Otwórz menu główne

Bitwa o Opole – jedno ze starć Armii Czerwonej ze znajdującym się w odwrocie niemieckim Wehrmachtem, prowadzone w ramach operacji wiślańsko-odrzańskiej.

Bitwa o Opole
II wojna światowa, front wschodni
Czas 22 stycznia - 15 marca 1945
Miejsce Opole
Terytorium III Rzesza
Wynik Zwycięstwo wojsk radzieckich
Strony konfliktu
 III Rzesza  ZSRR
Dowódcy
płk Friedrich Albrecht von Pfeil (do 22 stycznia)
płk Lothar Berger (22 stycznia-2 lutego)
mjr Matthias Wensauer (od 2 lutego)
marsz. Iwan Koniew
Siły
garnizon twierdzy
3 dywizje piechoty
500 polskich granatowych policjantów
2 korpusy pancerne
2 korpusy piechoty
brak współrzędnych

Spis treści

Niemieckie przygotowaniaEdytuj

Zatrzymanie wojsk radzieckich na linii Wisły dało Niemcom czas na budowę systemu umocnień na terenie pomiędzy tą rzeką a Odrą. Opole znajdowało się w pasie linii obronnej "d", obejmującej przedwojenny system umocnień stałych. Skrzydło południowe tego pasa, oznaczone jako "pozycja odrzańska" ciągnęło się wzdłuż brzegów Odry po Racibórz. Głównymi punktami oporu były miasta Wrocław i Opole oraz pomniejsze: Ścinawa, Brzeg, Koźle i Racibórz). Opole, jako miasto-twierdza, było otoczone podwójnym pierścieniem umocnień i przygotowane do obrony w okrążeniu. Według koncepcji Hitlera miasta-twierdze miały angażować znaczne siły sowieckie, które będą zmuszone do zdobywania ich za wszelką cenę, by uzyskać dostęp do znajdujących się w nich węzłów komunikacyjnych i łącznościowych.

Twierdza OpoleEdytuj

Wokół Opola powstały dwa pierścienie umocnień, z których zewnętrzny o długości około 85 km miał za zadanie niedopuszczenie do bezpośredniego ostrzału miasta ogniem artylerii polowej. Pierścień ten rozciągnięto wzdłuż Małej Panwi, obejmując Ozimek, Daniec, Dąbrowice, Falmirowice, Malinę, Chrzowice, Chrząszczyce, Komprachcice, Chróścinę i Wrzoski. Wzmocnienie pierścienia były betonowe schrony bojowe z dwuosobową załogą, chronioną przez zasieki z drutu kolczastego i rowy przeciwczołgowe.

W samym Opolu przekształcono niektóre kamienice w silne punkty oporu, zabarykadowano ulice przelotowe oraz zbudowano bunkry i schrony przeciwlotnicze a także prowizoryczny pas startowy dla samolotów Luftwaffe[1].

Do obrony twierdzy przewidziano jej załogę wzmocnioną o 3 dywizje piechoty, planując obronę przez okres roku. Na taki też okres przygotowano dla wojska zapasy.

Ewakuacja ludności cywilnejEdytuj

14 stycznia ogłoszono stan podwyższonego pogotowia alarmowego[1]. 17 stycznia rozpoczęto pierwszą ewakuację cywilnej ludności miasta, która jednak była spóźniona i prowadzona opieszale. W ciągu kolejnych dni opuściło wówczas miasto ok. 59 z 60 tysięcy mieszkańców[2]. Ewakuowano także jeńców z obozu w Łambinowicach, osadzonych z miejskiego więzienia i obozów pracy przymusowej.

Komendant twierdzy Opole, płk Friedrich Albrecht von Pfeil, nie widząc możliwości długotrwałej obrony miasta, popełnił samobójstwo w nocy z 21 na 22 stycznia. Wieczorem 22 stycznia załogę twierdzy operacyjnie podporządkowano dowódcy 4. Armii Pancernej, gen. Fritzowi Gräserowi. Gräser anulował rozkaz o obronie twierdzy do ostatniego żołnierza, dopuszczając możliwość opuszczenia prawobrzeżnej część miasta. Nowym komendantem twierdzy opolskiej został płk Lothar Berger.

Sowiecka ofensywaEdytuj

Ofensywa Armii Czerwonej znad Wisły rozpoczęła się ostatecznie 12 stycznia 1945 roku, po kilku zmianach daty. Już 19 stycznia pierwsze jednostki 1. Frontu Ukraińskiego przekroczyły przedwojenną granicę polsko-niemiecką, zdobywając Byczynę, i Gorzów Śląski. Do 22 stycznia wojska sowieckie zdobyły Górę Świętej Anny, Kluczbork, Leśnicę, Namysłów, Olesno, Strzelce Opolskie, Ujazd i Wołczyn. Natomiast nocą 22 na 23 stycznia jednostki sowieckiej 3. Armii Pancernej Gwardii i 21. Armii zdobyły Ozimek, naruszając zewnętrzny pierścień obrony Opola.

Siły sowieckieEdytuj

Walki o OpoleEdytuj

23 stycznia oddziały niemieckie wysadziły dwa mosty drogowe przez Odrę, co skomplikowało sytuację obrońców na wschodnim brzegu. Doszło także do pierwszych walk w obrębie wewnętrznego pierścienia, m.in. pod Zakrzowem i Groszowicami oraz wzdłuż linii kolejowej Kluczbork-Opole.

Rozpoczęły się natomiast działania niemieckie dążące do konsolidacji obrony na Odrze, bowiem już w nocy 23 na 24 stycznia wojska sowieckie opanowały Nową Wieś Królewską i wdarły się do centrum miasta, zdobywając m.in. dworzec Opole Główne. Rano 24 stycznia prawobrzeżna część Opola była całkowicie opanowana przez wojska sowieckie; do południa opanowały one również Bolko.

Obronę lewobrzeżnego Opola kontynuowano, reorganizując siły, którymi od 2 lutego dowodził mjr Matthias Wensauer. Działania niemieckie spowodowały zatrzymanie wojsk sowieckiego 1. Frontu Ukraińskiego na linii Odry od Ścinawy do Opola. Na początku lutego wojska sowieckie w rejonie Opola przeszły do obrony. Ofensywa ruszyła ponownie dopiero 15 marca, wówczas zdobyto także lewobrzeżne części miasta.

PrzypisyEdytuj

  1. a b Festung Oppeln[niewiarygodne źródło?]
  2. Niezależna Gazeta Obywatelska, Czerwony świt 1945 r. Walki sowiecko-niemieckie na Śląsku Opolskim* i ich ofiary [nasz temat], Niezależna Gazeta Obywatelska nie tylko w Opolu, 24 stycznia 2017 [dostęp 2017-01-24].

BibliografiaEdytuj

  • Zbigniew Bereszyński: Oppeln miało się bronić rok (pol.). Gazeta.pl, 2008-01-24 17:37. s. 1. [dostęp 2010-07-18].
  • Damian Tomczyk: Przełamanie linii Odry przez Armię Radziecką na Śląsku Opolskim.
  • Damian Tomczyk: Wyzwolenie Opola w 1945 roku [w:] Opole. Monografia miasta.
  • Henryk Stańczyk: Od Sandomierza do Opola i Raciborza.
  • Zbigniew Kowalski: Powrót Śląska Opolskiego do Polski.