19 Dywizja Zmechanizowana

19 Dywizja Zmechanizowana (19 DZ) – związek taktyczny Sił Zbrojnych PRL.

19 Dywizja Zmechanizowana
Historia
Państwo  Polska
Sformowanie 1951
Rozformowanie 1955
Tradycje
Kontynuacja 19 Dywizja Pancerna
5 Saska Dywizja Pancerna
5 Dywizja Zmechanizowana
5 Brygada Zmechanizowana
Dowódcy
Pierwszy płk Henryk Aszkenazy
Organizacja
Dyslokacja Torzym[1]
Rodzaj sił zbrojnych Wojska lądowe
Rodzaj wojsk Wojska zmechanizowane
Podległość 2 Korpus Piechoty
2 Korpus Armijny[1]
Poznański Okręg Wojskowy

Formowanie i zmiany organizacyjneEdytuj

Dywizja została sformowana wiosną 1951 r. według etatów 5/77-5/91 o stanie osobowym 8382 żołnierzy oraz 140 pracowników cywilnych. Dywizję włączono w skład 2 Korpusu Piechoty. Dowództwo dywizji stacjonowało w Torzymiu. Poszczególne oddziały rozmieszczono w Gubinie, Słubicach i Kostrzynie.

Po zakończeniu formowania 19 DZ na etatowy stan 82 czołgów miała zaledwie 12 (pięć w 4 szkbcz i siedem w 23 pcz), dział pancernych na etat 24 było 21 (po pięć w pz zamiast czołgów, trzy w 26 pap, zamiast 22). Z 98 dział przewidzianych w etacie było tylko 65, z 452 samochodów było 268. Dotkliwe były braki w kadrze oficerskiej, na etatowo 686 oficerów, było zaledwie 426. Braki w kadrze podoficerskiej wyrównywała nadwyżka w szeregowych.

Nowe etaty 19 DZ wprowadzono rozkazem Ministra ON Nr 0082/0rg. z 4 grudnia 1952 r., były wyrazem konieczności zredukowania nadmiernych planów, zmniejszały stan liczebny dywizji, jak również ograniczały liczbę czołgów i dział pancernych.

W etacie 5/99-5/114 – DZ typ B stan liczbowy ustalono na 5857 żołnierzy oraz 105 pracowników cywilnych. W składzie pułku zmechanizowanego znajdował się jedynie jeden batalion piechoty zmotoryzowanej oraz kompania czołgów, natomiast w pułku czołgów średnich funkcjonowała jedynie kompania zamiast batalionu piechoty zmotoryzowanej. Szkolny batalion czołgów przeformowano na kompanię.

Liczbę czołgów i dział pancernych zmniejszono do 100 z tego: w batalionie rozpoznawczym – pięć T-34-85, w szkolnej kompanii czołgów – dwa T-34-85, jeden IS-2 i dwa ISU-122, w pułku zmechanizowanym – dziesięć T-34-85, w pułku czołgów – trzydzieści jeden T-34-85 i w pułku artylerii pancernej – trzynaście IS-2 i szesnaście ISU-122

Zgodnie z rozkazem ministra ON Nr 0058/0rg. z 19 września 1955 r. dywizję przeniesiono na etaty 5/159-5/185 – 19 Dywizji Pancernej, o stanie osobowym 6275 żołnierzy oraz 121 pracowników cywilnych. Zmiany te miały nastąpić do 20 grudnia 1955 r. Jednocześnie 19 Dywizję Pancerną wyłączono ze składu 2 Korpusu Armijnego i podporządkowano dowódcy 2 Korpusu Zmechanizowanego (po miesiącu przemianowanego na 2 Korpus Pancerny).

