Otwórz menu główne

Aleksander Janowski

Aleksander Janowski (ur. 20 października 1866 w Warszawie, zm. 9 października 1944 w Komorowie) – polski podróżnik, pionier krajoznawstwa, autor przewodnika Wycieczki po kraju (1900–1903), pedagog, współzałożyciel Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego (1906), urzędnik ministerialny w II RP.

Aleksander Janowski
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 20 października 1866
Warszawa
Data i miejsce śmierci 9 października 1944
Komorów
Odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Wawrzyn Akademicki
Tablica upamiętniająca Aleksandra Janowskiego przy wejściu do Zespołu Szkół im. inż. Stanisława Wysockiego (d. „Kolejówka”) przy ul. Szczęśliwickiej 56 w Warszawie
Tablica poświęcona Aleksandrowi Janowskiego, znajdująca się na ścianie dawnego schroniska PTTK w Świętej Katarzynie

ŻyciorysEdytuj

Absolwent Szkoły Technicznej Kolejowej Towarzystwa Drogi Żelaznej Warszawsko-Wiedeńskiej przy ul. Chmielnej 88/90 w Warszawie[1].

Był jednym ze współzałożycieli Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego i prezesem towarzystwa w latach 1922-1929. Zajmował się badaniami polskiej emigracji w Stanach Zjednoczonych, Ameryce Południowej i na Syberii. W latach 1900-1903 opublikował czterotomowy ilustrowany przewodnik po Królestwie Polskim zatytułowany Wycieczki po Kraju.

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości został urzędnikiem Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego na stanowisku kierownika referatu oświaty pozaszkolnej, a później naczelnika Wydziału Oświaty Pozaszkolnej.

2 maja 1923 został odznaczony Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski[2].

W 1938 został odznaczony Złotym Wawrzynem Akademickim Polskiej Akademii Literatury za zasługi dla dobra polskiej kultury w ogóle[3]. Zmarł po upadku powstania warszawskiego w Komorowie, a 18 października 1947 roku po ekshumacji został pochowany w Alei Zasłużonych na cmentarzu powązkowskim w Warszawie (grób 52/53)[4].

W Kielcach znajduje się ulica nazwana jego imieniem.

Trzy tezy krajoznawstwaEdytuj

Swoje przemyślenia o krajoznawstwie podsumował w trzech tezach[5]:

  • Z miłości do ziemi rodzinnej wypływa żądza jej uszczęśliwienia przez ofiarną służbę na każdym stanowisku społecznym i w każdej dziedzinie życia.
  • Zbliżenie się do przyrody ojczystej budzi poczucie potęgi Ziemi Rodzinnej, zaś zbliżenie do ludu – miłość braterską i poczucie zbiorowości, mnożąc wielokrotnie siłę jednostki – w sumie zaś praca krajoznawcza daje otuchę i wiarę w siły państwa, budzi szlachetną dumę i podnosi godność narodową, kształtuje charaktery i dźwiga na wyższy poziom typ obywatela.
  • Praca krajoznawcza jest czynnikiem państwotwórczym i jako taka winna w społeczeństwie zyskać gorących wyznawców, którzy będą współtwórcami zbiorowego szczęścia i budowniczymi potęgi Ojczyzny.

Wybrane publikacjeEdytuj

  • X ciekawszych wycieczek po kraju (1904)
  • seria przewodników Wycieczki po kraju (1900-1908)
  • Sielanka Kościuszki (1906)
  • Gopło (1908)
  • Podole (1908)
  • Ziemia rodzinna (1913)
  • Pierwiastek narodowy w nauczaniu geografji (1915)
  • Pogadanki krajoznawcze: podręcznik do początkowej nauki krajoznawstwa (1916)
  • Położenie geograficzne Warszawy (1916)
  • Duch Warszawy : pogadanki krajoznawcze o Warszawie (1917)
  • Kochaj Kościuszkę! (1917)
  • Kto ty jesteś? (1918)
  • Nasza ojczyzna (1919)
  • Nasze bogactwa kopalne (1919)
  • Warszawa (1920)
  • Nad polskiem morzem (1921)
  • Przykazania obywatelskie (1921)
  • Własna ziemia (1921)
  • Polacy w Ameryce (1922)
  • Polska w krajobrazie i zabytkach (1930)
  • Oświata Polaków za granicą państwa (1930)
  • Nasz plac: opowiadanie dla dzieci (1931)
  • Chrońmy przyrodę ojczystą (1935)

PrzypisyEdytuj

  1. Zbigniew Korzybski: Technikum Kolejowe Ministerstwa Komunikacji im. Jana Rabanowskiego w Warszawie [w:] Dzieje Woli. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1974, s. 201.
  2. Order Odrodzenia Polski. Trzechlecie pierwszej kapituły 1921–1924. Warszawa: Prezydium Rady Ministrów, 1926, s. 18.
  3. Rocznik Polskiej Akademii Literatury 1937-1938, Warszawa 1939, s. 182.
  4. Pogrzeb twórcy polskiego krajoznawstwa Dziennik Polski 1947 nr 286 z 19 października s. 6
  5. Testement krajoznawczy Aleksandra Janowskiego (w stulecie urodzin) [w:] Władysław Szafer, Z teki przyrodnika, wyd. I, t. II, Warszawa: PW „Wiedza Powszechna”, 1967.

BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj