, auch nach Entfernung der jüdischen und anderen der deutschen Regierung und dem deutschen Volke feindlich gesinnten Elemente, und nach seiner Ergänzung durch ukrainische wissensschaftliche Krafte ...” [w:] Tomasz Cieszyński, Działalność Wydziału Lekarskiego UJK we Lwowie w czasie II wojny światowej od września 1939 do sierpnia 1944 roku. Okres sowiecki Wrocław 1995 Wyd. Towarzystwo Miłośników Lwowa i Kresów Południowo-Wschodnich wersja elektroniczna
  7. Grzegorz Motyka, Rafał Wnuk, Pany i rezuny. Współpraca AK-WiN i UPA 1945-1947, s. 78
  8. Gazeta Lwowska. 1918, nr 7 - Jagiellonian Digital Library [online], jbc.bj.uj.edu.pl [dostęp 2019-12-05].

Bibliografia, literatura edytuj