Otwórz menu główne

Plac Ratuszowy w Bielsku-Białej

Plac Ratuszowy – plac w centrum Bielska-Białej, w historycznej dzielnicy Biała Krakowska (administracyjnie: Biała Śródmieście), między ul. Dmowskiego a ul. Stojałowskiego. Główną budowlą placu jest bielski ratusz.

POL Bielsko-Biała COA.svg Bielsko-Biała
plac
Ratuszowy
Biała Śródmieście
Plac Ratuszowy widziany od północy
Plac Ratuszowy widziany od północy
Położenie na mapie Bielska-Białej
Mapa lokalizacyjna Bielska-Białej
plac Ratuszowy
plac Ratuszowy
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
plac Ratuszowy
plac Ratuszowy
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
plac Ratuszowy
plac Ratuszowy
Ziemia49°49′18,0″N 19°03′04,0″E/49,821667 19,051111
Ratusz
Plac Ratuszowy w 1915 r.
Od lewej: dawna fabryka sukna, kamienica Gwoździowskiej, straż pożarna
Nieistniejący budynek kinoteatru miejskiego
Bank Pekao SA
Pomnik Konfederatów Barskich

Spis treści

UkładEdytuj

Jest to zbliżony kształtem do prostokąta plac o długości około 180 m na osi północ–południe. Szerokość placu wynosi w najszerszej północnej części – 60 m, w części środkowej – 30 m, natomiast w części południowej – 50 m.

Od północy jest ograniczony ul. Stojałowskiego. Przedłużeniem placu w kierunku północnym jest ul. Ratuszowa łącząca go z pl. Wojska Polskiego – rynkiem dawnej Białej. Na południu przechodzi w parking ciągnący się wzdłuż rzeki Białej i ul. Dmowskiego. Na zachodzie jego kontynuacją jest park miejski o powierzchni 9800 m², zwany niekiedy parkiem koło ratusza lub ratuszowym. Od południowego zachodu plac ogranicza rzeka Biała, wzdłuż której od ratusza do mostu na ul. Stojałowskiego biegnie bulwar. Plac Ratuszowy z położoną na drugim brzegu ul. Bohaterów Warszawy łączy pieszy mostek, za którym siedzibę ma ośrodek kultury włoskiej Centro Italiano di Cultura oraz Przedstawicielstwo Republiki Włoskiej w Bielsku-Białej.

Dominującą budowlą jest położony w zachodniej części gmach ratusza, którego długość wzdłuż placu wynosi 65 m.

Obecnie plac stanowi przede wszystkim płatny parking. Pomiędzy gmachem ratusza a rzeką urządzono niewielki skwer.

Historia i zabudowaEdytuj

W II poł. XIX w. w miejscu dzisiejszego pl. Ratuszowego znajdował się Targ Świński. W 1869 r. we wschodniej jego części powstał kompleks zabudowań fabryki sukna Franciszka Vogta, później należącej do Fryderyka Tislowitza. W roku 1890 r. w sąsiedztwie fabryki powstał budynek, istniejącej od 1864 r., straży pożarnej w Białej. Odtąd plac nosił nazwę Plac Straży Pożarnej (Feuerwehrplatz) i przestał pełnić funkcję targu.

W 1895 r. rozpoczęto budowę nowego ratusza w Białej. Z uwagi na brak miejsca w ciasnych strukturach urbanistycznych budynek powstał w zachodniej części słabo jeszcze zabudowanego pl. Straży Pożarnej. Neorenesansowy gmach, projektu Emanuela Rosta jun., został oddany do użytku w 1897 r. i mieścił początkowo zarówno magistrat, jak i kasę oszczędności, kilkanaście miejskich instytucji (m. in. muzeum, straż miejska i Towarzystwo Obywatelskie) oraz mieszkania urzędników. W tym samym roku plac przemianowano na Plac Ratuszowy (Rathausplatz).

Również w 1897 r. na zachód od ratusza powstał park miejski o powierzchni 9800 m², w którym umieszczono głaz narzutowy (czerwony granit skandynawski) z czasów zlodowacenia, znaleziony w Lipniku i podarowany w 1908 r. bialskiemu muzeum.

W ciąg kilkunastu lat plac przeobraził się z targowiska na przedmieściu w reprezentacyjny plac, będący, wraz z ul. Ratuszową łączącą go z rynkiem (dziś pl. Wojska Polskiego), nowym „forum” miasta.

