Otwórz menu główne

Osiedle Złotego Wieku – osiedle w Krakowie w Dzielnicy XV Mistrzejowice, niestanowiące jednostki pomocniczej niższego rzędu w ramach dzielnicy.

Osiedle Złotego Wieku
Ilustracja
Wieżowce na osiedlu, widok od strony Cmentarza Prądnik Czerwony
Państwo  Polska
Miasto Kraków
Dzielnica XV Mistrzejowice
Data budowy 1968–1973
Architekt Witold Cęckiewicz z zespołem
Położenie na mapie Krakowa
Mapa lokalizacyjna Krakowa
Osiedle Złotego Wieku
Osiedle Złotego Wieku
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Osiedle Złotego Wieku
Osiedle Złotego Wieku
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Osiedle Złotego Wieku
Osiedle Złotego Wieku
Ziemia50°05′53,8″N 20°00′01,7″E/50,098278 20,000472
Widok na Osiedle Złotego Wieku z osiedla Oświecenia

Spis treści

HistoriaEdytuj

Osiedle Złotego Wieku stanowi część założenia architektoniczno-urbanistycznego Mistrzejowic, które w założeniu miało stanowić rozbudowę ówczesnej dzielnicy Nowa Huta. Zespół Mistrzejowic powstał na drodze konkursu architektonicznego, rozstrzygniętego w 1963 roku. Zwyciężył projekt przygotowany przez zespół prof. Witolda Cęciewicza, z którym współpracowali Maria Czerwińska - autorka szczegółowych projektów urbanistycznych, Jerzy Gardulski i Maria Rekaszys. Projekty poszczególnych budynków projektowali Maria i Jerzy Chronowscy, z którymi współpracowali Tadeusz Bagiński, Stefan Golonka, Ewa Podolak i Olgierd Krajewski. Całe założenie było projektowane dla ok. 40 tys. mieszkańców. Zespół urbanistyczny Mistrzejowic powstawał niejako w odpowiedzi na krytykę projektu realizowanych wówczas już od jakiegoś czasu Bieńczyc Nowych, które charakteryzowały się dominującymi w pejzażu dzielnicy, podłużnymi, dziesięciopiętrowymi wieżowcami, a przez to monumentalną skalą i koszarową kompozycją zabudowy. Projekt dla Mistrzejowic zakładał mniejszą skalę zabudowy, która miała wpisywać się w naturalne, pagórkowate ukształtowanie terenu, gdzie wysokość terenu rośnie w kierunku północnym. Podstawę koncepcji urbanistycznej założenia miało stanowić drzewo, gdzie z jednego pnia, czyli głównej, szerokiej ulicy Srebrnych Orłów, wyrastają dwie główne gałęzie, czyli ulice ks. Jancarza oraz Piasta Kołodzieja - wzdłuż tych ulic poprowadzone zostały ciągi komunikacji tramwajowej w dzielnicy do pętli „Mistrzejowice” oraz „Os. Piastów”. Z kolei z tych ulic „gałęzi” wyrastają następne w formie już osiedlowych ulic wewnątrz rozplanowanych między głównymi ulicami, czterech osobnych podzespołów mieszkaniowych, późniejszych osiedli. W dolnych częściach każdego z tych podzespołów rozplanowano tarasowo, równolegle do siebie ułożone, podłużne, czteropiętrowe bloki o południowej ekspozycji elewacji, które w koncepcji drzewa mają symbolizować liście. Powyżej zaplanowano mniejsze powierzchniowo bloki: czteropiętrowe „puchatki” oraz dziesięcio i jedenastopiętrowe m.in. „punktowce”, mające symbolizować owoce. Uzupełnieniem całości zespołu miały być pawilony handlowo-usługowe. Pierwotnie czterem podzespołom mieszkaniowym Mistrzejowic planowano nadać nazwy nawiązujące do czterech pór roku, czyli Osiedle Wiosenne, Letnie, Jesienne i Zimowe. Ostatecznie otrzymały one nazwy kolejno: Tysiąclecia, Złotego Wieku, Bohaterów Września i Piastów. Realizacja zespołu urbanistycznego Mistrzejowic odbyła się w latach 1968-1982[1].

Usytuowanie i rozplanowanieEdytuj

Osiedle Złotego Wieku charakteryzuje się układem urbanistycznym wpisanym w otoczenie zrealizowanego w latach 1883-1885 Fortu Batowice. Tworzy go dwadzieścia dziewięć czteropiętrowych, podłużnych bloków, wpisanych w narastającą wysokość wzniesienia, usytuowanych w ośmiu rzędach i czterech szeregach, które zdają się otaczać ulokowany wyżej fort od południa łukiem. Powyżej tego układu rozplanowano zespół dwunastu czteropiętrowych, jednoklatkowych bloków tzw. „puchatków”, stanowiących dopełnienie zabudowy osiedla od wschodniej strony fortu. Budynki zaprojektowane przez Marię i Jerzego Chronowskich otrzymały w 1971 roku tytuł Mister Krakowa - nagrodę przyznawaną za najlepsze architektoniczne realizacje w mieście[1]. Od zachodniej strony fortu projektanci przewidzieli osiem jedenastopiętrowych wysokościowców, które jednocześnie są jednymi z najwyżej położonych budynków mieszkalnych Krakowa, z których rozciąga się widok na cały Kraków, a w słoneczne dni spoglądając na południe, można dostrzec Babią Górę, Chorągwicę, a nawet Tatry.