Struktura organizacyjna (1951)Edytuj

 
Defilada w 72 pz w Gubinie
 
Przemarsz ulicami Gubina 72 pz

Dyslokacja jednostekEdytuj

 
W tym budynku w Torzymiu do 1953 funkcjonował sztab dywizji[2]
 
W tych koszarach w Gubinie od 1953 funkcjonował sztab dywizji[3]

Dywizję sformowano w przygranicznych garnizonach na ziemi lubuskiej: Kostrzyn, Słubice i Gubin. Miejscowości te dysponowały nowoczesnymi kompleksami koszarowymi. Zostały one w czasie działań wojennych mocno zniszczone. Po wojnie wykorzystywały je częściowo oddziały WOP. Większość pozostawała niewykorzystywana, bądź przeznaczona na cele cywilne. Dużą wartość reprezentował garnizon w Gubinie. Składał się on z położonych w mieście czterech zespołów koszarowych, z których tylko jeden zajmował batalion WOP, oraz położonego 3,5 km od miasta kolejnego kompleksu, nazwanego od nazwy pobliskiej wsi – Komorowem. Były to nowoczesne poniemieckie koszary wojsk zmotoryzowanych z sąsiadującym placem ćwiczeń w Bieżycach i Wałowicach.

W latach 1951-1953 w dywizji miało miejsce szereg przedyslokowań jednostek. Minister ON rozkazem Nr 00 129/0per. z 18 października 1951 r. nakazał dowódcy OW IV przenieść miejsce formowania 23 Pułku Czołgów i 14 Szkolnego Batalionu Czołgów z Kostrzyna do Słubic, 69 Pułku Zmechanizowanego i 20 RWNCz ze Słubic do Kostrzyna, 2 Batalionu Rozpoznawczego z Torzymia do Słubic. 11 grudnia 1952 przeniesiono 27 RWNSam z Gubina do Gubina – Komorowa[4].

W 1953 dokonano kolejnych zmian w rozlokowaniu jednostek Dywizji. Rozkazem ministra ON Nr 0079/0per. z 7 lipca 1953 do 15 października 1953 przeniesiono sztab dywizji, kompanię dowodzenia, 59 Batalion Łączności, pluton samochodowy z Torzymia do Gubina-Komorowa. Jednostki te zajęły miejsce 18 Pułku Moździerzy, który został przeniesiony do Torzymia. W końcu 1953, zarządzeniem Szefa SG Nr 00128/0per. z 21 listopada 1953 ze Słubic do Kostrzyna przeniesiono 2 Batalion Rozpoznawczy.

Żołnierze dywizjiEdytuj

Dowódcy dywizji[5]:

  • ppłk/płk dypl. Henryk Aszkenazy (20 IX 1951 – 3 X 1952
  • płk Sergiusz Siwicki (7 VII 1952 – 14 V 1953)
  • płk Józef Obodziński (14 V 1953 – 12 IX 1955)[a]
  • płk dypl. Mateusz Lach (18 X 1956 – 10 XII 1957)

PrzekształceniaEdytuj

19 Dywizja Zmechanizowana19 Dywizja Pancerna5 Saska Dywizja Pancerna5 Kresowa Dywizja Zmechanizowana5 Kresowa Brygada Zmechanizowana

UwagiEdytuj

  1. płk Józef Obodziński przekazał dowodzenie płk. Mateuszowi Lachowi (błąd daty)

PrzypisyEdytuj

  1. a b Jerzy Kajetanowicz: Polskie wojska lądowe 1945-1960. s. 429.
  2. Zdjęcie późniejsze z 2010. Obecnie obiekty Lubuskiego Szpitala Specjalistycznego pulmonologiczno-kardiochirurgicznego SP ZOZ Torzym
  3. Zdjęcie późniejsze z okresu po rozwiązaniu jednostki – 2008
  4. Paweł Piotrowski: Śląski Okręg Wojskowy. s. 156.
  5. Mąsior 2005 ↓.

BibliografiaEdytuj

  • Jerzy Kajetanowicz: Polskie wojska lądowe 1945-1960 : skład bojowy, struktury organizacyjne i uzbrojenie. Toruń; Łysomice: Europejskie Centrum Edukacyjne, 2005. ISBN 83-88089-67-6.
  • Paweł Piotrowski: Śląski Okręg Wojskowy : przekształcenia organizacyjne, 1945-1956. Warszawa: Wydaw. TRIO : Instytut Pamięci Narodowej, 2003. ISBN 83-88542-53-2.
  • Wiesław Mąsior: Dowódcy dywizji Wojska Polskiego. Profesjonalne Forum Wojskowe. Serwis-militarny.net, 2005. [dostęp 2018-02-05].