Anton Lipoščak

austro-węgierski generał

Anton Lipošćak (w Polsce często pisany Antoni Liposzczak)[1] (ur. 9 kwietnia 1863 w Székelyudvarhely/Oderhellen w Siedmiogrodzie, zm. 24 kwietnia 1924 w Wiedniu) – generał piechoty cesarskiej i królewskiej Armii, ostatni austro-węgierski generalny gubernator wojskowy w Królestwie Polskim, z siedzibą w Lublinie.

Anton Lipošćak
Ilustracja
generał piechoty generał piechoty
Data i miejsce urodzenia

9 kwietnia 1863
Austro-Węgry Székelyudvarhely/Oderhellen

Data i miejsce śmierci

24 kwietnia 1924
Austria Wiedeń

Przebieg służby
Lata służby

1883–1918

Siły zbrojne

c. i k. Armia
k. węg. Obrona Krajowa

Jednostki

2 Dywizja Piechoty
42 Dywizja Piechoty Honwedu

Stanowiska

komendant dywizji
generalny gubernator wojskowy w Polsce

Główne wojny i bitwy

I wojna światowa

Odznaczenia
Order Korony Żelaznej (Austro-Węgry) Order Korony Żelaznej (Austro-Węgry) Komandor Orderu Leopolda (Austria) Krzyż Zasługi Wojskowej (w czasie wojny) Krzyż Żelazny II klasy

Życiorys edytuj

Lipošćak, z pochodzenia Chorwat, urodził się w rodzinie oficerskiej (ojciec był majorem ck armii). Kształcił się w Szkole Kadetów w Wiener Neustadt i Terezjańskiej Akademii Wojskowej. Po zdaniu tam matury w 1883 został jako podporucznik przydzielony do 53 pułku piechoty. Od 1886 do 1888 uczęszczał do Szkoły Wojennej w Wiedniu, po czym otrzymał funkcję w Sztabie Generalnym. W 1892 awansował na kapitana, 20 czerwca 1905 na pułkownika. W 1905 został przydzielony do Komendy 15 Korpusu w Sarajewie na stanowisko szefa sztabu. W 1909 został szefem sztabu generalnego inspektora wojsk z siedzibą w Sarajewie, którym był wówczas generał kawalerii, arcyksiążę Eugeniusz Ferdynand Habsburg. 16 grudnia 1910 został mianowany na stopień generała majora. W 1911 roku został przeniesiony do 36 Dywizji Piechoty na stanowisko komendanta 72 Brygady Piechoty w Zagrzebiu. W 1914 został wyznaczony na stanowisko komendanta 2 Dywizji Piechoty w Jarosławiu. 9 maja 1914 został mianowany na stopień marszałka polnego porucznika.

Na czele dywizji walczył przeciwko armii rosyjskiej. W czasie wojny wyróżnił się w walkach o Lublin i Kraśnik. Od 1915 dowodził 42 Dywizją Piechoty Honwedu, w 1917 był dowódcą IX Wojskowej Grupy Operacyjnej, która walczyła na froncie rumuńskim. 17 sierpnia 1917 został mianowany na stopień generała piechoty. Po ustąpieniu gen. Stanisława Szeptyckiego ze stanowiska lubelskiego generała-gubernatora (luty 1918) na ten urząd powołano gen. Lipošćaka (marzec 1918). Zdobył sobie u Polaków bardzo dobrą opinię[2]. Do jego ważnych zasług należy uratowanie zamku w Piotrkowie Trybunalskim przed dewastacją przez żołnierzy c. i k. Armii i oddanie go na cele muzealne (lato 1918).

Pod koniec października 1918 austriacka administracja w Królestwie rozwiązała się i gen. Lipošćak zrezygnował 2 listopada ze stanowiska gubernatora lubelskiego. Chciał osiąść w Chorwacji, ale władze nowo powstałego Królestwa SHS internowały go w Mitrowicy jako żołnierza wrogiej armii. Po uwolnieniu z obozu Anton Lipošćak piastował funkcję prezesa Chorwackiej Kasy Oszczędności w Zagrzebiu. O jego stosunkach rodzinnych nic nie wiadomo.

Ordery i odznaczenia edytuj

Przypisy edytuj

  1. np. Hutten-Czapski, Sechzig Jahre...t. II., str. 480
  2. Maria Lubomirska, Pamiętnik..., str.626, zapisek z 15.4.1918: "Rada Regencyjna bardzo serdecznie przyjmowała przed dwoma dniami Lipošćaka, generalnego gubernatora lubelskiego /.../ który najlepsze uczynił wrażenie. Stanowczo jest odpowiedniejszym zwierzchnikiem od Szeptyckiego, który do groźnych rozmiarów rozwielmożnił lewicę - żołnierz, bynajmniej nie polityk. Jego brat Andrzej, metropolita lwowski, w tych czasach oburzył Polaków swym rusińskim polakożerstwem. Chciał osadzić biskupa unickiego na Chełmszczyźnie - Lipošćak kandydata z Lublina wygonił. /.../ Lipošćak ma męski wygląd pod lat pięćdziesiąt, nienawidzi Niemców, za to oczy mu się śmieją do niewiast."

Bibliografia edytuj

  • Bogdan Graf von Hutten-Czapski, Sechzig Jahre Politik und Gesellschaft, I - II, Berlin 1936
  • Maria Lubomirska, Pamiętnik księżnej Marii Zdzisławowej Lubomirskiej 1914-1918, Poznań 2002 ISBN 83-86138-92-0
  • Österreichisches Biographisches Lexikon 1815-1950, Band V., Wien 1972
  • Andrzej Kaproń,Lubelscy generalni gubernatorzy, "Nowy Tydzień w Lublinie" 2007, nr 42, s. 23.
  • Damian Szymczak, Między Habsburgami a Hohenzollernami. Rywalizacja niemiecko-austro-węgierska w okresie I wojny światowej a odbudowa państwa polskiego, Kraków: Wydawnictwo Avalon T. Janowski, 2009, ISBN 978-83-60448-71-7, OCLC 751197383.

Linki zewnętrzne edytuj