Solaris (powieść)

powieść Stanisława Lema
Ten artykuł dotyczy powieści. Zobacz też: inne znaczenie słowa Solaris.

Solaris (łac. słoneczny) – najbardziej znana powieść Stanisława Lema, przetłumaczona na wiele języków, zaliczana do klasyki fantastyki naukowej. Wydana po raz pierwszy w 1961 roku przez Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej. Dzieło jest relacją z nieudanego kontaktu ludzkości z obcą formą inteligencji.

Solaris
ilustracja
Autor Stanisław Lem
Typ utworu Powieść fantastycznonaukowa
Wydanie oryginalne
Miejsce wydania Polska
Język polski
Data wydania 1961
Wydawca Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej

Opis fabułyEdytuj

Główny bohater – psycholog Kris Kelvin – przybywa z Ziemi na stację badawczą unoszącą się nad cytoplazmatycznym oceanem pokrywającym planetę Solaris. Ocean ten wydaje się być pewną formą inteligencji, o zdumiewających możliwościach interwencji w chaotyczny ruch orbitalny planety wewnątrz układu podwójnej gwiazdy. Ludzie od wielu lat nie potrafią zrozumieć tajemniczej natury oceanu; wszelkie próby porozumienia zawodzą. Naukowcy przebywający w momencie przylotu Kelvina na stacji badawczej (Snaut i Sartorius) zachowują się w nienaturalny sposób, ich stan psychiczny przypomina lekki obłęd. Szef tamtejszej placówki – Gibarian – popełnił samobójstwo parę godzin przed przybyciem psychologa. Wkrótce pojawia się tam w niewyjaśnionych okolicznościach żona Kelvina, Harey, która niegdyś targnęła się na swoje życie, za co główny bohater czuje się odpowiedzialny. Podejmuje on drastyczne próby uwolnienia się od nieproszonego „gościa”. Istota jednak powraca, co udowadnia mu (podobnie jak poprzednio innym rezydentom stacji), że jego działania mają charakter zbrodni – kopia jego żony psychicznie niczym nie różni się od człowieka. Pomimo iż wie, że istota przypominająca zmarłą wcześniej kobietę tak naprawdę nią nie jest, z biegiem czasu zaczyna ją akceptować i kochać.

Okazuje się, że ocean materializuje wspomnienia badaczy w postaci neutrinowych, niezniszczalnych tworów. Obecność tych fantomów, wydobytych z podświadomych zakamarków pamięci, okazuje się być dla ludzi trudną do zniesienia udręką psychiczną. Bohaterowie próbują ustalić, czy jest to forma eksperymentu przeprowadzana przez planetę na badaczach, działanie nie do końca świadome czy nietypowa próba kontaktu – odpowiedź na wcześniejsze naświetlanie oceanu twardym promieniowaniem rentgenowskim. Uczeni decydują się na następną próbę kontaktu: przesyłają w głąb oceanu encefalogram Kelvina w celu przekazania domniemanemu odbiorcy swoich stanów psychicznych.

Duża część książki jest poświęcona historii wcześniejszych badań oceanu, z którą bohater zaznajamia się przeglądając zbiory biblioteki umieszczonej na stacji. Z tych badań wyodrębniła się nawet osobna gałąź wiedzy – solarystyka. Z lektury dzieł poświęconych solarystyce poznaje on opisy różnorodnych zjawisk występujących na oceanie (mimoidy, symetriady) oraz próby naukowego wyjaśnienia natury dziwnej substancji.

Powieść jest najsłynniejszym utworem Lema, tak w kraju, jak i za granicą. Od niej rozpoczął się jego światowy rozgłos[1]. Autorowi udało się stworzyć najbardziej oryginalną wizję Obcego w historii literatury s-f[2]. Solaris porusza problemy niemożności zrozumienia Wszechświata, bezsilności nauki wobec innej formy istnienia oraz bezradności człowieka, który nie może uwolnić się w kosmosie od balastu ziemskich wspomnień i wyrzutów sumienia.

Żywy oceanEdytuj

Według samego Lema żywy ocean powinien wyglądać jak lampa lava[3].

AdaptacjeEdytuj

EkranizacjeEdytuj

SłuchowiskaEdytuj

Słuchowiska radiowe na podstawie Solaris:

Książka mówionaEdytuj

Jako książka mówiona powieść została wydana przez Polskie Radio w 2010 roku. Książka jest czytana przez Piotra Fronczewskiego[5]. W 2011 ukazała się natomiast wydana przez wydawnictwo Andromeda wersja czytana przez Jerzego Trelę. Powstała również superprodukcja wyprodukowana przez Audiotekę. W utworze występują Robert Więckiewicz, Magdalena Cielecka, Adam Woronowicz i inni.[6]

Anglojęzyczna książka mówiona Solaris (według tłumaczenia Billa Johnstona) wydana została w 2011 roku, czytana przez Alessandro Julianiego.

PrzypisyEdytuj

  1. Jerzy Jastrzębski: Stanisław Lem – Lustro. Stanisław Lem – Stanisław Lem 1921-2006. [dostęp 2019-03-01].
  2. Antoni Smuszkiewicz: Stanisław Lem. Poznań: Dom Wydawniczy Rebis, 1995, s. 55, 58, seria: Czytani dzisiaj. ISBN 83-7120-184-2.
  3. Tomasz Lem: Awantury na tle powszechnego ciążenia. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2009, s. 242. ISBN 978-83-08-04379-0.
  4. Solaris: The Classic Serial
  5. Solaris - Stanisław Lem. [dostęp 2015-11-06]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-11-06)].
  6. Audioteka, Solaris - Stanisław Lem (audiobook), Audioteka.pl [dostęp 2019-06-19] (pol.).

BibliografiaEdytuj

  1. Antoni Smuszkiewicz: Stanisław Lem. Poznań: Dom Wydawniczy Rebis, 1995, s. 55-60, seria: Czytani dzisiaj. ISBN 83-7120-184-2.

Linki zewnętrzneEdytuj