Otwórz menu główne

Order Zulfaghara, Order Miecza Alego (pers. Nešān-e Zu’l-faqār نشان ذوالفقار‎) – najwyższe wojskowe odznaczenie irańskie, ustanowione 10 kwietnia 1925 przez szacha Rezę z dynastii Pahlawi, nawiązujące swoją nazwą do jednego z najstarszych symboli islamuZulfikara, miecza należącego do Alego ibn Abi Taliba, zięcia i przybranego syna proroka Mahometa. Przyznawany był wyłącznie w przypadku wojen toczonych z zagranicznymi państwami. Nagradzani nim mogli być irańscy oficerowie, podoficerowie i żołnierze w oparciu o szczegółowy regulamin odznaczenia. Po obaleniu dynastii Pahlawich przez irańską rewolucję islamską w 1979, został zlikwidowany przez nowy rząd proklamowany przez ajatollaha Chomejniego. W latach 90. XX wieku ustanowiono nowy wojskowy Medal Zulfaghara będący jednak innym odznaczeniem[1][2][3].

Order Zulfaghara
Order Miecza Alego
Nešān-e Zu’l-faqār
نشان ذوالفقار
Baretka
Baretka I i II klasy
Ustanowiono 1925
Wycofano 1979
Kruszec złoto, srebro, brąz lub nikiel
Powyżej Order Pahlawich
Równorzędne Order Światła Ariów
Poniżej Order Korony, Order Plejad

Spis treści

HistoriaEdytuj

W Iranie nie istniały klasyczne ordery w europejskim rozumieniu tego słowa (tj. jako tradycja oparta na dziejach struktur rycerskich lub arystokratycznych, w której obrzędowość wskazywała na organizację orderu), a jedynie odznaczenia w formie medali lub dekoracji, takich jak odznaka i akcesoria (gwiazda, wstęga itp.)[4].

W 1856 szach Persji Naser ad-Din Szah Kadżar ustanowił nowe odznaczenie, pod nazwą Order Portretu Przywódcy Wiernych (Nešān-e Temtāl-e Amīr-al-Mo’menīn), na pamiątkę udanego oblężenia i odzyskania afgańskiego miasta Heratu w 1856 podczas wojny brytyjsko-perskiej, będącej częścią rywalizacji pomiędzy Cesarstwem Rosyjskim a Imperium Brytyjskim o panowanie nad Azją Środkową, zwanej Wielką Grą[1][4]. Został zniesiony po śmierci Mozaffara ad-Din Szaha Kadżara w 1905[5], a 11 sierpnia 1922 roku przywrócony przez Ahmada Szaha, ostatniego szacha z dynastii Kadżarów[6].

W dwa lata później (19 kwietnia 1924), zgodnie z życzeniem nowego ministra wojny Rezy Chana Sardara Sepaha, który przeprowadził zamach stanu obalając poprzedni rząd, szach Ahmad utworzył Order Sepaha (Nešān-e Sepah), który przeznaczony był dla żołnierzy, którzy podczas wojen wewnętrznych wyróżnili się odwagą i męstwem w bitwie lub wyjątkowym bohaterstwem. Składał się z trzech stopni stopni złotych i trzech stopni srebrnych przeznaczonych dla oficerów, a także jednego stopnia brązowego dla podoficerów i szeregowych[1][3][4][7].

 
Symboliczny wizerunek Zulfikara z charakterystyczną, rozdwojoną na końcu głownią i napisami w języku arabskim: „Ali jest przyjacielem Allaha” ponad mieczem oraz „Nie ma bohatera nad Alego, nie ma miecza nad Zulfikar” wzdłuż klingi

Reza Szah Pahlawi po kolejnej zmianie nazwiska i objęciu władzy jako nowy król (po usunięciu z tronu poprzedniego szacha i wygnaniu go z kraju), ustanowił 10 kwietnia 1925 Order Zulfaghara (Nešān-e Zu’l-faqār), który chociaż był zmodyfikowaną wersją odznaczeń z 1956 i 1922, w przeciwieństwie do nich nie miał charakteru pamiątkowego ani jednorazowej nagrody. Był odznaczeniem posiadającym dokładnie sprecyzowane w specjalnym regulaminie zasady nadawania, a jego otrzymanie wiązało się z dodatkowymi przywilejami finansowymi, dziedziczonymi przez rodzinę odznaczonego w przypadku jego śmierci. Nagradzani nim mogli być wyłącznie irańscy wojskowi za akty wyjątkowej odwagi, obrażenia otrzymane podczas walki lub pośmiertnie, jeśli zgon nastąpił podczas służby wojskowej dla szacha. W przeciwieństwie do Orderu Sepaha, Order Zulfaghara mógł być przyznawany wyłącznie w przypadku wojen toczonych z zagranicznymi państwami[1][7].

