Wacław Zawadzki (harcerz)

Wacław Zawadzki ps. „Rózga” (ur. w 1897 w Warszawie, zm. 25 sierpnia 1919 w Sejnach[1]) – polski harcerz, podchorąży, jeden z inicjatorów i dowódców powstania sejneńskiego, w czasie którego poległ; awansowany pośmiertnie do stopnia podporucznika.

Wacław Zawadzki
„Rózga”
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 1897
Warszawa
Data i miejsce śmierci 25 sierpnia 1919
Sejny
Organizacja harcerska Związek Harcerstwa Polskiego
drużynowy drużyny skautowej przy Szkole Zrzeszenia Kupców w Warszawie
Okres sprawowania od 1912
do 1919
Odznaczenia
Krzyż Niepodległości z Mieczami Krzyż Walecznych (1920-1941)
Pomnik poległych w powstaniu sejneńskim na cmentarzu rzymskokatolickim w Suwałkach przy ul. Bakałarzewskiej – wśród poległych Wacław Zawadzki

ŻyciorysEdytuj

Wacław Zawadzki w czasie nauki w Szkole Zgromadzenia Kupców w Warszawie należał do OMN Szkół Średnich. W 1912 roku zorganizował w tej szkole tajną drużynę skautową, której został drużynowym. Został przyjęty do tajnego „Zet”-u. Po przejściu przez Wolną Szkołę Wojskową wstąpił w 1915 roku do Batalionu Warszawskiego POW. W szeregach I Brygady Legionów Polskich w stopniu kaprala uczestniczył w kampanii wołyńskiej. Na wniosek Naczelnej Komendy Skautowej z grudnia 1915 roku został odkomenderowany przez Józefa Piłsudskiego[2] (m.in. wraz z Piotrem Olewińskim, Stanisławem Rewolińskim i Ignacym Wądołkowskim) do pracy w POW, gdzie objął komendę Obwodu Konińskiego[3][4].

Od kwietnia 1918 roku był działaczem Towarzystwa Straży Kresowej, w ramach którego kierował jego pracami w powiecie chełmskim i brał udział w rozbrajaniu Niemców na Podlasiu. Powierzono mu kierownictwo Straży Kresowej na Suwalszczyźnie. Był jednym z inicjatorów i dowódców powstania sejneńskiego o polskość Sejneńszczyzny.

Poległ jako dowódca jednego z oddziałów powstańczych w następujących okolicznościach[5][6]: W dniach 23 i 24 sierpnia 1919 roku, w wyniku zbrojnych działań powstańczej grupy POW „Sumowo”, dowodzonej przez pchor. Wacława Zawadzkiego (ps. „Rózga”), zostały zajęte Sejny i pobliskie miejscowości, w których rozbrojono lub wyparto żołnierzy litewskich. Powstańcy, w oczekiwaniu na regularne jednostki Wojska Polskiego (41 Suwalski Pułk Piechoty), kontynuowali rozbrajanie litewskich placówek wojskowych na linii rzeki Czarnej Hańczy i Kanału Augustowskiego. Umacniali również swoje pozycje na przedpolach miasta i utworzyli zaczątki polskiej administracji. W nocy z 24 na 25 sierpnia, około godziny 4.30 cztery kompanie wojska litewskiego, wsparte przez kilka oddziałów szaulisów (strzelców) i oddział niemieckich ochotników, rozpoczęły atak na Sejny. Litwini, dominujący liczebnie, posiadający znaczną przewagę w broni maszynowej i wyposażeni w dużą ilość granatów ręcznych (działających demoralizująco na niezaprawionych w walce powstańców), po dwugodzinnej walce zdołali przełamać opór polskich obrońców. Oddziały powstańcze zostały wyparte do rynku, skąd podwodami i pieszo wycofały się w kierunku Krasnopola. Na jednej z ulic poległ w rozpaczliwej walce, dowodzący obroną miasta pchor. Wacław Zawadzki (awansowany pośmiertnie na ppor.). Powstańcy po zorganizowaniu się, o godzinie 9.00 rozpoczęli kontratak, między innymi oskrzydlając miasto oddziałem kawalerii. Po zaciętych walkach, około godziny 11.00 odzyskali miasto, zastając w nim zwłoki dobitych rannych powstańców i zamordowanego polskiego aptekarza oraz obrabowane domy polskich mieszkańców. Dopiero wieczorem 26 sierpnia do Sejn wkroczyły pierwsze pododdziały 5 kompanii 41 Suwalskiego Pułku Piechoty. Po przybyciu kolejnych kompanii, żołnierze pułku i powstańcy odparli powtórne litewskie uderzenie na Sejny w dniu 28 sierpnia. Wojska litewskie wycofały się poza tzw. linię Focha, która została ustalona jako linia rozgraniczenia sił polskich i litewskich. Wacław Zawadzki zginął rozerwany przez granat[7].

Ordery i odznaczeniaEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Lista strat 1934 ↓, s. 757, jako Ruzga-Zawadzki Wacław podporucznik 41 Suwalskiego Pułku Piechoty.
  2. Tadeusz Katelbach, Spowiedź pokolenia, [w:] Tadeusz Wacław Nowacki (red.), ZET w walce o niepodległość i budowę państwa − szkice i wspomnienia, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1996, s. 332–334, ISBN 83-01-12142-4.
  3. Wacław Błażejewski, Historia harcerstwa polskiego. Zarys ogólny, wyd. 2, Warszawa: Harcerskie Biuro Wydawnicze, 1935, s. 102, 117, 161.
  4. Tomasz Piskorski, Wykaz poległych i zmarłych uczestników Ruchu Niepodległościowego Młodzieży Narodowej (członków Związku Młodzieży Polskiej – „Zet”, Organizacji „Przyszłość” – „Pet” i innych stopni organizacyjnych w okresie lat 1886–1936, Warszawa: Związek Seniorów OMN i ZPMD, 1936, s. 67–68.
  5. Artur Ochał, Nieznany epizod powstania sejneńskiego w 1919 roku w świetle dokumentów żandarmerii Korpusu Ochrony Pogranicza, 2006 [dostęp 2019-01-26].
  6. Smoleń 1929 ↓, s. 19-20, 42.
  7. Tomasz Piskorski, Pamiętniki, zeszyt 80 (1919), Warszawa: Archiwum Akt Nowych, 2019.
  8. M.P. z 1931 r. nr 64, poz. 100.
  9. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych 1922.07.08 R.3 Nr 19 s. 482

BibliografiaEdytuj