Otwórz menu główne

Nowołuczki (błr. Навалучкі; ros. Новолучки) – wieś na Białorusi, w rejonie janowskim obwodu brzeskiego, około 9 km na północny wschód od Janowa[1].

Nowołuczki
Навалучкі
Państwo  Białoruś
Obwód brzeski
Rejon janowski
Sielsowiet Laskowicze
Nr kierunkowy +375 1652
Kod pocztowy 225807
Tablice rejestracyjne 1
Położenie na mapie obwodu brzeskiego
Mapa lokalizacyjna obwodu brzeskiego
Nowołuczki
Nowołuczki
Położenie na mapie Białorusi
Mapa lokalizacyjna Białorusi
Nowołuczki
Nowołuczki
Ziemia52°12′26″N 25°37′44″E/52,207222 25,628889
Portal Portal Białoruś
Dwór Giedroyciów w Nowoszycach
od strony ogrodu,
rysunek podm. akwarelą i sepią,
Napoleon Orda, 1863

Spis treści

Historia wsi NowołuczkiEdytuj

Przed rozbiorami tereny, gdzie obecnie znajduje się wieś Nowołuczki, leżały w województwie brzeskolitewskim Rzeczypospolitej. Po III rozbiorze Polski znalazły się na terenie powiatu kobryńskiego, należącego do guberni słonimskiej (1796), litewskiej (1797–1801), a później grodzieńskiej (1801–1915) Imperium Rosyjskiego. Po ustabilizowaniu się granicy polsko-radzieckiej w 1921 roku Nowołuczki wróciły do Polski, były w gminie Drużyłowicze powiatu drohiczyńskiego województwa poleskiego (od 1928 roku należały do gminy Janów), od 1945 roku – w ZSRR, od 1991 roku – na terenie Republiki Białorusi[1].

Majątek NowoszyceEdytuj

Półtora kilometra na północ od Nowołuczek jest miejsce, gdzie przed II wojną światową była siedziba majątku Nowoszyce (w niektórych źródłach: Nowoczczyce)[2] (błr. Навашычы, ros. Новошичи).

Co najmniej od XVIII wieku dobra te należały do rodziny książąt Giedroyciów. Genowefa Giedroyciówna, wychodząc za Dominika Ordę, wniosła na przełomie XVIII i XIX wieku ten majątek w posagu do rodziny Ordów herbu Ostoja. Kolejnym dziedzicem był ich syn Wiktor, a po nim – jego syn Witold Orda (1828–1895), po nim jego syn Karol Orda (1871–1914) i ostatni właściciel, syn Karola, Witold Orda (1901–1945)[2].

Rezydencją Giedroyciów był stary, XVIII-wieczny, parterowy, drewniany dwór, uwieczniony na rysunku Napoleona Ordy. W połowie XIX wieku Witold Orda postanowił wybudować nowy, obszerny dwór w innym miejscu. Tymczasowo zamieszkał w oficynie, w której jego rodzina i potomni mieszkali do II wojny światowej, a nowy dwór nigdy nie powstał. Oficyna stała się nowym dworem, był to prostokątny, parterowy budynek z dwoma symetrycznie rozmieszczonymi, identycznymi gankami, w każdym dwie pary masywnych kolumn dźwigały trójkątny szczyt. Układ pomieszczeń był dwutraktowy, amfiladowy. Od strony ogrodu w elewacji dominowała obszerna weranda o czterech szeroko rozstawionych kolumnach.

Na ścianach wisiały obrazy, m.in. 3 płótna Walentego Wańkowicza, dzieła Stanisława Bohusz-Siestrzeńcewicza, Lampiego (młodszego), Tadeusza Ajdukiewicza i Michała Czepity.

Większość wyposażenia domu została zniszczona w czasie I wojny światowej, która dosłownie przetoczyła się przez dom Ordów: okopy wykopano w ogrodzie. Z pożogi wojennej uratowano parę obrazów i odrestaurowano kilka cenniejszych mebli.

Ogród składał się z dwóch części: starszej, nieużywanej, gdzie stał stary dwór Giedroyciów, i nowszej, w okolicach nowego dworu. Przed obydwoma gankami rozciągał się rozległy gazon, obsadzony lipami i kasztanami. Ogród od tylnej strony budynku miał otwarty charakter i prowadził do sadu owocowego i pomieszczeń gospodarczych.

Dwór został obrabowany we wrześniu 1939 roku, a wszystkie zabudowania zostały spalone w 1943 roku przez partyzantów radzieckich[3][4]. W miejscu dworu dziś można pod liśćmi znaleźć resztki fundamentów[5].

Majątek w Nowoszycach jest opisany w 2. tomie Dziejów rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej Romana Aftanazego[3].

PrzypisyEdytuj

  1. a b Nowoszyce na stronie Radzima.org. [dostęp 2015-08-10].
  2. a b Nowoszczyce w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego. T. VII: Netrebka – Perepiat. Warszawa 1886.
  3. a b Nowoszyce [w:] Roman Aftanazy, Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej, wyd. drugie przejrzane i uzupełnione, t. 2: Województwa brzesko-litewskie, nowogrodzkie, Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1993, s. 94–98, ISBN 83-04-03784-X, ​ISBN 83-04-03701-7​ (całość).
  4. Навашычы, Nowoszyce, Новошичи. W: Леанід Міхайлавіч Несцярчук: Замкі, палацы, паркі Берасцейшчыны. Mińsk: БЕЛТА, 2002, s. 143–144. ISBN 985-6302-37-4. [dostęp 2015-08-10]. (biał.)
  5. Новолучки na stronie Atlas Białorusi (ros.). [dostęp 2015-08-10].

Linki zewnętrzneEdytuj