Otwórz menu główne

Nogajowie – (przest. nagaj[1], Nogajscy Tatarzy, także Krymscy Stepowi Tatarzy[2], własna nazwa - ногай [noˈɣaj]) - lud turecki, zamieszkujący Kaukaz Północny, południowe Powołże i Półwysep Krymski.

Nogajowie
Liczebność ogółem Rosja 90 666
Turcja 90 000
Regiony zamieszkania Rosja
Turcja
Języki Język nogajski
Język rosyjski
Główne religie Sunnici, Islam

EtnogenezaEdytuj

 
Mapa Świata w książce Andrea Bianco Navigazione Atlante Nautico

W etnogenezie Nogajów brały udział takie starożytne ludy jak: Siracy, Ujsuni, Ujgurzy, Kipczacy, Asi, Kereici, Dormeni, Najmanowie, Mangini, Bułgarzy, Katagani, Bajdarzy i inne, mieszkające w regionie Irtyszu, północno-zachodniej Mongolii, Azji Środkowej, południowym Uralu, Dolnej Wołdze, Północnym Kaukazie, północnym regionie Morza Czarnego, w regionie Donu, regionie Azowskim i regionie Dolnego Dniepru[3]. Wiele z nich posiadało własne państwa. Pojawienie się etnonimu "nogaj", jest związane z przywódcą wojskowym i politycznym zachodniego ułusu Złotej Ordy, Beklerbekom Nogajem, żyjącym w XIII wieku[4]. Nogaj skonsolidował wokół siebie ludy protonogajskie, które otrzymały wkrótce swój etnonim po imieniu swojego wodza[5]. Według dobrze znanych źródeł[6], najwcześniejszym pojawieniem się nazwy "Nogais", w kontekście ery Złotej Ordy, jest określenie "nogaj" wzdłuż lewego brzegu Dniestru na Mapie Świata, weneckiego kartografa Andrea Bianco w 1436 roku. W okresie panowania Złotej Ordy, pod wspólnym etnonimem "nogaj", rozumiano całą ludność koczowniczą i pół-koczowniczą obszaru stepowego między Dunajem, Donem, Kubaniem, Terekiem, Wołgą, Uralem i Embą[7].

JęzykEdytuj

Osobny artykuł: Język nogajski.

Język nogajski należy do tureckiej grupy językowej, ałtajskiej rodziny językowej. W trakcie rozproszenia narodu nogajskiego, wytworzyły się cztery dialekty tego języka: karanogajski, współczesny nogajski, aknogajski i karagaszski. Wraz z dialektami języka krymsko-tatarskiego, kipczackiego dialektu języka uzbeckiego, tworzą kipczacko-nogajską podgrupę kipczackiej grupy języków tureckich. Na rozwój języka nogajskiego największy wpływ miały ludy kipczacko-połowieckie. Język literacki utworzono na podstawie dialektu karanogajskiego i nogajskiego języka mówionego. Piśmiennictwo od XVIII wieku do 1928 roku oparte było na liternictwie arabskim, w latach 1928-1938 używano do zapisu alfabetu łacińskiego, od 1938 - cyrylicę.

ReligiaEdytuj

Religia oraz tradycja zachowana była w porządku islamskim.

PrzypisyEdytuj

  1. Чудинов А. Н., Словарь иностранных слов, вошедших в состав русского языка, Sankt Petersburg 1910.
  2. Ушаков Д. Н, Толковый словарь русского языка t. 4, Leningrad 1938.
  3. Р.Х. Керейтов, Ногайцы. Особенности этнической истории и бытовой культуры, Stawropol 2009.
  4. Викторин В. М., Социальная организация и обычное право ногайцев Нижнего Поволжья (XVIII — нач. XX в.), Leningrad 1985.
  5. Агеева Р. А., Какого мы роду-племени?: Народы России: имена и судьбы: Словарь-справочник, Moskwa 2000.
  6. Димитров Б., България в средновековна картография ХIV-ХVII век., Sofia 1984.
  7. Трепавлов В. В., История Ногайской Орды, 2002, s. 471.

BibliografiaEdytuj

  • M.A. Bulgarova: Nogajskaja toponimika. Stawropol: Stavropolservisshkola, 1999. ISBN 5-93078-014-5. (ros.)