Zeta Phoenicis

gwiazda w gwiazdozbiorze Feniksa

Zeta Phoenicis (Wurren, ζ Phe) – gwiazda w gwiazdozbiorze Feniksa, odległa od Słońca o około 299 lat świetlnych.

Zeta Phoenicis
ζ Phe
Ilustracja
Gwiazda położona jest w południowej części gwiazdozbioru
Dane obserwacyjne (J2000)
Gwiazdozbiór Feniks
Rektascensja 01h 08m 23,081s[1]
Deklinacja −55° 14′ 44,77″[1]
Paralaksa (π) 0,01092 ± 0,00039[1]
Odległość 299 ± 11 ly
91,6 ± 3,4 pc
Wielkość obserwowana 4,014 ± 0,009[1]m
Ruch własny (RA) 20,87 ± 0,36[1] mas/rok
Ruch własny (DEC) 30,64 ± 0,38[1] mas/rok
Prędkość radialna 15,40 ± 0,90[1] km/s
Charakterystyka fizyczna
Typ widmowy Aa: B6 V
Ab: B8 V[2]
Masa Aa: 3,93 M
Ab: 2,55[2] M
Promień Aa: 2,85 R
Ab: 1,85[2] R
Wielkość absolutna −0,87[3]m
Jasność Aa: 290 L
Ab: 60[2] L
Wiek 5,5 mld lat[2]
Temperatura Aa: 14 100 K
Ab: 11 800[2] K
Charakterystyka orbitalna
Krąży wokół Centrum Galaktyki
Półoś wielka 8309 pc[3]
Mimośród 0,1124[3]
Alternatywne oznaczenia
2MASS: J01082304-5514447
Cordoba Durchmusterung: CD−55°267
Boss General Catalogue: GC 1387
Katalog Henry’ego Drapera: HD 6882
Katalog Hipparcosa: HIP 5348
Katalog jasnych gwiazd: HR 338
SAO Star Catalog: SAO 232306
Wurren; CPD−55°241

NazwaEdytuj

Gwiazda nie ma nazwy własnej w tradycji arabskiej i europejskiej, ale Aborygeni australijscy z ludu Wardaman znają ją pod nazwą Wurren[4]. Międzynarodowa Unia Astronomiczna w 2017 roku formalnie zatwierdziła użycie nazwy Wurren dla określenia tej gwiazdy[5].

Charakterystyka obserwacyjnaEdytuj

Zeta Phoenicis to gwiazda poczwórna[6], której dwa bliskie, jaśniejsze składniki tworzą układ zaćmieniowy podobny do Algola. Co 40 godzin, 4 minuty i 28 sekund obserwowana wielkość gwiazdowa ζ Phe spada z 3,92m do 4,42m, co jest pociemnieniem dostrzegalnym gołym okiem. Dzieje się tak, gdy słabszy składnik Ab przechodzi przed tarczą jaśniejszej gwiazdy Aa, skrywając przed obserwatorem na Ziemi 60% jej blasku. W połowie okresu większej jasności występuje też słabszy spadek jasności o 0,18m, związany z przesłonięciem (całkowitym) składnika Ab przez Aa[2].

Parę Zeta Phoenicis A dzieli na niebie od składnika B zaledwie 0,6 sekundy kątowej (pomiar z 2015 r.). Składniki te mają wielkość obserwowaną odpowiednio 4,02m i 6,80m. W odległości 6,8″ od nich (pomiar z 2016 roku) widoczna jest Zeta Phoenicis C, gwiazda o wielkości 8,23m[7][8].

Charakterystyka fizycznaEdytuj

Bliskie składniki Zeta Phoenicis Aa i Ab to białobłękitne gwiazdy ciągu głównego należące do typu widmowego B. Jest to układ spektroskopowo podwójny typu SB2, czyli widoczne są linie spektralne obu składników, co pozwala na ich indywidualne scharakteryzowanie. Gwiazda Aa ma temperaturę 14 100 K, jasność 290 razy większą niż jasność Słońca, promień 2,85 raza większy niż promień Słońca i masę 3,93 M. Składnik Ab ma temperaturę 11 800 K, jasność 60 razy większą niż jasność Słońca, promień 1,85 raza większy niż promień Słońca i masę 2,55 M. W przestrzeni gwiazdy te dzieli zaledwie 0,05 au, czterokrotność promienia większej gwiazdy; obrót gwiazd nie jest zsynchronizowany i nie dochodzi między nimi do wymiany materii. Sytuacja zmieni się, gdy ewoluujący masywniejszy składnik stanie się rozdętym olbrzymem i zacznie tracić masę na rzecz mniejszego[2].

Trzeci składnik, Zeta Phoenicis B to biała gwiazda ciągu głównego, reprezentująca typ widmowy A7. Ma masę 1,73 M i okres orbitalny 220,9 roku[9].

Najdalszy składnik układu, Zeta Phoenicis C to żółto-biały karzeł należący do typu widmowego F7, oddalony o co najmniej 600 au od centralnej pary i obiegający ją w czasie co najmniej 5000 lat[2][8].

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d e f g Zeta Phoenicis w bazie SIMBAD (ang.)
  2. a b c d e f g h i Jim Kaler: Zeta Phoenicis (ang.). W: STARS [on-line]. [dostęp 2017-12-12].
  3. a b c Anderson E., Francis C: HIP 5348 (ang.). W: Extended Hipparcos Compilation (XHIP) [on-line]. VizieR, 2012. [dostęp 2017-12-12].
  4. IAU Approves 86 New Star Names From Around the World. Międzynarodowa Unia Astronomiczna, 2017-12-11. [dostęp 2017-12-12].
  5. Naming Stars. Międzynarodowa Unia Astronomiczna, 2017-11-19. [dostęp 2017-12-12].
  6. J.V. Clausen, K. Gyldenkerne, B. Grønbech. Four-color photometry of eclipsing binaries. IIIb: Zeta Phoenicis, analysis of light curves and determination of absolute dimensions. „Astronomy and Astrophysics”. 46, s. 205–212, 1976. Bibcode1976A&A....46..205C (ang.). 
  7. Mason et al.: WDS J01084-5515AB. W: The Washington Double Star Catalog [on-line]. VizieR, 2014.
  8. a b zet Phe C w bazie SIMBAD (ang.)
  9. Zasche, P., Hartkopf, W. I., Svoboda, P. i inni. A Catalog of Visual Double and Multiple Stars With Eclipsing Components. „The Astronomical Journal”. 138 (2), s. 664–679, 2009. DOI: 10.1088/0004-6256/138/2/664. Bibcode2009AJ....138..664Z (ang.). 

Linki zewnętrzneEdytuj