Otwórz menu główne

Bitwa pod Siewierzem (26 lutego 1289) odbyła się między koalicją kujawsko-mazowiecką Bolesława II, księcia Płocka i Władysława Łokietka a siłami Henryka IV Probusa, księcia wrocławskiego pod Siewierzem w księstwie bytomskim. Bitwa ta jest traktowana jako jeden z etapów walki o Małopolskę w latach 1288-1290

Bitwa pod Siewierzem
walka o sukcesję na tronie krakowskim po śmierci Leszka Czarnego
Czas 26 lutego 1289
Miejsce Siewierz
Wynik Zwycięstwo koalicji kujawsko-mazowiecko-wielkopolskiej
Strony konfliktu
siły kujawskie, mazowieckie oraz wielkopolskie siły śląskie z księstw wrocławskiego, opolskiego, głogowskiego i ścinawskiego
Dowódcy
Władysław I Łokietek
Kazimierz II łęczycki
Bolesław II mazowiecki
Konrad II czerski
Henryk III Głogowczyk
Przemko ścinawski
Bolko I opolski
brak współrzędnych

Spis treści

Data bitwyEdytuj

 
Książę brzeski Władysław Łokietek
Anno domini 1290. Władysław Łokietek ... urażony i zagniewany oto, że księstwa jego brata zostały zajęte przez księcia wrocławskiego Henryka IV z pominięciem jego ... zgromadziwszy wojsko z własnych i zdobytych ziem, kiedy Kazimierz II łęczycki, oraz Bolesław i Konrad książęta mazowieccy przyszli mu osobiście z pomocą, a Przemysł Wielkopolski i Mściwój II Pomorski przysłali mu zbrojne posiłki, zmierza w kierunku Krakowa w celu wypędzenia załogi Henryka IV ... [który] wysyła ze swoimi wojskami księcia Legnicy Henryka i księcia Szprotawy Przemysła dla zabezpieczenia Krakowa i zostawieniu tam niektórych rycerzy ... [Potem, kiedy] wracali [oni] na Śląsk, w czasie postoju koło miasta Siewierza napada na nich książę kujawski Władysław Łokietek z innymi książętami. A ponieważ oni także chwycili za broń dwudziestego szóstego lutego dochodzi do zawziętej walki między braćmi i rycerzami. I po wielkiej obustronnej rzezi zwycięstwo, jakkolwiek krwią drogo okupione, przypadło Łokietkowi i jego towarzyszom. Bardzo wielu spośród rycerzy śląskich padło, albo w czasie ucieczki dostało się do niewoli. Ginie w tej bitwie syn księcia głogowskiego Konrada, książę szprotawski Przemysł, który dopiero co osiągnął wiek młodzieńczy. Odwieziono go na Śląsk i pochowano w klasztorze w Lubiążu, któremu zamierzając iść na wyprawę, w której poległ zapisał dwie wsie: Łososzkowice i Żyrków. Książę opolski Bolesław ranny dostaje się do niewoli.[1]
 
Książę wrocławski i krakowski Henryk IV Probus

Relacja Jana Długosza o okolicznościach, przebiegu, uczestnikach i wyniku bitwy siewierskiej jest niezwykle dokładna z dużą ilością szczegółów. Kanonik krakowski niestety nie ustrzegł się szeregu błędów, a część informacji wobec braku potwierdzenia w zachowanych źródłach musi pozostać mniej lub bardziej prawdopodobnym domysłem. W zasadzie wątpliwości nie budzi wśród historyków data dzienna wydarzenia – 26 lutego potwierdzona przez kilka niezależnych od siebie źródeł, takich jak: Rocznik krzeszowski (gryzowski) większy informujący, że: Anno domini 1289 4 kal. Marcii occiditur dux Priberito, frater ducis Glogovie[2], Nagrobki książąt śląskich: Anno domini 1289 4 kal. Marcii occubuit illustris princeps dominus dux Premizl Stinaviensis filius Cunradi ducis Glogovie tertius[3].Datę tę potwierdza również Liber mortuorum monasterii sancti Vincenti[4] , oraz Kronika książąt polskich[5]. Dzień 26 lutego jest też powszechnie przyjmowany przez nowszą, jak i tą dawniejszą historiografię, jako data śmierci, księcia Przemka[6]. Trochę więcej trudności nastręcza rok bitwy, gdyż jak widzimy Długosz zamieszcza wydarzenia siewierskie pod 1290 rokiem[7]. Również w paru innych źródłach nie ma zgodności. Jednak zgodność co do roku 1289 Rocznika Krzeszowskiego większego, Nagrobków książąt polskich, Liber mortuorum monasterii s. Vincenti, Kroniki książąt polskich, Rocznika Traski, Rocznika Sędziwoja oraz Rocznika Kujawskiego czyni tę opcję bardziej prawdopodobną, co zresztą zgadza się z ówczesną sytuacją polityczną[8].

