Otwórz menu główne

Synagoga Praska w Warszawie

synagoga w Warszawie

Synagoga Praska – nieistniejąca główna synagoga praskiej gminy żydowskiej, znajdująca się przy skrzyżowaniu ówczesnych ulic Petersburskiej (obecnie Jagiellońska) i Szerokiej (obecnie ks. I.Kłopotowskiego) w Warszawie.

Synagoga Praska w Warszawie
Ilustracja
Synagoga Praska w Warszawie
w latach 70. XIX wieku
Państwo  Polska
Budulec murowana
Architekt Józef Lessel
Data budowy 1836
Data likwidacji II wojna światowa
Data zburzenia 1961 (?)
Tradycja ortodoksyjna
Położenie na mapie Warszawy
Mapa lokalizacyjna Warszawy
Synagoga Praska w Warszawie
Synagoga Praska w Warszawie
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Synagoga Praska w Warszawie
Synagoga Praska w Warszawie
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa lokalizacyjna województwa mazowieckiego
Synagoga Praska w Warszawie
Synagoga Praska w Warszawie
52°15′05″N 21°02′05″E/52,251389 21,034722
Wnętrze synagogi w okresie I wojny światowej
Miejsce, w którym znajdowała się synagoga

Była jednym z najbardziej charakterystycznych budynków warszawskiej Pragi i jedną z nielicznych w Europie bożnic w kształcie rotundy.

Spis treści

HistoriaEdytuj

Synagoga została zbudowana w 1836 roku według projektu architekta Józefa Lessela. Pieniądze na budowę przekazał znany finansista i filantrop Ber Sonnenberg.

Podczas II wojny światowej hitlerowcy zdewastowali synagogę i urządzili w jej budynku odwszalnię. W późniejszym czasie została spalona, lecz jej konstrukcja się nie zawaliła. Po wyzwoleniu Warszawy synagoga została zaadaptowana na potrzeby radzieckiego szpitala wojskowego.

Po wojnie synagoga została prowizorycznie zabezpieczona. 21 lipca 1945 roku odbyło się w niej pierwsze powojenne nabożeństwo. 9 marca 1949 roku opinią Urzędu Konserwatorskiego synagoga została uznana za zabytek, który powinien odbudować Centralny Komitet Żydów w Polsce. Ze względu na brak środków finansowych Komitet został jednak zmuszony do zrezygnowania z odbudowy.

W związku z brakiem funduszy na odbudowę Komitet planował wyburzyć synagogę i postawić na jej miejscu nową lub urządzić na jej miejscu zieleniec z kwiatami. Z planami tymi zgadzał się Urząd do Spraw Wyznań, jednak ówczesny Naczelny Architekt Warszawy, Józef Sigalin, był przeciw i proponował, by w synagodze urządzić inną instytucję.

W 1961 władze miasta nakazały zburzyć bożnicę, uzasadniając decyzję fatalnym stanem budowli. Według innych źródeł synagoga mogła zostać rozebrana już kilka lat wcześniej, w 1955[1].

Obecnie na miejscu synagogi znajduje się plac zabaw dla dzieci z pobliskiego przedszkola nr 183 (ul. Jagiellońska 28), a z gruzu usypano górkę do zjeżdżania[2]. Pod ziemią znajdują się fundamenty, zaś plac otacza oryginalne ogrodzenie.

Po 2000 pojawiły się propozycje odbudowy synagogi z przeznaczeniem na cele kulturalne. Odbudowie sprzeciwiała się Gmina Wyznaniowa Żydowska w Warszawie, która liczyła na zwrot nieruchomości i jej sprzedaż[2]. Ostatecznie Gmina otrzymała odszkodowanie, a działka pozostała własnością miasta[2].

Pomysł odbudowy budynku nie zostanie prawdopodobnie zrealizowany ze względu na sprzeczności w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego oraz brak środków finansowych[2]

ArchitekturaEdytuj

Murowany budynek synagogi wzniesiono na planie okręgu w stylu klasycystycznym, z niższym dwukondygnacyjnym obejściem mieszczącym galerie dla kobiet, oraz trzema niewielkimi portykami od północy, zachodu i południa. Od wschodu znajdowała się zamknięta półkoliście absyda, w której umieszczono aron ha-kodesz. Gmach był przykryty stożkowym dachem, a obejście − dachem pulpitowym. Główne wejście (dla mężczyzn) prowadziło przez portyk zachodni, natomiast kobiety wchodziły do synagogi przez portyk południowy. W środku gmachu znajdowała się ośmioboczna bima. Wyjątkowym rozwiązaniem było promieniste ustawienie ławek.

Wewnątrz była bardzo skromnie urządzona, posiadała bardzo mało ozdób oraz dekoracji.

Była jedną z pierwszych w Europie okrągłych synagog.

PrzypisyEdytuj

  1. Eleonora Bergman: "Nie masz bóżnicy powszechnej". Synagogi i domy modlitwy w Warszawie od końca XVIII do początku XXI wieku. Warszawa: Wydawnictwo DiG, 2006, s. 167. ISBN 83-7181-391-0.
  2. a b c d Jakub Chełmiński. Praga jednak bez synagogi. „Gazeta Stołeczna”, s. 4, 19 stycznia 2017. 

BibliografiaEdytuj

  • Eleonora Bergman: "Nie masz bóżnicy powszechnej". Synagogi i domy modlitwy w Warszawie od końca XVIII do początku XXI wieku. Warszawa: Wydawnictwo DiG, 2006, s. 162-168. ISBN 83-7181-391-0.
  • Jerzy Kasprzycki: Korzenie miasta: warszawskie pożegnania. T.3, Praga. Warszawa: "Veda", 1998, s. 73-76. ISBN 83-85584-52-8.

Linki zewnętrzneEdytuj