Odbytnica (z łac. rectum, jelito proste (rectum intestinum), prostnica, kiszka stolcowa) – końcowa część jelita grubego ssaków łożyskowych. Od góry łączy się z esicą na granicy 2 i 3 kręgu krzyżowego, od dołu natomiast otwiera się do środowiska zewnętrznego odbytem. W warunkach prawidłowych nie zawiera kału, służąc wyłącznie do jego przejścia (defekacja).

Odbytnica
Rectum
Ilustracja
Przewód pokarmowy z zaznaczoną odbytnicą
2. Ilustracja
Odbytnica w widoku od tyłu, wyeksponowana poprzez usunięcie kości krzyżowej i guzicznej
Narządy Układ pokarmowy
Tętnice t. krezkowej dolna, t. biodrowa wewnętrzna, t. sromowa wewnętrzna
Żyły ż. główna dolna, ż. wrotna
Nerwy włókna części krzyżowej układu przywspółczulnego, nerwy współczulne splotów brzucha i miednicy

Spis treści

StosunkiEdytuj

Odbytnicę podzielić można na 2 części: odcinek górny, miedniczny (łac. pars pelvina recti) i dolny, odbytowy (łac. pars analis recti), także kanał odbytowy, łac. canalis analis). Dolny, rozszerzony fragment odcinka miednicznego nosi nazwę bańki odbytnicy. Obie części są od siebie oddzielone włóknami dźwigacza odbytu.

WymiaryEdytuj

  • Grubość odbytnicy jest wartością pośrednią między grubością jelita cienkiego a grubego;
  • Długość części miednicznej waha się w granicach 12-15 cm;
  • Wymiar poprzeczny w stanie opróżnienia wynosi 3-6 cm;
  • Długość części kroczowej w przybliżeniu wynosi 3 cm.

Stosunek do otrzewnejEdytuj

Odbytnica nie posiada krezki. Otrzewna obejmuje wyłącznie górny fragment części miednicznej na jej powierzchni przedniej i bocznej. U mężczyzn przechodzi na tylną powierzchnię pęcherza moczowego, wyściełając zagłębienie odbytniczo-pęcherzowe (łac. excavatio rectovesicalis), u kobiet zaś dotyka tylnej ściany macicy i pochwy, formując zagłębienie odbytniczo-maciczne (łac excavatio recto-uterina). Po bokach odbytnicy powstają kieszonki otrzewnej zwane zachyłkami przyodbytniczymi (łac. recessus s. fossae pararectales). Otrzewna nie obejmuje kanału odbytowego.

Budowa ściany odbytnicyEdytuj

Pod względem budowy ściana odbytnicy jest bardzo podobna do reszty układu pokarmowego. Składa się z trzech warstw:

  • zewnętrznej, u góry utworzonej przez otrzewną, poniżej przez tkankę łączną;
  • mięśniowej, o wiele grubszej niż w pozostałych częściach jelita, utworzonej przez dwie warstwy:
    • zewnętrzną – podłużną;
    • wewnętrzną – okrężną, wytwarzającą w części odbytowej sięgający aż do skóry mięsień zwieracz wewnętrzny odbytu (łac. m. sphincter ani internus);
  • błony śluzowej, u góry wytwarzającej 3-5 fałdów poprzecznych, z których jeden z nich – największy, zwany jest zwieraczem trzecim odbytu (fałdem poprzecznym Kohlrauscha). U dołu obecne są fałdy podłużne, czyli tak zwane słupy odbytowe w liczbie 5-10; dolnymi końcami łączą się ze sobą tworząc zastawki odbytowe, ograniczające drobne, otwarte od góry zagłębienia – zatoki odbytowe. Słupy zawierają więcej pasm mięśniówki i obfite sploty żylne.

Kanał odbytowy jest u dołu i z zewnątrz objęty przez prążkowany zwieracz zewnętrzny odbytu (łac. m. sphincter ani externus).

Unaczynienie i unerwienieEdytuj

Tętnicze:

Żyły powstają z żylnego splotu odbytniczego i w dalszym przebiegu odpowiadają tętnicom.

Naczynia chłonne prowadzą:

  • z części miednicznej do węzłów krzyżowych;
  • z części odbytowej do węzłów biodrowych wewnętrznych;
  • z okolicy odbytu do węzłów pachwinowych powierzchownych.

Unerwienie:

  • nerwy przywspółczulne z części krzyżowej układu autonomicznego;
  • nerwy współczulne ze splotu krezkowego dolnego i odbytniczych

Badania endoskopoweEdytuj

Zależnie od zakresu wziernikowania dolnego odcinka przewodu pokarmowego i zastosowanego sprzętu rozróżnia się następujące badania endoskopowe:

  • Anoskopia – wziernikowanie kanału odbytu i końcowego odcinka odbytnicy,
  • Rektoskopia – wziernikowanie odbytnicy,
  • Sigmoidoskopia – wziernikowanie końcowego odcinka jelita grubego z esicą włącznie,
  • Kolonoskopia – wziernikowanie całego jelita grubego.

Zobacz teżEdytuj

BibliografiaEdytuj