 
Polska za czasów bitwy siewierskiej

Uczestnicy bitwyEdytuj

Skład uczestników bitwy koło Siewierza, i to zarówno po jednej, jak i po drugiej stronie barykady jest zastanawiający. Zarówno źródła, jak i historiografia są zgodne, że po stronie Henryka IV walczyli w bitwie Przemko ścinawski, oraz Bolko I opolski[9]. Nie ma zgodności co do udziału Henryka V, władcy na Legnicy. Wprawdzie część historiografii w sposób bezkrytyczny uznaje zapis Długosza i przyjmuje uczestnictwo syna Bolesława Rogatki w planach Henryka IV, to jednak jeżeli weźmiemy pod uwagę stosunki polityczne panujące w Jaworze i Legnicy a zwłaszcza napięcia panujące na linii Legnica – Głogów to udział Henryka V w bitwie pod Siewierzem wydaje się nieprawdopodobny[10]. Z dużą dozą pewności można za to wziąć pod uwagę udział innego Henryka, syna Konrada I, księcia Głogowa, starszego brata księcia ścinawskiego Przemka[11]. Po stronie śląskiej uczestniczyły też z pewnością oddziały niemieckie najpewniej Fryderyka z Turyngii[12].

Pomyłką Jana Długosza jest też określenie Władysława Łokietka jako przywódcy koalicji kujawsko-mazowieckiej. Na tym etapie walki głównym kandydatem do tronu w Krakowie był bowiem Bolesław II, książę Płocka[13]. Oprócz książąt brzeskiego i płockiego w bitwie siewierskiej z całą pewnością wziął udział Kazimierz książę Łęczycy[14]. Co do Konrada II takiej pewności już nie ma i nie jest pewne, czy poważnie pokłócony z bratem książę czerski, jeden z kontrkandydatów Bolesława II na tron krakowski po śmierci Leszka Czarnego, wziął aktywny udział w zmaganiach z Henrykiem Prawym[15]. Możliwy jest za to udział, chociaż per milites illi solacia ferentibus, wojsk wielkopolskich Przemysła II i pomorskich Mszczuja II[16].

Sprostować należy jeszcze jedną błędną informację Długosza, który syna Konrada głogowskiego Przemka tytułuje księciem szprotawskim, podczas gdy sam książę w dokumentach, jak i większości źródeł jest tytułowany księciem ścinawskim[17].

Miejsce i przebieg bitwyEdytuj

Dla wielu historyków miejsce bitwy – leżący bezsprzecznie w księstwie bytomskim Siewierz budzi spore zaskoczenie, gdyż mało tego że miejscowość położona jest daleko od spodziewanego teatru działań wojennych tj. północnych rubieży krakowskiego, to jeszcze na terytorium księcia Bytomia Kazimierza, o którym nie mamy żadnych informacji, iż brał udział w tym konflikcie. Kazimierz bytomski złożył jednak 10 stycznia 1289 hołd lenny księciu czeskiemu Wacławowi II. Tylko potężne zagrożenie ze strony zewnętrznego wroga mogło skłonić Kazimierza do tak desperackiego kroku. Nie było to jednak zagrożenie ze strony koalicji kujawsko-mazowieckiej, skoro Kazimierz, choćby ze sprawą biskupa wrocławskiego Tomasza II znajdował się w gronie wrogów Henryka IV[18].