Do osiedla przylegają również dwa założenia parkowe: od wschodu Planty Mistrzejowickie, oddzielające Osiedle Złotego Wieku od Osiedla Bohaterów Września oraz park otaczający Fort Batowice.

Na osiedlu znajduje się również Pomnik Jana Kochanowskiego, autorstwa Janusza Danielaka z 1974 roku, na którym napisy z brązu wylał Andrzej Heród, jeden z członków Rady Osiedlowej. Związek między nazwą osiedla a Kochanowskim jest oczywisty. Poeta tworzył i żył w okresie Złotego Wieku kultury polskiej.

Główne ulice osiedla to: ul. ks. Jancarza, ul. Wawelska, ul. Czarnoleska oraz ul. Nagłowicka.

Osiedle graniczy z:

ZabytkiEdytuj

W północnej części osiedla znajduje się dziś park a w nim Fort Artyleryjski 48 „Batowice” pozostałość dawnego pierścienia umocnień austriackich z drugiej połowy XIX wieku w dość dobrym stanie. Na terenie parku i fortyfikacji znajdują się także pozostałości starodrzewia fortyfikacyjnego. W roku 2007 wpisano także kilka okazów drzew do rejestru zabytków przyrody z terenu osiedla Złotego Wieku. Fort 48 „Batowice” decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Krakowie w roku 2008 został wpisany na listę zabytków architektury fortecznej.

EdukacjaEdytuj

Na os. Złotego Wieku znajdują się:

  • Szkoła Podstawowa nr 85 im. Ks. Kazimierza Jancarza
  • Przedszkole nr 131 „Stokrotka"
  • Gimnazjum 37 z Oddziałami Integracyjnymi im. Maksymiliana Marii Kolbego

Miejsca rozrywki dla dzieci i młodzieżyEdytuj

  • 3 duże place zabaw i wiele mniejszych
  • 2 boiska przyszkolne + jedno w okolicach pętli autobusowej
  • kilka miejsc do gry w koszykówkę
  • zespół boisk wielofunkcyjnych przy plantach mistrzejowickich
  • stoły do ping-ponga
  • park i aleje
  • Klub „Kuźnia"
  • biblioteki i czytelnie
 
Panorama z wieżowca

Ciekawostki, imprezy cykliczne, wydarzeniaEdytuj

Na terenie osiedla działał zasłużony ks. Kazimierz Jancarz, wieloletni działacz opozycji, inwigilowany przez SB. Działał czynnie w Mistrzejowickim Duszpasterstwie, które organizowało wieczory poetyckie, festiwale piosenki religijnej „Sacrosong”, występy zespołów muzycznych i teatralnych (m.in. „Grupa pod Budą, „Teatru Ósmego Dnia”), regularne wystawy malarstwa, grafiki i fotografii. Działała księgarnia wydawnictw niezależnych, a także Niezależna Telewizja Mistrzejowice, która rejestrowała ważne wydarzenia, w tym strajki w Nowej Hucie.

Szkoła Podstawowa nr 85 przyjęła niedawno imię ks. Jancarza.

Co roku w Uroczystość Najświętszego Ciała i Krwi Chrystusa (popularnie nazwanej Bożym Ciałem) wyrusza procesja z parafii na osiedlu Tysiąclecia. Trasa wiedzie spod kościoła św. Maksymiliana Marii Kolbego ulicami: św. M.M.Kolbego→Nagłowicka→(I stacja)→Wawelska→(II stacja)→ks. K.Jancarza→(III stacja)→Wiślicka→Cedyńska→Miśnieńska→(IV stacja)→pl. św. M.M.Kolbego (koniec).

Również rok w rok organizowane są imprezy na scenie na plantach mistrzejowickich. Dobrą okazją do tego jest pierwszy dzień lata.

Handel i usługiEdytuj

 
Pętla autobusowa pomiędzy osiedlami: Tysiąclecia, Oświecenia i Złotego Wieku

Na terenie osiedla znajduje się duży kompleks pawilonów handlowych; są tu m.in.: sklepy spożywcze, kioski, sklepy z odzieżą, obuwiem i biżuterią, apteki, kwiaciarnie, wypożyczalnie płyt i kaset video, sklepy elektroniczne, wiele restauracji, barów oraz pizzerii. Znajduje się tu także średniej wielkości plac targowy.

KomunikacjaEdytuj

Po zachodniej części osiedla zlokalizowana jest duża pętla autobusowa z początkowo-końcowym przystankiem dla linii autobusowych numer 123, 178, 482, 478 oraz przystankiem przelotowym dla linii 182 i 139. Po przeciwnej stronie ulicy księdza Jancarza na osiedlu Tysiąclecia zlokalizowana jest pętla tramwajowa dla linii numer 9, 14, 16.

PrzypisyEdytuj

  1. a b Nowa Huta Architektoniczny portret miasta drugiej połowy XX wieku. Kraków: Miasto Kraków, 2018, s. 138-143. ISBN 978-83-948244-3-3.