Podział odznaczeniaEdytuj

Lata 1925-1949Edytuj

 
Mohammad Reza Pahlawi w 1973 w mundurze galowym. Widoczna jest gwiazda I klasy specjalnej (z lewej strony) oraz odznaka IV stopnia I klasy (jako pierwsza z prawej w szeregu innych medali)

Początkowo odznaczenie dzieliło się na dwie klasy:

  • I klasaOrder Zulfaghara (Nešān-e Zu’l-faqār) – order przeznaczony dla oficerów; dzielił się na cztery stopnie[1][2]:
    • I stopień – odznaka wieszana na wstędze z kokardą wiązanej wokół szyi; duża gwiazda orderowa i noszona na lewej piersi; dodatkowa odznaka w kolorze czerwonym
    • II stopień – odznaka wieszana na wstędze wiązanej wokół szyi; mała gwiazda orderowa noszona na lewej piersi o średnicy 5 cm
    • III stopień – odznaka wieszana na wstędze wiązanej wokół szyi
    • IV stopień – odznaka noszona na wstążce wśród innych medali na piersi, zazwyczaj na lewej kieszeni munduru
  • II klasaMedal Zulfaghara (Medāl-e Zu’l-faqār) – medal nadawany podoficerom i szeregowcom, którego godło było nieco mniejsze niż w II klasie, wieszane było na wstążce umocowanej do lewej kieszeni munduru, na pierwszym miejscu przed innymi medalami; podzielony był na 2 stopnie[1][2][8]:

Lata 1949-1979Edytuj

Po nieudanym zamachu na szacha Mohammada Rezę Pahlawiego w lutym 1949, stworzył on dodatkową, najważniejszą klasę specjalną, przy zostawieniu pozostałych klas i stopni w dotychczasowej formie[1][2][8][3]:

  • I klasa specjalnaWielka Wstęga Zulfaghara (Hamāyel-e Zu’l-faqār) – noszona wyłącznie przez szacha; jej insygnia składały się z dużej gwiazdy orderowej noszonej na lewej piersi (ustępująca pierwszeństwa gwieździe Orderu Pahlawich) oraz odznaki powieszonej na wstędze zwisającej z prawego ramienia do lewego boku
  • I klasa
    • I stopień – odznaka na wstędze szyjnej, czerwona odznaka i gwiazda
    • II stopień – odznaka na wstędze szyjnej i gwiazda
    • III stopień – odznaka na wstędze szyjnej
    • IV stopień – odznaka na wstążce
  • II klasa
    • I stopień – medal brązowy na wstążce
    • II stopień – medal niklowy na wstążce

Wygląd insygniówEdytuj

OdznakiEdytuj

Godło odznaki składało się z pięcioramiennej gwiazdy, z umieszczonym wewnątrz okręgiem z wizerunkiem siedzącego Alego, pod gwiazdą umieszczono dwa skrzyżowane Zulfikary, a przestrzeń między nimi i ramionami gwiazdy wypełniały promienie. Odznaka była wykonana ze złota we wszystkich stopniach. W okresie późniejszym wnętrza pięciu promieni emaliowano na biało, a wewnątrz dysku umieszczono ilustrację popiersia Imama Alego. W I klasie specjalnej cała odznaka emaliowana była na jasną zieleń, z pozostawieniem złotych krawędzi wszystkich jej elementów składowych. Dodatkowa odznaka I klasy miała krawędzie elementów składowych malowane na czerwono[1][2][6].

Gwiazdy orderoweEdytuj

Gwiazda orderowa miała kształt ośmiopunktowej, wykonanej ze srebra gwiazdy, składającej się z 16 krótkich, 16 średnich i 8 długich promieni, które w przypadku I klasy specjalnej i I stopnia I klasy wysadzane były 4-, 5- lub 6-cioma diamentami w zależności od długości promienia. W II stopniu I klasy promienie były srebrne, bez diamentów. Wewnątrz umieszczony emaliowany dysk z wizerunkiem siedzącego na ziemi Alego, na tle błękitnego nieba, dysk obramowany był ciemnozielonym okręgiem ze złotymi krawędziami[2].

MedaleEdytuj

Wykonane były z jednolitego, okrągłego kawałku brązu lub niklu (w zależności od stopnia), zawieszonego na wstążce wiązanej na sposób francuski (jak np. w przypadku wstążki krzyża kawalerskiego Legii Honorowej), za pomocą niewielkiej zawieszki w kształcie kółeczka. Na awersie miały wizerunek pięcioramiennej gwiazdy, wewnątrz której znajdował się okrąg z napisem „ODWAGA”, pod którą umieszczono dwa skrzyżowane Zulfikary, a przestrzeń między nimi i ramionami gwiazdy wypełniały promienie. Na rewersie widniał symbol władców Iranu – lew i słońce (podobnie jak w Orderze Lwa i Słońca) oraz otaczające go liście palmowe lub dębowe ze skrzyżowanymi łodygami u dołu[1][2].

