Muzeum Przemysłu i Rolnictwa w Warszawie

Muzeum Przemysłu i Rolnictwa w Warszawie – nieistniejące muzeum historii techniki w Warszawie.

Muzeum Przemysłu i Rolnictwa
w Warszawie
Ilustracja
Muzeum Przemysłu i Rolnictwa ok. 1908
Państwo  Polska
Miejscowość Warszawa
Adres ul. Krakowskie Przedmieście 66
Data założenia 5 czerwca 1875
Położenie na mapie Warszawy
Mapa konturowa Warszawy, w centrum znajduje się punkt z opisem „Miejsce gdzie znajdowało się muzeum”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, blisko centrum na prawo znajduje się punkt z opisem „Miejsce gdzie znajdowało się muzeum”
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa konturowa województwa mazowieckiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Miejsce gdzie znajdowało się muzeum”
Ziemia52°14′45,218″N 21°00′50,630″E/52,245894 21,014064
Budynek muzeum po zniszczeniu we wrześniu 1939

Zostało utworzone w 1875 z prywatnych funduszy arystokracji i ziemian, którzy je współtworzyli. Posiadało największe zbiory muzealne w mieście. Gromadziło eksponaty związane z przemysłem i rolnictwem oraz popularyzowało wiedzę poprzez wystawy czasowe, a także działalność biblioteki i pracowni naukowych[1] [2]. Odgrywało rolę placówki naukowej i uczelni rolniczo-technicznej[1].

Budynek muzeum i większość jego zbiorów zostały zniszczone podczas obrony Warszawy we wrześniu 1939[3].

OpisEdytuj

Od 1881 muzeum mieściło się przy Krakowskim Przedmieściu w dawnym odwachu i klasztorze bernardyńskim.

Muzeum powstało z inicjatywy księcia Jana Tadeusza Lubomirskiego, a współzałożycielami byli oprócz niego Feliks Sobański, Józef Zamoyski, Jakub Natanson i Karol Dittrich. 5 czerwca 1875 nastąpiło zatwierdzenie Ustawy, wydanej na imię tegoż ks. Lubomirskiego oraz Józefa hr. Zamoyskiego, Feliksa Sobańskiego, Jakuba Natansona i domu handlowego Hille i Dietrich, jako pierwszych założycieli i muzeum rozpoczęło działalność. Zaraz po wydaniu tej ustawy muzeum zostało umieszczone w wynajętym lokalu przy placu Krasińskich, gdzie swoje miejsce znalazło ponad 2000 eksponatów, głównie z darów. Pod egidą muzeum w latach 1890–1902 opublikowana została 11-tomowa Encyklopedia rolnicza[4][5].

Muzeum prowadziło też działalność charytatywną i w 1888 w sprawozdaniu pisano:

"Oprócz osób zwiedzających wystawę za biletami płatnemi (chodzi tym razem o "wystawę wyrobów z drzewa, metali, wyrobów ceramicznych i hutniczych oraz zabawek dziecinnych") zwiedzały ją zakłady dobroczynne, dziewczynki i chłopcy, jak również wychowawcy i wychowanice Instytutu Głuchoniemych". (...) "Nadto z decyzji Komitetu Muzeum dochód z 5 dni za bilety wejścia od 4go Stycznia r.b. zaczynając, oddany był na cele dobroczynne, a mianowicie na Towarzystwo biednych matek, Instytucję Jałmużniczą dla wstydzących się żebrać oraz na Przytulisko".

Po kasacie zakonu bernardynów przy Krakowskim Przedmieściu i po przebudowie w latach 1870-1884 mieścił wystawy i magazyny Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych aż do chwili przenosin do pawilonu Ungra na dziedzińcu pałacu Potockich. W 1884–1888 nastąpiła przebudowa wnętrz na pomieszczenia Muzeum Przemysłu i Rolnictwa, które ma tu swoją siedzibę już od 1881 aż do II wojny światowej.

W latach 1890-1891 w zorganizowanej w muzeum pracowni fizycznej prowadziła swoje doświadczenia Maria Skłodowska-Curie[6], co upamiętnia tablica z brązu odsłonięta w czerwcu 1935 na frontowej ścianie budynku[7].

W czasie wojny w 1914 muzeum przekształcono w Wyższą Szkołę Rolniczą i Wyższą szkołę Ogrodniczą, a w 1919 w Szkołę Główną Gospodarstwa Wiejskiego. Dzisiejsze Muzeum Techniki również wywodzi się z gmachu przy kościele św. Anny, gdzie do dziś ma siedzibę Centralna Biblioteka Rolnicza[8].

Dyrektorem muzeum od 1924 do 1951 był Stanisław Leśniowski[9].

W czasie obrony Warszawy we wrześniu 1939 budynek został spalony wraz ze znajdującymi się w nim zbiorami Muzeum Etnograficznego[10].

Tradycje muzeum kontynuuje Muzeum Historii Przemysłu w Opatówku, Muzeum Narodowe Rolnictwa i Przemysłu Rolno-Spożywczego w Szreniawie oraz Narodowe Muzeum Techniki w Warszawie, swoje początki ma w nim także Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie.

PrzypisyEdytuj

  1. a b Muzeum w polskiej kulturze i pamięci. http://muzeumpamieci.umk.pl/?p=5695.
  2. Chwalewik E., Zbiory polskie w ojczyźnie i na obczyźnie..., t. 2, Warszawa 1927, s. 353–356.
  3. Muzeum Przemysłu i Rolnictwa, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2020-12-06].
  4. Karol Estreicher 1906 ↓.
  5. Aleksandrowicz 1895 ↓.
  6. Encyklopedia Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994, s. 522. ISBN 83-01-08836-2.
  7. Stanisław Ciepłowski: Napisy pamiątkowe w Warszawie XVII-XX w.. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1987, s. 112. ISBN 83-01-06109-X.
  8. Anna Mieszczanek, Przedwojenni. Historia ziemian. s. 110-113, Warszawa, 2020.
  9. Wielki poprzednik – Muzeum Przemysłu i Rolnictwa. muzeum-szreniawa.pl. [dostęp 2015-09-30].
  10. Alfred Lauterbach. Zniszczenie i odbudowa Warszawy zabytkowej. „Kronika Warszawy”. 4(8), s. 58–59, 1971. 

BibliografiaEdytuj

  • Karol Estreicher: Bibliografia polska 1881-1900, t.I A-F. Kraków: Nakładem Spółki Księgarzy Polskich, 1906.
  • Jerzy Aleksandrowicz: Encyklopedya rolnicza wydawana staraniem i nakładem Muzeum Przemysłu i Rolnictwa w Warszawie, t.I (A – Chirurgja). Warszawa: Muzeum Przemysłu i Rolnictwa w Warszawie, wyd. Gebethner i Wolff, Druk K. Kowalewskiego, 1890.

Linki zewnętrzneEdytuj