Otwórz menu główne
Portret Echnatona w charakterystycznym stylu amarneńskim

Okres amarneński (XIV w. p.n.e.) – czas zaburzeń religijnych i politycznych w starożytnym Egipcie. Obejmował rządy kilku władców XVIII dynastii: Echnatona, Semenchkare, Tutanchamona i Aja.

Spis treści

Początek rewolucjiEdytuj

Za XVIII dynastii jeden z faraonówAmenhotep III – prawdopodobnie doszedł do wniosku, że kapłani Amona byli zbyt potężni, co mogło zagrozić niezależności króla. Okres amarneński zasłynął zmianami w wierzeniach religijnych. Najprawdopodobniej Teje, żona faraona, zaproponowała mu zmianę dogmatów religijnych.

Zmianie uległ kult faraona. Święto sed miało na celu odnowienie sił faraona po latach rządzenia, coraz bardziej przybliżając go do ludzi. Amenhotep wykorzystał trzy rytuały, aby ogłosić się wcieleniem Ra. Szczególnie mocno widać to w świątyniach wzniesionych przez władcę w Soleb i Sedeinga, gdzie władca był czczony niczym bóg słońca. [1]

Zmiany zaczęły się już za panowania Amenhotepa III, jednak dopiero jego syn, Amenhotep IV, posunął je do skrajności. Amenhotep III powoli odsuwał się od kultu Amona, zwracając się ku innym bogom, zwłaszcza solarnym. Jednym z kluczowych elementów tych zmian było wydobycie z zapomnienia kultu mało znanego boga, Atona, przedstawianego w postaci tarczy słonecznej z odchodzącymi od niej promieniami. Były one zakończone ludzkimi dłońmi.

Amenhotep IV u władzyEdytuj

Od początku swojego panowania następca Amenhotepa III, Amenhotep IV wykazywał duże zainteresowanie reformami i nowym kultem, który zaczął być wprowadzany już przez jego ojca. W pierwszym roku panowania wydał rozkaz wzniesienia świątyni ku czci Ra-Horachtiego, który raduje się na horyzoncie w swym imieniu Szu, który jest w Atonie. Bóg został przedstawiony jako człowiek z głową sokoła, a sama świątynia była nazywana Wielkim Benben. Budowla została wzniesiona na terenie świątyni Amona w Karnaku.[1]

Amenhotep IV, zmienił swe imię na Echnaton (Żyjący Ducha Atona). Aby przypieczętować powstanie nowej religii faraon poddał się świętu sed w 4. roku panowania (a nie w 30., jak zwykle było w zwyczaju). W ten sposób stał się zarówno ludzkim królem, jak i bogiem-Atonem. W 6. roku panowania faraon rozkazał zamknąć świątynie poświęcone innym bogom. Ich imiona i wizerunki miały zostać skute.[1]

Następnie faraon przeniósł stolicę do niezamieszkanego wcześniej miejsca w środkowym Egipcie, obecnego Tell el-Amarna (stąd nazwa całego okresu). Miasto nazwano Achetaton, czyli Horyzont Atona. Echnaton przeniósł się tam ze swymi najbliższymi i stamtąd panował. W nowej stolicy kwitł kult Atona, którego faraon uważał za swego ojca.

SztukaEdytuj

Sztuka tego okresu przedstawia króla i jego rodzinę jako postacie o nienaturalnych kształtach. Mają wydłużone głowy, skośne oczy, szerokie biodra i obwisłe brzuchy. Prawdopodobnie władca chciał w ten sposób oddzielić siebie i swoją rodzinę od innych ludzi. Według innej teorii Echnaton, podobnie jak reszta jego rodziny, cierpiał na zespół Marfana - jest to choroba dziedziczna, która charakteryzuje się specyficznym wyglądem tj. wydłużoną głową, długimi kończynami, pociągłymi palcami i innymi cechami podobnymi do tych przedstawionych na płaskorzeźbach. Jednak ostatnie badania genetyczne i tomograficzne przypuszczalnych szczątków faraona wykazały, że nie cierpiał na żadne schorzenie zniekształcające jego ciało. Poświęcając się nowej religii, Echnaton zaniedbał bardziej odległe części swojego kraju.

Nowa religia i faraon nie spotkali się ze szczególnym poparciem. Echnatona i władców panujących bezpośrednio po nim usunięto z list królów. Mimo, iż Tutanchamon przywrócił kult Amona, jego imiona również zostały wymazane.

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. a b c Filip Taterka, "Olśniewający dysk słoneczny". Religijna rewolucja: monoteizm nad Nilem., „Pomocnik historyczny” (03/2018), 2018, ISSN 2391-7717.

BibliografiaEdytuj

  1. Joyce Tyldesley - Nefertiti. Słoneczna Królowa Egiptu., Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 2003
  2. Christian Jacq - Echnaton i Nefertiti, Świat Książki, Warszawa 2007
  3. Salima Ikram – Śmierć i pogrzeb w starożytnym Egipcie, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 2004, rozdział I, Ziemia egipska i jej historia, Imperium Egipskie - Nowe Państwo.

PrzypisyEdytuj