Światosław II

wielki książę kijowski

Światosław II, znany również jako Światosław Jarosławicz Czernihowski[1] (ur. 1027[2], zm. 27 grudnia 1076[3]) – książę włodzimierski od ok. 1040 do 1054, książę czernihowski od 1054, wielki książę Rusi Kijowskiej od 1073 do śmierci[3].

Światosław II
Ilustracja
Książę czernihowski
Okres

od 1054
do 1076

Następca

Wsiewołod I

Wielki Książę kijowski
Okres

od 1073
do 1076

Poprzednik

Izjasław I

Następca

Wsiewołod I

Dane biograficzne
Dynastia

Rurykowicze

Data urodzenia

1027

Data śmierci

27 grudnia 1076

Ojciec

Jarosław I Mądry

Matka

Ingegerda

Rodzeństwo

Włodzimierz,
Izjasław,
Wsiewołod,
Elżbieta,
Anna,
Anastazja,
Wiaczesław,
Igor

Żona

1. Cecylia
2. Oda

Dzieci

z 1.:
Wyszesława,
Gleb,
Oleg Michał,
Dawid,
Roman,
z 2.:
Jarosław

ŻyciorysEdytuj

Był czwartym synem Jarosława I Mądrego[4], a trzecim pochodzącym z małżeństwa z Ingegardą. Jeszcze za życia swojego ojca został przezeń ulokowany jako władca we Włodzimierzu[5]. Po śmierci Jarosława Mądrego otrzymał we władanie księstwo czernihowskie[6]; wówczas miasto Włodzimierz przejął jego młodszy brat Igor[7]. Jego starszy brat Iziasław otrzymał wówczas tron w Kijowie, a Wsiewołod księstwo Perejesławskie; Światosław podporządkował się woli ojca i uznał panowanie Iziasława w Rusi Kijowskiej. Z kolei Iziasław kluczowe decyzje polityczne podejmował w porozumieniu ze Światosławem i Wsiewołodem[8]. W przeciągu siedmiu lat od śmierci Jarosława Mądrego trzej bracia wspólnymi siłami przejęli w całości bądź częściowo tereny należące z mocy testamentu ojca do pozostałych braci: Włodzimierza, Igora i Wiaczesława[9].

W 1060 Światosław, wspólnie ze swoimi braćmi, Iziasławem Kijowskim i Wsiewołodem Perejesławskim, odniósł zwycięstwo nad plemieniem Turków[6]. Rok później bracia ponieśli pierwszą klęskę w starciu z plemieniem Połowców[10].

W latach 60. Światosław toczył wojny ze swoim krewnym, Rościsławem, o Tmutarakań; Światosław próbował osadzić w tym mieście swojego syna, Gleba, jako władcę[11]. W 1067 jego córka, Wyszesława, została żoną księcia Polski, Bolesława Szczodrego[12]. W drugiej połowie lat 60. wziął udział wraz z braćmi w wojnie przeciwko Wsiesławowi, księciu Połockiemu, który wcześniej zdobył Nowogród i stworzył tym samym niebezpieczną przeciwwagę dla hegemonii "triumwiratu" Jarosławiczów na Rusi[13]. Bracia wspólnymi siłami pokonali Wsiesława nad rzeką Niemigą, a następnie uwięzili go w Kijowie[14][15]. W 1068 wraz z braćmi poniósł klęskę w starciu z siłami plemienia Połowców-Kumanów nad rzeką Ałtą[16]; Światosław zdołał wówczas umknąć do Czernihowa[17][6]. Później, w listopadzie 1068, Światosław pokonał Połowców w bitwie pod Snowśkiem[18], biorąc ich wodza do niewoli[19][6]. Zwycięstwo to ograniczyło ataki Połowców na Ruś na okres około 20 lat[20].

