Antanas Sniečkus

litewski polityk

Antanas Sniečkus (ur. 10 stycznia 1903 w Būbleliai k. Szak, zm. 22 stycznia 1974 w Druskiennikach) - litewski działacz komunistyczny, faktyczny przywódca Litewskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej, długoletni pierwszy sekretarz Komunistycznej Partii Litwy (1936-1974), Bohater Pracy Socjalistycznej (1973).

Antanas Sniečkus
Ilustracja
Atanas Snieckus (popiersie-grób na Antokolu)
Data i miejsce urodzenia 10 stycznia 1903
Szaki
Data i miejsce śmierci 22 stycznia 1974
Druskienniki
Litewska Socjalistyczna Republika Radziecka I sekretarz Komunistycznej Partii Litwy
Okres od 1936
do 1974
Poprzednik nowe stanowisko
Następca Petras Griškevičius

ŻyciorysEdytuj

Pochodził z rodziny chłopskiej. W okresie I wojny światowej jego rodzina została ewakuowana w głąb Rosji, wskutek czego Sniečkus miał możliwość nauki w gimnazjum w Woroneżu. W 1917 r. wrócił na Litwę, pracował następnie jako technik telegrafista[1]. Od 1920 działał w Komunistycznej Partii Litwy. Od 1920 do 1921 r. kierował podziemnym komitetem partyjnym w Olicie[2]. W latach 1921-1926 przebywał w ZSRR. W latach 1921-1925 pracował w wydawnictwie KPL w Smoleńsku, przez kolejny rok w przedstawicielstwie KPL[2].

W 1927 r. wrócił na Litwę i objął obowiązki I sekretarza działającej nielegalnie Komunistycznej Partii Litwy. W 1930 r. został aresztowany i skazany na 15 lat ciężkiego więzienia. Po trzech latach został zwolniony, pozwolono mu na wyjazd do ZSRR[2]. Przez kolejne trzy lata był zastępcą przedstawiciela KPL w Komitecie Wykonawczym Kominternu i jednocześnie śledczym partyjnym Międzynarodowej Komisji Kontrolnej Kominternu. Ukończył Międzynarodową Szkołę Leninowską (1935)[2].

W 1936 r. ponownie udał się na Litwę, by kierować działającą w podziemiu partią. W 1939 r. został aresztowany i skazany na osiem lat ciężkiego więzienia. Rok później zwolniony[2]. Jego aresztowanie praktycznie pozbawiło litewskich komunistów szerzej rozpoznawalnego kierownictwa; wcześniej, podczas stalinowskich czystek, w Moskwie doszło do aresztowań innych doświadczonych litewskich działaczy partyjnych z Zigmontasem Aleksą-Angarietisem na czele[3].

15 sierpnia 1940 r., dwanaście dni po aneksji Litwy do ZSRR, został ponownie I sekretarzem KC Komunistycznej Partii Litwy[2]. Nie był członkiem delegacji marionetkowego sejmu litewskiego, która w Moskwie "poprosiła" o przyjęcie Litwy w poczet republik radzieckich, lecz towarzyszył jej jako tłumacz[4]. Od 20 lutego 1941 do 5 października 1952 był zastępcą członka KC WKP(b)[2]. W 1942 r. stanął na czele litewskiego sztabu ruchu partyzanckiego, kierującego komunistyczną partyzantką antyhitlerowską na okupowanej Litwie. Po wojnie pozostał na stanowisku I sekretarza KC KPL, wykonując politykę sowiecką w zakresie m.in. deportacji ludności w głąb ZSRR, kolektywizacji i walki z litewską partyzantką antykomunistyczną. Od 14 października 1952 do końca życia pozostawał również członkiem KC KPZR[2]. Mimo jego wieloletniego stażu partyjnego i wcześniejszych zasług dla ruchu komunistycznego na Litwie nie cieszył się pełnym zaufaniem Moskwy, czego wyrazem było wprowadzenie na stanowisko II sekretarza KPL Rosjanina, Aleksandra Isaczenki, w celu kontrolowania jego poczynań[5]. Kolejni Rosjanie, Aleksandr Trofimow i Wasilij Aronow, pełnili obowiązki II sekretarza do 1953 r.[6]