Scenariusz 1289 roku przebiegał prawdopodobnie następująco: Bolko książę Opola, Przemek książę Ściniawy i Henryk III książę Głogowa, prowadząc oprócz swoich oddziałów posiłki z księstwa wrocławskiego i Niemiec zostali wysłani przez Probusa przodem do Krakowa, gdzie po zajęciu stolicy, zostawili w zamku i mieście odpowiedniej ilości załogę. Z pozostałą częścią uszczuplonych sił zdecydowali się udać na terytorium księstwa bytomskiego by przygotować drogę wojskom Henryka IV Probusa, zbierającego w tym czasie rycerstwo na Dolnym Śląsku[19]. Kazimierz II uznał wtargnięcie książąt śląskich za bezpośrednie zagrożenie swojego władania, co spowodowało złożenie za zgodą synów i możnych dzielnicy hołdu lennego w Pradze 10 stycznia 1289 roku. W tym momencie kontrkandydat do Krakowa Bolesław II doszedł do wniosku, że warto wykorzystać sytuację i zaatakować niczego nie spodziewających się Ślązaków rozłożonych na postój w okolicach Siewierza. Zaskoczenie i przewaga liczebna koalicji mazowiecko – kujawskiej przyniosła zwycięstwo Bolesławowi II. Nie można jednak zwycięstwa tego zaliczyć do łatwych, skoro jak mówi Długosz doszło do wielkiej, obustronnej rzezi[20]. Nie wiemy ile brało udział rycerstwa po obu stronach. Na podstawie danych pośrednich możemy jednak zaryzykować,że oddziały obu wojsk nie przekraczały po 800 rycerzy.

Śmierć Przemka i niewola Bolka OpolskiegoEdytuj

 
 Grobowiec Przemka ścinawskiego

Nie można w sposób jednoznaczny wytłumaczyć relacji Nagrobków książąt śląskich i Kroniki książąt polskich[21], które informują w niezwykle barwnym opisie o śmierci Przemka, księcia ścinawskiego. Według tych relacji nie była to jednak zwykła śmierć podczas zamieszania bitewnego, lecz księcia już po wzięciu do niewoli miano obedrzeć ze zbroi i dobić[22]. Wątpliwe jest, aby Władysław Łokietek i Bolesław II, czy też ich rycerze mieli zamordować z zimną krwią księcia Przemka. W przypadku jego pojmania zdecydowaliby się raczej na zarobek przy wykupie jeńca pochodzącego z książęcej dynastii, nie narażając się przy tym na zemstę rodową. W polityce Henryka III głogowskiego, względem Łokietka nie widać też specjalnych znaków wrogości cechujących władcę Głogowa choćby na linii stosunków z Henrykiem V Brzuchatym. Klucza do interpretacji zapisu obu źródeł należy więc szukać w powiązaniach linii Piastów głogowskich z klasztorem lubiąskim[23]. Ciekawe, że źródła które oskarżają Łokietka o bestialskie i niegodne zamordowanie młodego Piasta śląskiego informują jednocześnie, że bezpośrednio zrobiły to będące pod jego rozkazami oddziały kaliskie. Jest to o tyle dziwne, że udział Wielkopolan w bitwie jest nader wątpliwy. Dziwne byłoby bowiem, żeby Henryk IV Probus zapisał w testamencie Małopolskę jednemu z autorów swojej klęski pod Siewierzem (tj. w tym wypadku Przemysłowi II) sprzed zaledwie ponad roku. Oba wymienione wyżej źródła mówią też o dostaniu się do niewoli księcia opolskiego Bolka. Po bitwie Władysław Łokietek miał w odwecie za udział księcia opolskiego w koalicji śląskiej spustoszyć jego księstwo. Wolność Bolko odzyskał zaś dopiero po roku.