Wstęga, wstążki i baretkiEdytuj

Wstęga orderowa I klasy specjalnej była szeroką szarfą uszytą z jedwabiu, składającą się z pięciu pasów w dwóch kolorach umieszczonych na przemian: czarny-biały-czarny-biały-czarny[3].

Wstążki I i II klasy również uszyto z pięciu pasków (każdy miał 5 mm szerokości), w dwóch kolorach umieszczonych na przemian, zastępując kolor biały niebieskim: czarny-niebieski-czarny-niebieski-czarny[2].

Baretka odznaczenia wszystkich stopni I i II klasy miała taką samą kolorystykę (czarny-niebieski-czarny-niebieski-czarny). W I stopniu I klasy posiadała dodatkowe okucie w kształcie zakrzywionego miecza o rozdwojonym ostrzu[2].

Zasady nadawaniaEdytuj

Odznaczeniem nagradzano żołnierzy, którzy podczas działań wojennych prowadzonych przeciwko innym państwom na lądzie, morzu lub w powietrzu, wyróżnili się niezwykłymi czynami lub niespotykaną odwagą, oraz oficerom, których dowodzenie przyniosło bardzo dobre wyniki. Nagradzano za następujące czyny dowódcze[1][2]:

  • przechwycenie lub zniszczenie najważniejszego sektora wrogiej armii,
  • zmuszenie przeciwnika do odwrotu lub zajęcia gorszej pozycji na polu walki,
  • taktyczne przełamanie linii nieprzyjaciela oraz zniszczenie jego armii.

Przywileje odznaczonychEdytuj

Odznaczonym przysługiwało dożywotnie prawo do noszenia munduru i oznak wojskowych. Mieli też prawo do dodatków finansowych, które w przypadku ich śmierci otrzymywali ich spadkobiercy przez okres pięciu lat[1][2]:

  • odznaczeni I stopniem I klasy: dwunastokrotność rocznego wynagrodzenia zasadniczego,
  • odznaczeni II stopniem I klasy: sześciokrotność rocznego wynagrodzenia zasadniczego,
  • odznaczeni III stopniem I klasy: sześciokrotność rocznego wynagrodzenia zasadniczego,
  • odznaczeni IV stopniem I klasy: trzykrotność rocznego wynagrodzenia zasadniczego,
  • odznaczeni ponownie I stopniem II klasy: dziewięciokrotność rocznego wynagrodzenia zasadniczego,
  • odznaczeni ponownie II stopniem II klasy: siedmiokrotność rocznego wynagrodzenia zasadniczego,
  • odznaczeni I stopniem II klasy: pięciokrotność rocznego wynagrodzenia zasadniczego,
  • odznaczeni II stopniem II klasy: trzykrotność rocznego wynagrodzenia zasadniczego.

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d e f g h i j k دکتر باقر عاقلی (dr Bāqir ʻĀqilī): رضاشاه و قشون متحدالشکل (Reza Szah i ujednolicona armia). Wyd. 2. Teheran: Našr-i Namak, 2000, s. 140-141. ISBN 964-68-9505-0. (pers.)
  2. a b c d e f g h i j k نشان و مدال ذوالفقار (pers.). W: کاخ موزه سبز [on-line]. sadmu.com (SaadAbad Cultural & Historical Complex). [dostęp 2014-10-27].
  3. a b c d Christopher Buyers: The Order of Zulfikhar, the Sword of 'Ali (ang.). W: The Qajar and Pahlavi Dynasty orders & decorations [on-line]. 2002-08. [dostęp 2014-10-27].
  4. a b c Decorations (ang.). W: Encyclopædia Iranica [on-line]. iranicaonline.org. [dostęp 2014-10-21].
  5. Farhad Serhbodi, Christopher Buyers: Награды Персии и Ирана (Nagrody Persji i Iranu) (ros.). «Уникум» NR 11/2002. [dostęp 2014-11-02].
  6. a b Order of Zolfaghar (ang.). W: Orders and medals of Shah Reza Pahlavi era 1925-1941 [on-line]. irancollection.alborzi.com. [dostęp 2014-10-28].
  7. a b Sepah order (ang.). W: Persian orders of Pahlavi era 1941-1979 [on-line]. irancollection.alborzi.com. [dostęp 2014-10-28].
  8. a b Zulfiqar Medal in Green Palace (ang.). W: کاخ موزه سبز [on-line]. sadmu.com (SaadAbad Cultural & Historical Complex). [dostęp 2014-10-27].

Linki zewnętrzneEdytuj