Otwórz menu główne

5 groszy wzór 1923 – moneta pięciogroszowa, bita w mosiądzu i brązie, wprowadzona do obiegu 1 lipca 1924 r. (Dziennik Ustaw z r.1924 nr 34, poz.351)[1], wycofana w dniu reformy walutowej 30 października 1950 r. Ostatnią datą z jaką była bita to rok 1939. Znajdowała się w obiegu zarówno w II Rzeczypospolitej jak i Generalnym Gubernatorstwie[2].

5 groszy wzór 1923
5 groszy 1923.jpg
Dane podstawowe
Emitent Bank Polski
Nominał 5 groszy
Rocznik 1923, 1925, 1928, 1930, 1931, 1934, 1935, 1936, 1937, 1938, 1939
Emisja
Mennica Mennica Państwowa
Nakład 165 546 936 szt.
Data emisji 1 lipca 1924
Data wycofania 30 października 1950
Projektant Wojciech Jastrzębowski
Opis fizyczny
Masa 3 g
Średnica 20 mm
Materiał mosiądz, brąz
Rant gładki
Stempel zwykły
Uwagi moneta obiegowa

AwersEdytuj

W centralnym punkcie umieszczono godło – stylizowanego orła w koronie, powyżej rok bicia, dookoła napis „RZECZPOSPOLITA POLSKA” oraz inicjały WJ projektanta. Na monetach z 1923 nie ma znaku mennicy, na późniejszych umieszczono go pod łapą orła. Był to herb Kościesza – znak Mennicy Państwowej w Warszawie[2].

RewersEdytuj

Na tej stronie monety znajdują się cyfra 5 z ozdobnikami z lewej i prawej strony oraz napis „GROSZY”[2].

NakładEdytuj

Monetę bito z datą 1923 w mosiądzu, a w pozostałych latach w brązie, na krążku o średnicy 20 mm, masie 3 gramów, z rantem gładkim, według projektu Wojciecha Jastrzębowskiego, w mennicy w Warszawie. Nakłady monety w poszczególnych latach przedstawiały się następująco[1]:

Rocznik Materiał Znak mennicy Nakład Zdjęcie
5 groszy 1923 mosiądz 32 150 000 sztuk  
5 groszy 1925 brąz herb Kościesza 51 996 845 sztuk  
5 groszy 1928 brąz herb Kościesza 17 710 091 sztuk  
5 groszy 1930 brąz herb Kościesza 14 240 000 sztuk  
5 groszy 1931 brąz herb Kościesza 2 070 000 sztuk  
5 groszy 1934 brąz herb Kościesza 420 000 sztuk  
5 groszy 1935 brąz herb Kościesza 4 660 000 sztuk  
5 groszy 1936 brąz herb Kościesza 5 950 000 sztuk  
5 groszy 1937 brąz herb Kościesza 9 050 000 sztuk  
5 groszy 1938 brąz herb Kościesza 17 300 000 sztuk  
5 groszy 1939 brąz herb Kościesza ok.10 000 000 sztuk  

OpisEdytuj

Z formalnego punktu widzenia pięciogroszówka nigdy nie została wycofana z obiegu żadnym aktem prawnym w okresie Generalnego Gubernatorstwa[1]. Dekret PKWN z 24 sierpnia 1944 r. pozostawiał monety groszowe w obiegu aż do reformy walutowej z 30 października 1950. Po tej dacie dopuszczone zostały do obiegu wyłącznie monety emitowane przez Narodowy Bank Polski[1].

Moneta 5 groszy 1923 brąz jeszcze w latach osiemdziesiątych XX w. była uznawana przez niektóre katalogi jako moneta obiegowa, wybita w nakładzie 350 sztuk[3]. Z biegiem czasu z rozdziału o monetach obiegowych trafiła do monet próbnych[4]. Jednak niektórzy autorzy stawiają tezę, że nie jest ani monetą obiegową, ani monetą próbną[1]. W ich opinii ciemnobrązowe egzemplarze 5 groszy 1923 sprzedawane na rynku to tylko efekt spatynowania monet mosiężnych lub wynik pracy fałszerzy[1].

Najrzadszy rocznik 1934 jest często fałszowany, zazwyczaj poprzez wklejenie ostatniej cyfry roku na monetach z późniejszych lat[1].

Wersje próbneEdytuj

Próbne 5 groszy 1923 z napisem na rancie
Próbne 5 groszy 1923 – 12 IV 1924
5 groszy 1929 Zjazd w Poznaniu

Istnieją próbne wersje tej monety bez napisu PRÓBA z lat: 1923 (brąz), 1923 (nikiel), 1923 (srebro), 1923 (mosiądz, z napisem na rancie „MENNICA PAŃSTWOWA”), 1925 (aluminium), 1925 (miedzionikiel)[2].

Dla roczników 1930, 1931, 1932 istnieją monety bite stemplem lustrzanym[5].

Katalogi informują także o istnieniu dwóch okolicznościowych wersji próbnych[2]:

Niektóre katalogi wspominają również o istnieniu monety próbnej z odmiennym rysunkiem orła (1923 mosiądz, brąz), 1925 (mosiądz)[2].

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d e f g Jerzy Chałupski, Specjalizowany katalog monet polskich XX i XXI w. część druga II Rzeczpospolita Generalne Gubernatorstwo 1918-1945, 2008.
  2. a b c d e f Janusz Parchimowicz, Monety polskie, wyd. II, Szczecin: Nefryt, 2003, s. 156,165,166.
  3. Czesław Kamiński, Ilustrowany katalog monet polskich 1916–1982, wyd. VI poprawione i uzupełnione, Warszawa: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1983, s. 16, ISBN 83-03-00041-1.
  4. Czesław Kamiński, Ilustrowany katalog monet polskich 1916–1987, wyd. VII zmienione i uzupełnione, Warszawa: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1988, s. 19,135, ISBN 83-03-02641-0.
  5. Janusz Parchimowicz, Monety Rzeczypospolitej polskiej 1919 – 1939, wyd. pierwsze, Szczecin: Nefryt, 2010, s. 84, ISBN 978-83-87355-65-4.