Skutki bitwyEdytuj

Zwycięstwo Bolesława II i Władysława Łokietka pod Siewierzem nie przyniosło koalicji kujawsko-mazowieckiej spodziewanego sukcesu. Wawel został obroniony. Bolesław w nieznanych okolicznościach zrezygnował z ubiegania się o tron krakowski, a Władysław Łokietek wyłącznie swoimi siłami nie był w stanie sprostać potędze Henryka IV Probusa. Prawdziwym wygranym starcia pod Siewierzem okazał się ktoś trzeci, kogo możni krakowscy w dotychczasowych rachubach nie brali poważnie pod uwagę – książę czeski (królem bowiem został dopiero w 1297 roku) Wacław II. To właśnie w tym momencie, zagrożony bezkarnie poruszającym się po terytorium jego księstwa wojskom, książę Bytomia Kazimierz II zdecydował się na hołd lenny, który był początkiem odchodzenia księstw śląskich od "korony królestwa polskiego". Warto tutaj zatrzymać się jeszcze nad jednym aspektem. Starsza historiografia bitwę określała jako triumf oręża polskiego nad zbliżającą się ze wszystkich stron niemczyzną. Świadczyć o tym miało udział w oddziałach śląskich wojsk posiłkowych z Turyngii. Również Henryk IV Probus, czy Henryk III Głogowczyk, jako zgermanizowani Piastowie, mieli być swoistą forpocztą niemieckiego naporu na Polskę. Jest to jednak zbytnie przejaskrawienie sprawy, gdyż ani niemieckość śląskich Piastów nie była w tym czasie oczywista (trudno w XIII wieku mówić w kategoriach narodowościowych, po prostu kultura i język niemiecki był w całej Europie wtedy bardzo popularny, w podobny sposób, jak w epoce nowożytnej francuski, a obecnie angielski), ani drobne w sumie starcie nie mogło decydować o tak ważnych sprawach.

PrzypisyEdytuj

  1. Jan Długosz, Roczniki czyli Kroniki Sławnego Królestwa Polskiego, ks. VII, s. 326 - 328
  2. Rocznik Krzeszowski Większy, w: MPH, t. II, s. 696
  3. Nagrobki książąt śląskich, MPH, t.II, s. 713. Brak stylistycznych podobieństw między rocznikiem krzeszowskim a nagrobkami skłania do poglądu o braku wspólnego początku tych źródeł, zobacz: Korta Wacław, Średniowieczna annalistyka śląska, Wrocław 1966, s. 215.
  4. Nekrolog opactwa św. Wincentego we Wrocławiu MPH,t.II, s. 20.
  5. Kronika książąt polskich,w: MPH, t.II, s. 536.
  6. Semkowicz Aleksander, Walka o monarchię 1288 – 1294, ustęp z dziejów piastowskich, w: Kwartalnik Historyczny, t. V, Lwów 1891, s. 734 – 735, Sobaniec Stefan Zabiegi Henryka IV o Kraków i jego usiłowania odnowienia królestwa, w: Księga pamiątkowa ku czci profesora Oskara Haleckiego, Warszawa 1935, s. 243, Sperka Jerzy, Przemko urodzony po 1265, a przed 1271, w: Piastowie – leksykon biograficzny, Kraków 1999, s. 624 – 625, Wędzki Andrzej, Przemko (zm. 1289), w: Polski Słownik Biograficzny, pod red. E. Rostworowskiego, t. XXVIII/1, z. 119, Wrocław 1985, s. 725, Jasiński Kazimierz, Rodowód Piastów Śląskich, t. II,Wrocław 1975, s. 84 – 85, Jurek Tomasz, Henryk Probus i Henryk głogowski stosunki wzajemne w latach 1273 – 1290, w: Śląski Kwartalnik Historyczny „Sobótka”, t. XLVII/4 za rok 1987, s. 565, Barciak Antoni, Książę Przemek ściniawski i bitwa siewierska, w: Nihil superfluum esse, Prace z dziejów średniowiecza ofiarowane Profesor Jadwidze Krzyżaniakowej, Poznań 2000, s. 281, Zielonka Zbigniew, Henryk Prawy, Katowice 1982, s. 167 – 168, Długopolski Edmund, Władysław Łokietek na tle swoich czasów, Wrocław 1951, s. 3 – 4, Baszkiewicz Jan, Polska czasów Łokietka, Warszawa 1968, s. 41, Zientara Benedykt, Henryk IV Probus, w: Poczet królów i książąt polskich , Warszawa 1984, s. 209 – 210.
  7. Długosz Jan, Roczniki ... , ks. VII , s. 326 – 328.
  8. Rocznik Wrocławski dawny, w: MPH, t. II, s. 683, pisze: „Anno domini 1287 occisus fuit dux Pribko de Stinavia in Sevir”, Rocznik magistratu wrocławskiego, wyd. A. Bielowski, w: MPH, t. III, s. 683, „Anno domini 1288 ineunte occisus est dux Bulko de Stinavia in Sivor” , gdzie pomyłka w imieniu księcia ściniaskiego. Rocznik Krzeszowski większy w: MPH, t. II , s. 696, Nagrobki książąt polskich w: MPH, t.II, s. 713, Nekrolog opactwa św. Wincentego we Wrocławiu w: MPH, t. II , s. 20, Kronika książąt polskich MPH,t.II, s. 536, Rocznik Traski w: MPH, t. II, s. 852, Rocznik Sędziwoja w:MPH t.II , s. 878, Rocznik Kujawski, wyd. A. Bielowski, w: MPH, t. III, s. 207.
  9. Sroka Stanisław, Bolesław I, w: Piastowie – leksykon Biograficzny, Kraków 1999, s. 727, Sperka Jerzy, Bolesław I, w: Książęta i księżne z Górnego Śląska , s. 27, Sadowski Tomasz – Książęta opolscy i ich państwo , Wrocław 2001 , s. 87. Uczestnictwo Bolka Opolskiego w kampanii Henryka IV jest jednak o tyle dziwne, że pozostali trzej jego bracia Mieszko cieszyński, Kazimierz bytomski i Przemysław raciborski (samodzielnie władający dopiero od 1290 roku) zaliczali się do wrogów księcia wrocławskiego, urażeni za rozwód z ich siostrą. Tymczasem Bolko wbrew stanowisku rodziny znalazł się u boku Probusa.
  10. Długosz Jan, Roczniki ... , ks. VII, s. 527. Choć na światło dzienne konflikty pomiędzy Henrykami głogowskim i legnickim wyszły dopiero przy sprawie walk o Wrocław, już po śmierci Probusa, to zważywszy na okrucieństwo władcy Głogowa i tortury niemające w Polsce precedensu względem swojego stryjecznego brata należy wnosić, że wrogie stosunki mają wiele starszy rodowód. Być może odnoszą się już do roku 1277 i bitwy pod Stolcem koło Ząbkowic. Wspomaganie Henryka IV Probusa przez księcia legnickiego w walce o Kraków uznają Semkowicz Aleksander, Walka o monarchię 1288 – 1294 (ustęp z dziejów Piastowskich) , (w:) Kwartalnik Historyczny , r. V , Lwów 1891, s. 734 – 735, tenże, Krytyczny rozbiór 1288 – 1294 (ustęp z dziejów Piastowskich) , (w:) Kwartalnik Historyczny , r. V , Lwów 1891, s. 310, gdzie stwierdza , że Długosz fakt udziału Henryka V w bitwie wziął zaginionego źródła, zobacz także: Boras Zygmunt, Książęta piastowscy Śląska, Katowice 1974, s. 148. Odosobniony jest pogląd Edmunda Długopolskiego, Władysław Łokietek na tle swoich czasów, Wrocław 1951, s. 3 – 4, o osobistym udziale Henryka IV Probusa w bitwie siewierskiej, nie znajdujący zresztą nigdzie potwierdzenia.
  11. Pomylenie księcia głogowskiego z legnickim przyjmują: Tomasz Jurek, Henryk V Gruby (Brzuchaty), w: Piastowie – leksykon biograficzny,Kraków 1999, s. 422, zwłaszcza tenże Henryk Probus i Henryk głogowski stosunki wzajemne w latach 1273 – 1290 , (w:) Śląski kwartalnik historyczny „Sobótka” nr 42 , za rok 1987 , z. 4 , s. 555 – 570, tenże Księstwo Głogowskie pod rządami synów Konrada I (1273 – 1290), w: Śląski kwartalnik historyczny „Sobótka”, t. XLII (1987), s. 395 – 410, Zielonka Zbigniew, Henryk Prawy, Katowice 1982, s. 167 – 168. Potwierdza to zresztą kilka dowodów pośrednich, z decydującym faktem, że to właśnie księcia głogowskiego wyznaczył Probus swoim głównym spadkobiercą, z czym zgadza się główny przeciwnik autentyczności testamentu księcia wrocławskiego Tomasz Jurek, Testament Henryka Probusa. Autentyk czy falsyfikat, w: Studia źródłoznawcze, t. XXXV, Warszawa 1994. Byłoby bowiem co najmniej dziwne gdyby dziedzicem we Wrocławiu został książę który zupełnie nie angażował się w walki o Kraków, a bez niczego został główny pomocnik z tego okresu, jak chce Długosz. Przy okazji należy wyjaśnić jeszcze jedną kwestię – co skłoniło synów Konrada I, do tak ofiarnego zaangażowania się po stronie władcy Wrocławia? Udziału obu braci nie można bowiem łączyć tylko z owym nieszczęśliwym zjazdem w Baryczy, czy też jak wolą inni w Sądowlu w 1281 roku, zobacz: Tomasz Jurek, Dziedzic królestwa polskiego – książę głogowski Henryk (1274 – 1309), Poznań 1993, s. 10 – 11, o czym świadczy wymiana dzielnic Przemka z Konradem Garbatym (Probus chciał mieć z pewnością u swoich granic bardziej przyjaznego księcia), Barciak Antoni, Książę Przemek i bitwa siewierska , w: Nihil superfluum esse – Prace z dziejów średniowiecza ofiarowane Profesor Jadwidze Krzyżaniakowej , Poznań 2000 , s. 276. Świadczy zresztą też o tym przejście po śmierci Przemka Ścinawy po panowanie Henryka IV i nie jest tu ważne, czy stało się to na mocy ostatniej woli Przemka, czy za zgodą jego brata Henryka III, gdyż w każdym razie widzimy szybkie pogodzenie się z tą decyzją księcia głogowskiego.
  12. Zielonka Zbigniew, Henryk Prawy,Katowice 19282 , s. 167 – 168. Dane te znajdują potwierdzenie w Roczniku Traski w:MPH, t.II , s. 852, w którym jest mowa, że wielu „ex Slesiensibus et Theuthonicis” padło w bitwie lub zostało wziętych do niewoli. Grubą przesadą jest jednak zbytnie podkreślanie czynnika etnicznego w tej bitwie jak to czyniła starsza historiografia, zobacz: Koneczny Feliks, Dzieje Polski za Piastów, Kraków 1902, s. 295, gdzie autor uznał bitwę pod Siewierzem walką o polską lub niemiecką przewagę nad Wisłą.
  13. Długosz Jan, Roczniki ... , s. 526 – 527. Sroka Stanisław, Władysław I Łokietek, w: Piastowie – leksykon biograficzny,Kraków 1999, s. 211.
  14. Potwierdza to Rocznik Traski w: MPH,t.II, s. 852.
  15. Wilamowski Maciej, Konrad II w: Piastowie, leksykon biograficzny,Kraków 1999, s. 274 – 276. W tym wypadku możemy mówić najwyżej o życzliwej neutralności i to za nie małą cenę tj. odstąpienie w zamian za rezygnację do Krakowa Sandomierszczyzny, co zresztą stało się przyczyną utraty popularności kandydatury Bolesława II i przelanie jej na Władysława Łokietka.
  16. Długosz Jan, Roczniki ... , ks. VII, s. 327. Za udziałem Wielkopolan w bitwie siewierskiej opowiada się Sławomir Musiał, Bitwa pod Siewierzem i udział w niej Wielkopolan, w: Przemysł II, odnowienie królestwa polskiego pod red. Jadwigi Krzyżaniakowej, Poznań 1997, s. 161 – 166, opierając się na relacji Nagrobków książąt śląskich w: MPH,t.II , s. 713 i Kroniki książąt polskich w: MPH, t.II, s. 536, mówiących o tym, że śmierć księcia ścinaskiego Przemka nastąpiła właśnie z rąk rycerzy kaliskich dowodzonych przez Władysława Łokietka. Nie są jednak jasne powody dla których książę Wielkopolski miałby by bezpośrednio zaangażować się w walkę o obsadę tronu krakowskiego. Dowodzenie Sławomira Musiała jakoby Przemysł II chciał osłabić pozycję Henryka IV Probusa niczego nie udowadnia, zwłaszcza, że jak sam przyznaje w 1287 roku, lub na początku następnego został zawarty układ na mocy którego władca wielkopolski odzyskiwał bez walki utracone parę lat wcześniej Ołobok i Rudę. Brakuje więc logicznego wytłumaczenia czemu Przemysł II już w niecały rok później miał łamać ten wielce korzystny układ. Dodatkowym argumentem byłaby tu sprawa testamentu Probusa rzekomego falsyfikatu, zobacz: Jurek Tomasz, Testament Probusa ..., s. 79 – 98. Zobacz także: Nowakowski Tomasz, Stosunki między Przemysłem II a Władysławem Łokietkiem w okresie walk o Kraków po śmierci Leszka Czarnego (1288 – 1291), w: Roczniki Historyczne, t. LIV, za rok 1988.
  17. Barciak Antoni, Książę Przemek ... , s. 276 – 277. Długosz się tutaj oparł na błędnej informacji pochodzącej z lat osiemdziesiątych XIV wieku Kroniki książąt polskich ... , s. 535
  18. Sroka Stanisław, Kazimierz urodzony między 1253 a 1257 – zmarł 10 III 1312, w: Piastowie – leksykon biograficzny, Kraków 1999, s. 725 – 726. Barciak Antoni, Czechy a ziemie południowej Polski w XIII wieku i w początkach XIV wieku, Katowice 1992, s. 108 – 109. Zobacz także: Długosz Jan, Roczniki ... , ks. VII, s. 524.
  19. Choć większy sens miała być droga w odwrotnym kierunku, zwłaszcza że jeszcze 27 stycznia 1289 roku Przemek jest obecny na dokumencie Henryka IV jako świadek. Źródła jednoznacznie mówią jednak o podróży od strony Krakowa, zobacz: Barciak Antoni, książę Przemek ... , s. 281.
  20. Długosz Jan, Roczniki ... , ks. VII, s. 327.
  21. Nagrobki książąt śląskich w:MPH, t.II, s. 713, Kronika książąt polskich w: MPH, t.II, s. 536
  22. Z tak przedstawioną interpretacją zgadzają się: Boras Zygmunt, Książęta piastowscy Śląska, Katowice 1974, s. 148, Zielonka Zbigniew, Henryk Prawy, Katowice 1982, s. 167 – 168, Wędzki Andrzej, Przemko ... , s. 725, Jurek Tomasz, Dziedzic królestwa Polskiego – książę głogowski Henryk (1274 – 1309) , Poznań 1993 , s. 12, gdzie autor zwraca uwagę na tworzenie się legendy wokół „męczeńskiej” śmierci Przemka z rąk Władysława Łokietka, Barciak Antoni, Książę Przemek Ściniawski i bitwa siewierska , w: Nihil superfluum esse – Prace z dziejów średniowiecza ofiarowane Profesor Jadwidze Krzyżaniakowej , Poznań 2000, s. 281, Sadowski Tomasz, Książęta opolscy i ich państwo, Wrocław 2001 , s. 87, Sperka Jerzy, Przemko w: Piastowie, leksykon biograficzny, Kraków 1999,s. 624.
  23. Korta Wacław, Średniowieczna annalistyka śląska,Wrocław 1966, s. 260 – 262.