Otwórz menu główne

Cenolofium nagie

gatunek rośliny

Cenolofium nagie, cenolofium Fischera[3], wzdęcin Fischera[4] (Cenolophium denudatum) – gatunek rośliny z rodziny selerowatych (Apiaceae). Jedyny przedstawiciel rodzaju cenolofium[3], dawniej zwanego też wzdęcinem[4]. Rośnie dziko w Europie Wschodniej, Syberii i Azji Środkowej, na zachodzie sięgając Litwy, Łotwy, Białorusi i Ukrainy[5][6], a na wschodzie Mongolii[6]. W Polsce gatunek został błędnie podany z Torunia[7]. Opisywany jest jako możliwy do odnalezienia w północno-wschodniej części kraju[8].

Cenolofium nagie
Ilustracja
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad astrowe
Rząd selerowce
Rodzina selerowate
Rodzaj cenolofium
Gatunek cenolofium nagie
Nazwa systematyczna
Cenolophium denudatum (Fisch. ex Hornem.) Tutin
Feddes Repert. 74: 31 1967[2]

W naturze rośnie na wilgotnych łąkach[4][8], na terenach podmokłych i w lasach, sięgając na terenach górskich do 1800 m n.p.m.[9] Bywa uprawiany jako roślina ozdobna[10][3].

MorfologiaEdytuj

Pokrój
Naga bylina osiągająca 0,5 do 1,5 m wysokości[9]. Z tęgiego korzenia palowego wyrasta jedna do trzech wzniesionych łodyg, pełnych, kreskowanych, często nieco wygiętych w węzłach i purpurowo nabiegłych. U nasady pędu włókniste pozostałości starych liści[11][5].
Liście
Ogonkowe, o nasadach pochwiastych. Blaszki liści odziomkowych w zarysie trójkątne, do 20 cm długości, 3-4-krotnie pierzasto podzielone na wąskie i całobrzegie odcinki osiągające 10–60 mm długości i 1–5 mm szerokości. Górne liście mniejsze, dwukrotnie trójdzielne lub trójklapowe[9][11].
Kwiaty
Zebrane w baldachy złożone, których rozgałęzienia pozbawione są pokryw lub są one nieliczne (1–4), równowąskie. Pokrywki są nieliczne i podobnie równowąskie, o długości podobnej do szypułek kwiatowych. Baldach składa się z 10–25 baldaszków i osiąga zazwyczaj średnicę 5–7, rzadziej do 10 cm. