Otwórz menu główne

Stefan Staszewski

polski polityk, działacz partyjny

Stefan Staszewski, właściwie Gustaw Szusterman, (ur. 13 listopada 1906 w Warszawie[1], zm. 2 listopada 1989[2]) – polski polityk, działacz partyjny, członek „frakcji puławskiej”.

Stefan Staszewski
ilustracja
Data i miejsce urodzenia 13 listopada 1906
Warszawa
Data i miejsce śmierci 2 listopada 1989
Warszawa
Pierwszy sekretarz Komitetu Warszawskiego PZPR
Okres od września 1955
do lutego 1957
Poprzednik Stanisław Pawlak
Następca Witold Jarosiński

ŻyciorysEdytuj

W ruch komunistyczny zaangażował się już w wieku 14 lat, będąc uczniem warszawskiego gimnazjum. W 1921 wstąpił do Komunistycznego Związku Młodzieży Polskiej, a w 1925 został szefem kolportażu. Rozpoczął studia na wydziale prawa UW, których jednak nie ukończył z powodu aresztowania. Po zwolnieniu za kaucją spędził lata 1926–1929 w ZSRR, studiując m.in. z Bolesławem Bierutem w Międzynarodowej Szkole Leninowskiej. Po powrocie do Polski działał jako członek KPP m.in. na Śląsku, Ukrainie i w Łodzi. Po kolejnym aresztowaniu w 1934 wrócił do ZSRR i wykładał historię ruchu robotniczego. Jednak już dwa lata później odebrano mu mieszkanie i pracę. W 1938 skazano go na 8 lat obozu pracy, które spędził na Kołymie.

Pobyt w obozie nie przeszkodził mu zaangażować się w działalność partyjną po powrocie do Polski w 1945. Trafił do Katowic, gdzie był sekretarzem propagandy Komitetu Wojewódzkiego PPR, a później redaktorem naczelnym „Trybuny Robotniczej”. Później był kierownikiem wydziału prasy w PPR, a następnie PZPR. W styczniu 1954 przeniesiono go na stanowisko wiceministra rolnictwa. W tym resorcie zyskał fatalną opinię jako współorganizator przymusowych dostaw zboża w Poznańskiem, które prowadzone były w atmosferze terroru. Sam Staszewski twierdził jednak, że sprawą dostaw zajmowało się kilka resortów i on nie odpowiadał za całokształt[3]. Po napisaniu memoriału do Biura Politycznego KC PZPR, w którym krytykował dotychczasową politykę rolną, wycofano go z urzędu. W okresie od września 1955 do lutego 1957 był I sekretarzem Komitetu Warszawskiego PZPR[4].

Mimo opinii stalinisty, jaką posiadał, w 1956 dał się poznać jako zwolennik liberalizacji, zaliczany do „puławian” podczas walki o władzę w kierownictwie PZPR w latach pięćdziesiątych[5]. Gdy w Moskwie toczyły się obrady XX Zjazdu KPZR, w Warszawie w polskim kierownictwie partii odbyła się narada, na której m.in. Staszewski ostro atakował nieobecnego Bieruta. Później, na pogrzebie Bieruta, Chruszczow oskarżył Staszewskiego o nieumyślne spowodowanie jego śmierci przez podkopanie psychiki, gdy był chory. W przerwie obrad VI Plenum KC PZPR Staszewski dyskutował z Chruszczowem, oskarżając Stalina o antysemityzm. Kilka dni po plenum do Warszawy przysłano treść tajnego referatu Chruszczowa, który wywieszono w budynku KC PZPR. Później tekst przetłumaczono na polski, powielono i rozesłano ponumerowane egzemplarze do wyższych urzędników partii (mieli je zwrócić po przeczytaniu). Staszewski nieoficjalnie zlecił jednak dodruk ponad 18 000 egzemplarzy. Kopie referatu rozeszły się błyskawicznie po Warszawie i trafiły do prasy zagranicznej, przez co jego treść stała się znana całemu światu.

W okresie polskiego października Staszewski miał wspierać robotników, którzy agitowali idące na Warszawę oddziały polskie. Po mieście krążyły także plotki, że sekretarz rozdaje broń grupom robotników na wypadek interwencji wojskowej. W czasie największego zagrożenia wziął udział w spotkaniu z marszałkiem Rokossowskim, na którym ten zaprzeczał pogłoskom o planowanych aresztowaniach.

Po VIII Plenum KC PZPR ujawnił się konflikt Staszewskiego z Gomułką, którego oskarżał o autokratyzm. W lutym 1957 przyjęto dymisję Staszewskiego ze stanowiska i przeniesiono na stanowisko prezesa PAP. Latem 1958 stracił je jednak, gdyż zwalniał pracowników SB działających na zagranicznych stanowiskach. Po odrzuceniu posady w ministerstwie zdrowia został redaktorem w PWN, gdzie pracował nad „Wielką encyklopedią powszechną PWN”. W tym okresie jego poglądy coraz bardziej ewoluowały ku pozycjom antykomunistycznym. Miał kontakty z opozycjonistami studenckimi. W 1968 w czasie kampanii antysemickiej wykluczony z PZPR. Później popierał opozycję demokratyczną, m.in. KOR i „Solidarność”.

Bohater jednego z wywiadów w książce Teresy Torańskiej Oni[6].

PrzypisyEdytuj

  1. Katalog kierowniczych stanowisk partyjnych i państwowych PRL, katalog.bip.ipn.gov.pl [dostęp 2009-09-12].
  2. Baza nekrologów
  3. Teresa Torańska, Oni. Omipress 1989
  4. Encyklopedia Warszawy, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa, 1975, s. 504.
  5. Październik i „Mała stabilizacja”. W: Jerzy Eisler: Zarys dziejów politycznych Polski 1944-1989. Warszawa: POW „BGW”, 1992, s. 61-62. ISBN 83-7066-208-0.
  6. Oni Teresa Torańska. lubimyczytac.pl. [dostęp 2018-01-25].

BibliografiaEdytuj