Wilhelm Beck

Wilhelm Beck (ur. 26 marca 1885 w Triesenbergu, zm. 20 stycznia 1936 tamże)[1]liechtensteiński polityk, prawnik i publicysta, założyciel pierwszej w historii Księstwa partii politycznejChrześcijańsko-Społecznej Partii Ludowej, uczestnik zamachu stanu z 1918 roku, poseł Landtagu w latach 1914-1928 i 1932-1934, przewodniczący Landtagu w latach 1922-1928[2].

Wilhelm Beck
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 26 marca 1885
Triesenberg
Data i miejsce śmierci 20 stycznia 1936
Triesenberg
Zawód, zajęcie polityk, prawnik, publicysta
Narodowość Liechtenstein Liechtensteińczyk

ŻyciorysEdytuj

Wilhelm Beck urodził się w Triesenbergu jako syn Wilhelma i Karoliny, z domu Schädler[1].

Edukacja i kariera prawniczaEdytuj

W dzieciństwie Beck uczęszczał do szkół podstawowych w Triesenbergu i Vaduz, a następnie w szkołach handlowych w Feldkirch i Sankt Gallen, gdzie zdawał maturę[1]. W latach 1905-1911 studiował prawo na Uniwersytecie Zuryskim, gdzie w roku 1911 uzyskał stopień doktora nauk prawnych[1].

Karierę zawodową rozpoczął w ubezpieczalni w Genewie, gdzie pracował rok, a następnie do 1914 roku pracował w biurze prawniczym w Sankt Gallen[1][2]. W 1914 roku założył własną kancelarię w Vaduz[2][3], a od 1926 roku współpracował z Aloisem Ritterem[1]. Spółka Becka i Rittera była pionierem usług powierniczych i finansowych w Liechtensteinie, a przed 1930 rokiem zdecydowana większość firm z siedzibą w Liechtensteinie, została utworzona za pośrednictwem kancelarii Beck/Ritter[1].

Kariera politycznaEdytuj

Po raz pierwszy Wilhelm Beck wmieszał się politykę Liechtensteinu, kiedy w 1912 roku otwarcie skrytykował zmianę prawa handlowego z 1910[1]. W swojej pracy dot. prawa w Liechtensteinie z 1912 skrytykował istniejące prawo, a Konstytucję określił jako niedemokratyczną, wzywał również do uniezależnienia prawodawstwa od Austrii[1].

W 1914 roku Wilhelm zgromadził wokół siebie grupę opozycyjną i założył drugą gazetę w LiechtensteinieOberrheinische Nachrichten (ON), której był redaktorem[1]. Jego póki co niesformalizowane ugrupowanie dostało się do Landtagu w wyborach z 1914 roku (zdobyło 4 z 15 mandatów w tym jeden zdobył sam Wilhelm)[1]. Ugrupowanie Becka od początku wykazywało poglądy zdecydowanie bardziej lewicowe, postulowali m.in.: wprowadzenie bezpłatnych podręczników szkolnych, bezpośredniość wyborów parlamentarnych, czy utworzenie nowego rejestru nieruchomości[1]. Ważnym aspektem polityki Becka była demokratyzacja ustroju i oddanie administracji państwowej i parlamentu w ręce Liechtensteińczyków[1][4], co związane było z tym, że zdecydowana większość urzędników i wszyscy członkowie Landtagu poza jego ugrupowaniem byli Austriakami, zaś na czele rządu stał austriak – Leopold von Imhof[5]. Najpopularniejszym hasłem politycznym tamtego okresu było: „Liechtenstein dla Liechtensteińczyków[1][4][5].

Chrześcijańsko-Społeczna Partia LudowaEdytuj

Przed wyborami w 1918 roku, które po raz pierwszy w historii odbyły się w sposób bezpośredni, Wilhelm Beck na fundamentach budowanych od 1914 roku utworzył pierwszą w historii Liechtensteinu partię politycznąChrześcijańsko-Społeczną Partię Ludową (niem. Christlich-Soziale Volkspartei, VP)[1][3][4]. 6 marca 1918 roku w jego gazecie (ON) została opublikowana lista kandydatów, a w wyniku wyborów zdobyli mniejszość w Parlamencie[1].

