Otwórz menu główne

Stypendium (w znaczeniu prawnym) – jednostronne świadczenie pieniężne ze strony osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej, przyznane za osiągnięcie określonego wyniku w danej dziedzinie nauki lub sztuki albo w celu umożliwienia kontynuowania nauki, prowadzenia badań naukowych lub prac w dziedzinie sztuki.

W każdym jednakże przypadku, stypendium nie może wiązać się z ekwiwalentnym świadczeniem usług przez otrzymującego stypendium, na rzecz przyznającego, ponieważ powstanie wtedy zobowiązanie wzajemne w postaci umowy cywilnoprawnej o świadczenie usług (np. umowa zlecenia lub umowa o dzieło).

Dopuszczalnym jest podpisanie umowy określającej dokładne zasady realizacji stypendium. Jednakże, umowa ta nie może zawierać w swojej treści przesłanek do uznania, iż jest to umowa o świadczenie usług.

Od powyższej reguły występuje jeden wyjątek. Wyjątek ten dotyczy pracowników badawczo-naukowych realizujących, w ramach umowy o pracę zawartej na czas określony z instytucją naukową, projekty finansowane z grantów naukowych ufundowanych przez instytucje będące podmiotami prawa międzynarodowego (dobrym przykładem mogą być tutaj programy ramowe Komisji Europejskiej). Wynagrodzenie takich pracowników określa się mianem stypendium, w szczególności, gdy realizują oni badania naukowe poza miejscem swego zamieszkania[1].

Liczne polskie akty prawne powołują się na instytucję stypendium wiążąc z nią ściśle określone i często poważne skutki prawne. Jednakże, poza określonymi rodzajami stypendiów, takimi jak stypendium sportowe, doktoranckie, habilitacyjne, czy stypendium Krajowej Szkoły Administracji Publicznej – w polskim systemie prawnym brak jest definicji „stypendium” jako takiego.

Poprzestanie na stosowaniu w polskim prawie jedynie encyklopedycznej definicji stypendium, jest wysoce niewystarczające dla zapewnienia pewności obrotu prawnego, a kwestia ustalenia, czy dany stosunek prawny może zostać uznany za stypendium, czy też jest to forma świadczenia usług, ma znaczący wpływ chociażby na kwestię ubezpieczeń społecznych.

Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych niektóre stypendia zalicza do przychodów zwolnionych z opodatkowania, niektóre traktuje jako "działalność wykonywaną osobiście" a niektóre jako "inne źródła przychodu". W związku z tym niektóre stypendia należy wykazać na formularzu PIT-37, niektóre na formularzu PIT-36; ponadto niektóre w całości, a niektóre tylko powyżej kwoty zwolnionej z opodatkowania[2].

Badania

Oprócz stypendiów naukowych (o zróżnicowanych kryteriach) mamy w Polsce programy stypendialne dla sportowców, artystów, osób aktywnych społecznie. Inicjatywy stypendialne skierowane są zaś do dzieci i dorosłych, uczniów, absolwentów i studentów, a także naukowców. Innymi słowy, system stypendiów w Polsce to dynamiczny i zróżnicowany obszar, na którym działa kilkaset instytucji wspierających różne grupy społeczne. Duża część przyznawanych stypendiów to małe kwoty, nie przekraczającą zazwyczaj kilkuset czy nawet kilkudziesięciu złotych. Jednocześnie wraz ze zwiększającym się zainteresowaniem edukacją i coraz większym odsetkiem osób, które kontynuują naukę, w szczególności wśród mieszkańców małych miejscowości i wsi, wzrasta zapotrzebowanie na pomoc stypendialną. Wielu uczniów i studentów pochodzi z ubogich rodzin, co tworzy pole dla wszelkiego rodzaju programów socjalnych.

Stypendia mogą służyć różnym celom. Najbardziej oczywistymi są wyrównywanie szans na sukces edukacyjny uczniów i studentów pochodzących z różnych środowisk oraz motywowanie do wzmożonego wysiłku w rozwoju naukowym, artystycznym czy sportowym poprzez nagradzanie najzdolniejszych. Jednak kiedy przyjrzeć się bliżej, okazuje się, że program stypendialny może przynosić wiele innych korzyści – stymulować rozwój lokalny, doprowadzić do spotkania potencjalnego pracownika z pracodawcą, wpływać na poczucie lokalnej dumy.

Społeczny sektor stypendialny (stypendia przyznawane przez organizacje pozarządowe, samorządy lokalne, firmy) jest cyklicznie badany co kilka lat w ramach Programu Moje Stypendium. Ostanie badanie jakościowe - Mapa Stypendiów II zakończyło się w 2018 r.

Gdzie szukać stypendiów

Wielu szukających stypendiów nie zdaje sobie sprawy, ze poza uczelnią, szkołą również mogą znaleźć programy stypendialne. Według badań w Polsce funkcjonują 374 instytucje realizujące 494 programy stypendiów krajowych[3]. Osoby pragnące znaleźć stypendium mogą skorzystać z wyszukiwarek stypendialnych.


Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj