Otwórz menu główne

Walentyna Najdus-Smolar

historyczka polska

Walentyna Najdus-Smolar (ur. 12 maja 1909, zm. 12 kwietnia 2004 w Warszawie) – polska historyk żydowskiego pochodzenia, profesor w Instytucie Historii Polskiej Akademii Nauk. Badaczka dziejów społecznych Polski XIX i XX wieku, zwłaszcza Galicji, znawczyni historii ruchu socjalistycznego oraz autorka prac z tej dziedziny. Działaczka organizacji komunistycznych. Żona Grzegorza Smolara, matka Aleksandra i Eugeniusza, babcia Anny Smolar.

Walentyna Najdus-Smolar
Data urodzenia 12 maja 1909
Data i miejsce śmierci 12 kwietnia 2004
Warszawa
Zawód, zajęcie nauczyciel akademicki, historyk, polityk
Odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski
Grób Walentyny Najdus-Smolar na cmentarzu żydowskim przy ulicy Okopowej w Warszawie

ŻyciorysEdytuj

W II RzeczypospolitejEdytuj

Od 1925 działała w Międzynarodowej Organizacji Pomocy Rewolucjonistom, będącej przybudówką nielegalnej partii komunistycznej, i w „Czerwonej Frakcji”. W 1929 została przyjęta do Komunistycznego Związku Młodzieży Zachodniej Białorusi w Białymstoku. Po raz pierwszy była aresztowana za działalność niezgodną z polskim prawem w wieku 19 lat. W latach 1931–1936 odsiadywała karę 4 lat i 7 miesięcy więzienia, w związku z czym nie ukończyła studiów historycznych, gdyż została relegowana z Uniwersytetu Warszawskiego w 1931. Uwolniona w styczniu 1936 z tytułu amnestii. Przyjęto ją wówczas formalnie do Komunistycznej Partii Polski, albowiem nieformalnie nastąpiło to podczas odbywania wyroku w 1933. Krótki okres wolności był też aktywnym czasem jej działalności: była członkiem Komitetu Miejskiego KPP i kierownikiem nielegalnej szkoły aktywu partyjnego. W listopadzie 1936 powróciła do więzienia z wyrokiem dwunastu lat. W komunie więziennej pełniła funkcje “sekretarza agit-propu” (agitacji i propagandy).

Okres II wojny światowejEdytuj

Po agresji sowieckiej na Polskę 17 września 1939 znalazła się w Białymstoku. Została wtedy redaktorem sowieckiego okupacyjnego pisma propagandowego – „Wolna Praca” (później jego tytuł został zmieniony na „Wyzwolony Białystok”). Tu związała się z Herszem Smolarem, wówczas redaktorem sowieckiej gazety okupacyjnej pisanej w języku żydowskim „Białystokier Sztern”. W maju 1941 została przyjęta przez specjalną komisję na czele której stał Pantelejmon Ponomarienko, pierwszy sekretarz KC KP(b) Białorusi, do Wszechzwiązkowej Komunistycznej Partii (bolszewików) z zaliczonym stażem partyjnym od 1936. Z czasem porzuciła dziennikarstwo i stała się naukowcem – była wykładowcą historii w Instytucie Pedagogicznym w Orenburgu, następnie do 1947 – kierownikiem katedry na Politechnice w Mińsku.

W komunistycznej PolsceEdytuj

Po powrocie do Polski wstąpiła do Polskiej Partii Robotniczej, a następnie do Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. Przyznano jej dyplom Uniwersytetu Warszawskiego, a następnie została wykładowcą Szkoły Partyjnej przy KC PZPR, gdzie kierowała katedrą. Doktorat (Lenin w Polsce) uzyskała 27 czerwca 1953 pod kierunkiem Stanisława Arnolda na UW. Po utworzeniu Instytutu Nauk Społecznych przy KC PZPR została tam docentem. W 1958 przeszła do Instytutu Historii Polskiej Akademii Nauk, gdzie w 1964 otrzymała tytuł naukowy profesora. Zaangażowała się wówczas w badania dziejów klasy robotniczej i ruchu robotniczego. Wchodziła w skład Rady Redakcyjnej Przeglądu Historycznego[1]. W 1954 została odznaczona Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski. Nie wyjechała z Polski po wydarzeniach marca 1968, gdy emigrował jej mąż i synowie. W PZPR pozostała aktywna do 13 grudnia 1981.

Zmarła w Warszawie. Jest pochowana na cmentarzu żydowskim przy ulicy Okopowej (kwatera 2)[2].

Ważniejsze publikacjeEdytuj

  • Szkice z historii Galicji, t. 1–2 (1958–1960)
  • Przez zieloną granicę. Na polskich szlakach leninowskiej bibuły (1964)
  • Lenin i Krupska w Krakowskim Związku Pomocy dla Więźniów Politycznych (1965)
  • Lewica polska w Kraju Rad. 1918–1920 (1971)
  • SDKPiL a SDPRR. 1893–1907 (1973)
  • Lenin wśród przyjaciół i znajomych w Polsce 1912–1914 (1977)
  • Polska Partia Socjalno-Demokratyczna Galicji i Śląska 1890–1919 (1983)
  • Ignacy Daszyński. 1866–1936 (1988)
  • Zygmunt Marek, prawnik i polityk. 1872–1931 (1992)

PrzypisyEdytuj

  1. Przegląd Historyczny, nr1/1969
  2. Grób Walentyny Najdus-Smolar w bazie danych Cmentarza Żydowskiego przy ul. Okopowej w Warszawie.