Otwórz menu główne

Vladko Maček (ur. 20 sierpnia 1879 w Jastrebarsku, zm. 15 maja 1964 w Waszyngtonie) – chorwacki polityk, krewny gen. Stanisława Maczka.

Vladko Maček
ilustracja
Data i miejsce urodzenia 20 sierpnia 1879
Jastrebarsko
Data i miejsce śmierci 15 maja 1964
Waszyngton
Wicepremier Jugosławii
Okres od sierpnia 1939
do kwietnia 1941
Przynależność polityczna Chorwacka Partia Chłopska
Następca Juraj Krnjević
Przewodniczący
Chorwackiej Partii Chłopskiej
Okres od 8 sierpnia 1928
do 15 maja 1964
Poprzednik Stjepan Radić
Następca Juraj Krnjević
Odznaczenia
Wielki Order Króla Dymitra Zwonimira (Chorwacja)

ŻyciorysEdytuj

W 1903 uzyskał doktorat prawa w Zagrzebiu. Do 1905 był sędzią w Zagrzebiu, Petrinji, Samoborze i Ivancu, a następnie aspirantem w Krapinie. W 1908 otworzył własną kancelarię. Członek Chorwackiej Partii Ludowo-Chłopskiej (HPSS). Od 1906 członek Komisji Głównej. Jako oficer brał udział w I wojnie światowej, pod jej koniec przeniósł się do Zagrzebia, gdzie był bliskim współpracownikiem Stjepana Radicia. W latach 1919-1920 przebywał w więzieniu, kiedy to został wybrany wiceprzewodniczącym HPSS-u. Przedstawiciel do Zgromadzenia Narodowego z ramienia HPSS-u w Bielovar Križevci. W 1921 otworzył urząd w Zagrzebiu.

W 1925 Stjepan Radić podjął notę o przyłączeniu Chorwackiej Chłopskiej Partii Republikańskiej (HRSS) do radzieckiego Krestinternemu. W lipcu 1923 Radić opuścił kraj, by szukać poparcia dla federalistycznego stanowiska Chorwatów. Odwiedził w 1924 Związek Radziecki, w którym toczyły się właśnie obrady piątego kongresu Kominternu. W owym czasie Jugosławia nie uznawała jeszcze sowieckiego rządu. Po powrocie do kraju wystąpił przeciwko Partii Chłopskiej. W grudniu 1924 została ona zdelegalizowana, a Radić i jego najbliższy współpracownik, Vladko Maček, ponownie znaleźli się w więzieniu. Zarzucono im współpracę z radzieckimi komunistami. Partia Chłopska kierowana przez Mačka domagała się radykalnej reformy rządu. W lipcu 1925 został zwolniony z więzienia. Wszystkie narodowości Jugosławii dotknęła utrata swobód obywatelskich. Rząd sprawował ścisły dozór nad swoimi przeciwnikami.

Przywódca Chorwackiej Partii Chłopskiej, Vladko Maček, został osądzony za zdradę w kwietniu 1933 i skazany na trzy lata więzienia. Innych znaczących mężów stanu spotkał podobny los. Szczególnie przeżywali ten ciężki okres Macedończycy, Albańczycy, podejrzani o komunizm i Chorwaci. Po zamachu i zastrzeleniu króla Aleksandra w 1934 władzę w kraju przejął jego małoletni syn – Piotr II. Rzeczywistą władzę sprawował regent, książę Paweł, który nie miał skłonności dyktatorskich. Wypuszczono Mačka oraz innych więźniów politycznych. Partie polityczne, w tym Chorwacka Partia Chłopska mogły częściowo na nowo podjąć działalność. Domagały się one zwołania konstytuanty i reformy instytucji państwa. W grudniu 1938 odbyły się ponowne wybory. Pomimo nielegalnych działań, lista Mačka zdobyła 44,9 % głosów, wobec 54,1 % zdobytych przez rząd. W lutym 1939 utworzono nowy rząd, którego celem miało być dojście do porozumienia z Chorwatami.

Bezpośrednio przed wybuchem II wojny światowej wypracowano porozumienie między Mačkiem a przedstawicielami rządu. Porozumienie zwane Sporazum dało Chorwacji autonomię w ramach jednego państwa, własny parlament, Sabor, i przywódcę – Bana. Maček został wicepremierem Jugosławii, a czterech jego kolegów weszło w skład gabinetu ministrów. W czasie wojny zmuszono Jugosławię do podpisania układu o wejściu tejże do obozu Osi. Powołano rząd, w którym to pozostał także Maček. Był on zwolennikiem utrzymania pokoju, twierdził, że ,,nie można sformułować trzeźwej polityki narodowej, wzbudzając silne emocje".

Planując inwazję, dowództwo niemieckie spodziewało się znacznego oporu w Serbii. Nie zamierzano bombardować Chorwacji i Słowenii, chciano natomiast pozyskać Chorwatów do współpracy. 3 kwietnia 1941 Maček przyjął przedstawiciela Ribbentropa, który zaoferował mu pomoc w odłączeniu Chorwacji od Jugosławii. Gdy przywódca Partii Chłopskiej odmówił, Niemcy oferowali wsparcie ruchowi Ustaszów. Chaos spowodowany masakrami i złymi rządami państwa doprowadził do niepowodzeń okupantów. Mimo iż wielokrotnie próbowano rozmawiać z Mačkiem, konsekwentnie odmawiał on wzięcia czynnego udziału w życiu politycznym. Reżimowi ustaszy sprzeciwiali się działacze narodowi. W październiku 1941 władze najpierw ograniczyły działalność Mačka, a następnie osadziły go w obozie koncentracyjnym w Jasenovcu.

Od czerwca 1945 przebywał na emigracji we Francji, a od 1947 w USA, gdzie zmarł. 15 maja 1996 jego szczątki przewieziono do ojczyzny i pochowano na Cmentarzu Mirogoj w Zagrzebiu.

OdznaczeniaEdytuj

BibliografiaEdytuj