Sniečkus zdołał utrzymać się na stanowisku I sekretarza przez kilkadziesiąt lat dzięki bezwzględnej lojalności wobec Moskwy i umiejętności dostosowywania się do zmian w radzieckim kierownictwie[7][8]. W pierwszych latach powojennych z pełną bezwzględnością wykonywał polecenia Stalina dotyczące Litwy[7]. Natomiast w 1953 r. błyskawicznie potępił Ławrientija Berię, zaś po XX zjeździe partyjnym na łamach organu KPL, pisma Tiesa (Prawda), ukazało się najpierw ogólnikowe potępienie zjawiska kultu jednostki, a następnie krytyka Stalina jako obiektu takiego kultu[8]. W 1957 r. wypowiedział się na forum Rady Najwyższej Litewskiej SRR przeciwko "tendencjom decentralizacyjnym"[9]. Chociaż nastroje antyradzieckie na Litwie były w pierwszych dziesięcioleciach po wojnie bardzo silne, Sniečkus z powodzeniem przekonywał kierownictwo KPZR, iż świadczy to jedynie o trudności stojących przed nim zadań, a nie o jego nieudolności[7]. W latach 60. kierowana przez niego partia przeprowadziła w swoich szeregach kampanię "przeciwko nacjonalizmowi", równocześnie jednak liczba i odsetek Litwinów w partii systematycznie rósł (podobnie jak ogólna liczba członków KPL, która w latach 1956-1960 zwiększyła się o 40%)[9]. Z czasem Sniečkus odchodził od fanatycznego przywiązania do idei komunistycznych, jakie go cechowało, i stawał się pragmatycznym zarządcą[7]. Sniečkus z powodzeniem łagodził wewnątrzpartyjne konflikty między starszym i młodszym pokoleniem członków partii[10], z czasem coraz bardziej akceptując silne litewskie poczucie odrębności narodowej także wśród członków KPL[7]. Kontrolował struktury partyjne w stopniu nieporównywalnym z I sekretarzami innych republik radzieckich[7].

Sniečkus zmarł w 1974 r. i został pochowany na cmentarzu wojskowym na Antokolu w Wilnie, w panteonie przywódców Litewskiej SRR oraz zasłużonych pisarzy i artystów Litwy radzieckiej[11]. Mimo długoletniej działalności zmarłego w ruchu komunistycznym jego pogrzeb miał skromny charakter, a z Moskwy nie przybył na niego żaden wpływowy członek partyjnego kierownictwa[7].

Polityka gospodarcza Sniečkusa jako I sekretarza KC KPL uczyniła z Litwy spichlerz ZSRR. W ramach dążenia do utrzymania litewskiej kultury, rozpoczął np. odbudowę historycznego zamku w Trokach. Sniečkusowi zarzucano iż opowiedział się przeciwko litewskiej niepodległości i był współodpowiedzialny zbrodniom stalinowskim, ale podkreślano też że uchronił kraj od rusyfikacji.

Do roku 1992 litewskie miasto Wisaginia (wybudowane w 1975 dla pracowników znajdującej się w pobliżu elektrowni jądrowej Ignalino) nosiło nazwę Sniečkus[12][1]. W setną rocznicę urodzin Antanasa Sniečkusa w 2003 roku Litewska Akademia Nauk zorganizowała konferencję historyczną.

OdznaczeniaEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. a b Снечкус Антанас Юозович, www.warheroes.ru [dostęp 2020-05-29].
  2. a b c d e f g h Снечкус Антанас Юозович (Sniečkus Antanas Juozo), www.knowbysight.info [dostęp 2020-05-28].
  3. Alfred Erich Senn, Lithuania 1940: Revolution from Above, BRILL, 2007, s. 153-154, ISBN 978-94-012-0456-9 [dostęp 2020-05-29] (ang.).1 stycznia
  4. Alfred Erich Senn, Lithuania 1940: Revolution from Above, BRILL, 2007, s. 237-238, ISBN 978-94-012-0456-9 [dostęp 2020-05-29] (ang.).1 stycznia
  5. R. Misiunas, R. Taagapera, The Baltic States, s. 76-77.
  6. R. Misiunas, R. Taagapera, The Baltic States, s. 352.
  7. a b c d e f g R. Misiunas, R. Taagapera, The Baltic States, s. 205-206.
  8. a b R. Misiunas, R. Taagapera, The Baltic States, s. 146.
  9. a b R. Misiunas, R. Taagapera, The Baltic States, s. 147.
  10. R. Misiunas, R. Taagapera, The Baltic States, s. 148.
  11. J. Krajewski, Wilno i okolice: przewodnik, Rewasz, Pruszków 2013, s. 229.
  12. R. Misiunas, R. Taagapera, The Baltic States, s. 240.

BibliografiaEdytuj