Zamach stanuEdytuj

W listopadzie 1918 roku pod koniec I wojny światowej Wilhelm Beck wykorzystał nastroje w kraju i wraz z Fritzem Walserem i Martinem Ritterem zmusił premiera von Imhofa do dymisji[6]. Po zamachu stanu 7 listopada 1918 wraz z Ritterem i Josefem Marxerem utworzyli Tymczasowy Komitet Wykonawczy, który nielegalnie sprawował władzę[5]. Książę Jan II Dobry nie zareagował jednak, a jedynie wysłał telegram do przewodniczącego Landtagu Alberta Schädlera[5]. Udał się on do Wiednia, gdzie została podjęta decyzja o mianowaniu na funkcję premiera siostrzeńca Jana II, księcia Karola Alojzego. Ponadto powstał komitet konstytucyjny, który wraz z delegatami księcia miał stworzyć nową ustawę zasadniczą[5][6].

Nowa Konstytucja i unia celna ze SzwajcariąEdytuj

W 1920 r. Beck opublikował w swoim dzienniku – ON, projekt konstytucji[1], dzięki której ustój miał się opierać na zasadach demokratyczno-parlamentarnych, a suwerenami mieli być Książę i Naród. Uczestniczył w negocjacjach na zamku w Vaduz, w wyniku których podpisano porozumienia, na których bazowała nowa ustawa zasadnicza z 5 października 1921 roku, która w zmienionej formie obowiązuje do dzisiaj[1][2][4].

Wilhelm Beck i jego partia zdecydowanie popierała rozwiązanie unii celnej z Austrią w 1919 roku i podpisanie nowej z sąsiadami z drugiego brzegu Renu w 1923[1][2][3]. Popierał również wprowadzenie franka szwajcarskiego jako waluty rok później.

Sparkassaskandal i końcowe lata życiaEdytuj

Wilhelm Beck uczestniczył w Sparkassaskandal, czyli aferze finansowej, która wybuchła w związku z przekrętami finansowymi w Liechtensteińskim Banku Narodowym – od 1923 do 1928 pełnił funkcję prezesa zarządu[1][2][7]. Skandal ten zmusił rząd Gustava Schädlera do dymisji i doprowadził partię VP do upadku[1][7]. Od 1929 roku było prowadzone postępowanie sądowe przeciwko całemu zarządowi, a potem od 1932 przeciwko samemu Wilhelmowi, w wyniku którego został skazany w 1935 roku na zapłacenie odszkodowania, czego nie zdążył spełnić, gdyż w niespełna rok później zmarł. Sparkassaskandal wywołał w małym księstwie burzę polityczną[4]. W 1928 roku, kiedy wybuchła afera, partia Becka zdobyła zaledwie 4 mandaty (pięć mniej niż w poprzednich wyborach), natomiast dwa lata później w 1930 nie weszła do parlamentu[4]. Pod koniec życia Wilhelma, VP połączyło się z Liechtensteińską Służbą Ojczyźnie, tworząc istniejącą do dzisiaj Unię Patriotyczną[4].

Beck był krytykowany za swoje mocno lewicowe poglądy, uważany był za zagrożenie dla monarchii i Kościoła, a ponadto przeciwnicy polityczni widzieli w nim dyktatora, który chciał szerzyć idee socjalistyczne[1]. Mimo ognia krytyki, postać Wilhelma Becka bezsprzecznie jest postacią zasłużoną dla liechtensteińskiej gospodarki, Konstytucji oraz partii VP[1].

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w Beck, Wilhelm – Historisches Lexikon, historisches-lexikon.li [dostęp 2021-03-14] (niem.).
  2. a b c d e f Beck, Wilhelm, hls-dhs-dss.ch [dostęp 2021-03-14] (niem.).
  3. a b c Dr. Wilhelm Beck (1885-1936) — Willkommen auf WalserAlps, www.walser-alps.eu [dostęp 2021-03-14].
  4. a b c d e f g Krzysztof Koźbiał, System polityczny Księstwa Liechtensteinu, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2013, s. 179-182, ISBN 978-83-233-3523-8.
  5. a b c d e Historia Liechtensteinu, [w:] Andrzej Jureczko, Ewa Wac, Historia małych krajów Europy, Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich – Wydawnictwo, 2007, s. 106-107, ISBN 978-83-04-04937-6.
  6. a b Novemberputsch 1918 – Historisches Lexikon, historisches-lexikon.li [dostęp 2021-03-14] (niem.).
  7. a b Sparkassaskandal – Historisches Lexikon, historisches-lexikon.li [dostęp 2021-03-14] (niem.).