Otwórz menu główne

Obrona Helu

działania zbrojne w czasie II wojny światowej

Obrona Helu, bitwa o Hel – działania zbrojne prowadzone podczas wojny obronnej przez polskie oddziały w dniach od 1 września do 2 października 1939 roku, mające na celu obronę Rejonu Umocnionego Hel przed nacierającymi wojskami niemieckimi. Załoga Helu była ostatnią placówką, która bez żadnych nadziei wsparcia skapitulowała podczas obrony Wybrzeża w kampanii wrześniowej 1939.

Bitwa o Hel
II wojna światowa, kampania wrześniowa
Ilustracja
Zdjęcie lotnicze Helu z sierpnia 1939
Czas 1 września–2 października 1939
Miejsce Hel
Terytorium II Rzeczpospolita
Przyczyna agresja III Rzeszy na Polskę
Wynik zwycięstwo Niemców
Strony konfliktu
 II Rzeczpospolita  III Rzesza
Dowódcy
Włodzimierz Steyer
Józef Unrug
Fedor von Bock
gen. Leonard Kaupisch
Siły
Marynarka Wojenna
ok. 3000 (kompanie rezerwistów i marynarze)
Straty
ok. 50 zabitych
150 rannych
3600 jeńców[1]
zestrzelono 32 samoloty Luftwaffe oraz na minie postawionej przez ORP „Żbik” zatonął trałowiec M 85 z 7. flotylli poławiaczy min tracąc 24 ludzi z 51-osobowej załogi[2][3]
Położenie na mapie Polski w 1939 r.
Mapa lokalizacyjna Polski w 1939 r.
miejsce bitwy
miejsce bitwy
54°38′30″N 18°46′53″E/54,641667 18,781389

ObrońcyEdytuj

DziałaniaEdytuj

W chwili wybuchu II wojny światowej Hel, będący główną bazą polskiej floty wojennej, został początkowo zaatakowany przez siły niemieckie z powietrza i z morza[4]. W momencie osiągnięcia przez korpus gen. von Kaupischa Zatoki Puckiej 8 września i przerwaniu pozycji pod Swarzewem i Władysławowem 12 września, wojska niemieckie odizolowały Hel od lądu[5].

Od 21 września pancerniki „Schleswig-Holstein” i „Schlesien" rozpoczęły ostrzał Helu, a ściślej rejonu baterii cyplowej im. Laskowskiego, która - jako ważny element obrony wybrzeża - wchodziła w skład Rejonu Umocnionego Hel. Podczas ostrzału 25 września pancernik „Schleswig-Holstein” został dwukrotnie trafiony z działa baterii cyplowej. Jednocześnie w wyniku ostrzału ranny został dowódca baterii, kpt. mar. Zbigniew Przybyszewski, który po opatrzeniu ran powrócił na własne żądanie na stanowisko. 30 września, po zdobyciu wsi Chałupy przez wojska niemieckie, wycofujące się polskie oddziały wysadziły zaporę z głowic torpedowych, oddzielając tym samym półwysep od atakujących sił niemieckich. Ataki Niemców zostały powstrzymane, jednak po upadku Warszawy i Modlina oraz z powodu braku żywności i amunicji, morale większości osamotnionych obrońców Helu osłabło do tego stopnia, że 1 października dowództwo obrony Helu po naradzie sztabu zadecydowało o wszczęciu rozmów z Niemcami w sprawie kapitulacji placówki. Wynikiem tego oddziały polskie wstrzymały ogień ok. 11 tego dnia, a o 16 ogień wstrzymała strona niemiecka.

KapitulacjaEdytuj

2 października 1939 r. w Grand Hotelu w Sopocie komandor Marian Majewski oraz kpt. Antoni Kasztelan podpisali akt kapitulacji i złożyli go na ręce kontradmirała Huberta von Schmundta[6]. Wieczorem zadecydowano o wypłacie poborów obrońcom za trzy miesiące z góry i rozpoczęto niszczenie akt sądowych i personalnych oraz zakopywanie i zatapianie przez całą noc sprzętu. Wkroczenie Niemców do Helu zaplanowano na 2 października o godzinie 10. Po wkroczeniu do Helu Niemcy zaczęli poszukiwania ciężkich dział, nie wierząc, że obrońcy Helu, mając cztery armaty Boforsa o kalibrze 152,4 mm, mogli skutecznie trafiać w jednostki nawodne[7].

Obrona Helu w 1945 przez WehrmachtEdytuj

Hel był jednym z ostatnich miejsc, w którym skapitulowały ostatnie oddziały niemieckie w 1945 roku – broniący Helu żołnierze Wehrmachtu poddali się Armii Czerwonej dopiero 14 maja[8][9].

UpamiętnienieEdytuj

Walki żołnierza polskiego o Hel zostały upamiętnione na Grobie Nieznanego Żołnierza w Warszawie napisem na jednej z tablic po 1945 „Hel 20 IX – 1 X 1939”, a po 1990 „WESTERPLATTE – OKSYWIE – HEL 1 IX – 2 X 1939”.

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. [red.] Krzysztof Komorowski: Boje Polskie 1939 – 1945. Przewodnik encyklopedyczny. Warszawa: Bellona Spółka Akcyjna, 2009, s. 121. ISBN 978-83-7399-353-2.
  2. A. Zawilski: Bitwy polskiego września, Kraków 2009, s. 744.
  3. Trałowce: M 85 – niemiecki trałowiec, ofiara min ORP Żbik.
  4. Najważniejsze bitwy Kampanii Wrześniowej. Hel.
  5. Obrona Rejonu Umocnionego Hel.
  6. Honorowa kapitulacja Helu. Sopot 1939.
  7. Kampania Wrześniowa
  8. Josef Schröder: Durchhalten: Von Ostfriesland Über Kurland in Sowjetische Gefangenschaft 1945-1949. BoD – Books on Demand, 2009, s. 293. ISBN 3-8391-2879-X.
  9. Standort Hela. W: Lexikon der Whrmacht [on-line]. [dostęp 2019-06-10].

BibliografiaEdytuj