W międzyczasie doszło do dwukrotnej zmiany władzy w Kijowie: najpierw (wrzesień 1068) w wyniku rozruchów w stolicy uwolniono i osadzono na tronie Wsiesława, a Iziasław salwował się ucieczką do Polski; rok później (maj 1069) w wyniku interwencji księcia Polski Bolesława Iziasław został przywrócony do władzy. Światosław zachował neutralność podczas pierwszego przewrotu, zaś podczas interwencji polskiej wraz z bratem Wsiewołodem przyjął rolę mediatora, porozumiewając się z Iziasławem i doprowadzając do względnie pokojowego (kilkadziesiąt ofiar) zajęcia Kijowa przez Polaków[21]. Zgodnie z przekazem kronik, mieszkańcy Kijowa sami zwrócili się do Światosława i Wsiewołoda o pomoc w obliczu najazdu Bolesława, co stanowi dowód ich wysokiej wówczas reputacji na Rusi Kijowskiej[22].

Początkowo był żonaty z siostrą biskupa Trewiru[23]. Po jej śmierci, około 1069 Światosław porozumiał się z Henrykiem IV, królem niemieckim, i uzyskał odeń zgodę na poślubienie kuzynki królewskiej, Ody, margrabianki von Dithmarschen[2][24]. W maju 1072 wziął udział w zjeździe w Wyszogrodzie, gdzie doszło do uroczystego przeniesienia relikwii świętych Borysa i Gleba[25][26]. Najpewniej wówczas doszło do uchwalenia tzw. Prawdy Jarosławowiczów, nowej, poprawionej wersji lokalnego kodeksu praw; Światosław był jednym z jej autorów[25].

W marcu 1073 Światosław, mając Wsiewołoda za sojusznika, zmusił Iziasława do porzucenia tronu wielkoksiążęcego w Kijowie i następnie sam zajął jego miejsce[27][28]. Władztwo Światosława, poza Kijowem i Czernihowem, sięgało wówczas również Połocka, Smoleńska, Włodzimierza i Turowa[29]. Prędko rozdysponował ziemie wedle swojego uznania: Połock oddał Wsiesławowi, we Włodzimierzu ustanowił rządy swojego syna Olega, Turów i Smoleńsk przekazał Wsiewołodowi; prawdopodobnie zwakował również księstwo czernihowskie, zachowując jedynie władzę w najważniejszej dzielnicy: Rusi Kijowskiej[29].

Iziasław udał się szukać wsparcia na dworze księcia Polski Bolesława. Jednak wiosną 1074 Światosław zawarł z Bolesławem pokój, co zabezpieczyło jego panowanie na Rusi Kijowskiej[30]. W 1075 na dwór Światosława przybyło poselstwo od Henryka IV, u którego Iziasław starał się wówczas o pomoc w odzyskaniu władzy[31]. Światosław zdołał przekonać wysłanników króla niemieckiego do nieingerowania w wewnętrzne sprawy Kijowa[32].

W 1076 udzielił Polsce pomocy militarnej w wojnie z Czechami[33]. Zmarł po czterech latach rządów, 27 grudnia 1076, i został pochowany w Czernihowie[25]. Po jego śmierci władzę na Rusi Kijowskiej przejął na krótki czas Wsiewołod[34].

Światosław pozostawił pięciu synów: najprawdopodobniej czterech z pierwszą żoną, jednego z drugą[35]; Najbardziej prawdopodobna wersja starszeństwa jego synów jest następująca: Gleb, Roman, Dawid, Oleg, Jarosław[36]; z nich Oleg jest protoplastą ks.Czernihowskich, zaś Jarosław książąt Rjazańskich i Muromskich[1]. Ubogie zapiski kronikarskie nie pozwalają odpowiedzieć na pytanie o ilość bądź imiona jego córek; jedyną znaną z imienia jest Wyszesława[37].

Światosław dał się poznać jako fundator i budowniczy: prawdopodobnie za jego panowania dokończono budowę Katedry Świętego Zbawiciela w Czernihowie[38]. Ufundował także klasztor św. Symeona w Kijowie[39]. Propagował kulturę chrześcijańską na terenach, którymi zarządzał; jego osobę wiąże się z redakcją dwóch XI-wiecznych izborników, (z 1073 i 1076 roku) tj. bogato zdobionych kompilacji fragmentów z Biblii i pism Ojców Kościoła[40].

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

BibliografiaEdytuj