W 1903 r. między strażą pożarną a fabryką Vogta powstała kamienica Alojzy Gwoździowskiej. Z kolei w roku 1913 między ratuszem a rzeką Niwką, która płynie pod dzisiejszą ul. Stojałowskiego, zbudowano kinoteatr miejski (późniejsza Wanda). Był to budynek secesyjnoneobarokowy, na rzucie prostokąta, z mansardowym dachem, zaprojektowany przez Artura Corazzę z Igławy. W 1916 r. koryto Niwki na odcinku od placu do rzeki Białej zostało przykryte dzisiejszą ul. Stojałowskiego, przez co zlikwidowano most łączący plac z ul. Ratuszową.

W 1922 r. fabrykę sukna Franciszka Vogta rozbudowano o nową, żelbetową, halę z zaokrąglonym narożnikiem i narożną rotundą, co pozbawiło ją wyglądu typowej budowli przemysłowej. W 1923 r. na rogu ul. Ratuszowej powstał secesyjno–modernistyczny budynek Polskiego Banku Krajowego (później Bank Gospodarstwa Krajowego, dziś Pekao SA). Jest trzypiętrowy, ma fasadę z surowego ciosu piaskowcowego oraz zaokrąglony narożnik z trzema balkonami i orłem w zwieńczeniu. Jego artykulację poprowadzono porządkami pilastrów (częściowo kanelowanych), a całość wieńczy mansardowy dach z wieżyczką widokową. Gmach banku zaprojektował Leopold Landau.

Po II wojnie światowej pl. Ratuszowy przemianowano na Plac Bohaterów Stalingradu. W 1949 r. między budynkiem kina, którego powojenna nazwa brzmiała Wanda, a parkiem wybudowano Pomnik Wdzięczności Armii Radzieckiej.

W roku 1972 wskutek źle przeprowadzonego remontu naruszona została konstrukcja budynku kina Wanda i w konsekwencji został on rozebrany. Dwa lata później koryto Niwki zostało przykryte także na odcinku od ul. Ratuszowej na wschód.

W 1979 r. rozpoczęto budowę Osiedla Śródmiejskiego. Całkowitej zmianie uległ wtedy układ komunikacyjny w tym rejonie Białej, m.in. wybudowano ulice Dmowskiego i Konfederatów Barskich (wówczas ul. Buczka). Pozwoliło to na wyeliminowanie przelotowego ruchu kołowego z dzisiejszego pl. Ratuszowego, którego płyta stała się parkingiem.

W 1990 r. powrócono do nazwy Plac Ratuszowy oraz zlikwidowano Pomnik Wdzięczności, w miejscu którego w 2002 r. postawiono pomnik konfederatów barskich.

W latach 90. przeprowadzono rewitalizację placu (nowa nawierzchnia, elementy małej architektury). Wnętrza kamienicy Gwoździowskiej (nr 7) oraz opuszczonych po 1989 r. hal fabrycznych (nr 4 i 6) zostały przebudowane i zaadaptowane na biura Urzędu Miejskiego, gmachowi ratusza przywrócono pierwotny wygląd (1995–1997), a także odnowiono pozostałe budynki.

Od 2007 r. na placu znajduje się kiosk informacyjny Systemu informacji turystycznej Bielska-Białej i powiatu bielskiego, a od 2009 r. punkt darmowego dostępu do internetu (hotspot).

Dziś przy pl. Ratuszowym znajdują się instytucje publiczne i banki:

  • Urząd Miejski (nr 1 – ratusz, nr 5, nr 6, nr 7)
  • Miejskie Centrum Informacji Turystycznej (nr 4)
  • Bank Pekao SA (ul. Stojałowskiego 23)

oraz kilka innych biur i firm.

Zobacz teżEdytuj

BibliografiaEdytuj

  • Jerzy Polak: Przewodnik po Bielsku-Białej. Bielsko-Biała: Towarzystwo Miłośników Ziemi Bielsko-Bialskiej, 2000. ISBN 83-902079-0-7.
  • Ewa Chojecka: Architektura i urbanistyka Bielska-Białej do 1939 roku. Miasto jako dzieło sztuki. Bielsko-Biała: Urząd Miejski w Bielsku-Białej, 1994, seria: Biblioteka Bielska-Białej. ISBN 83-901390-0-6.

Linki zewnętrzneEdytuj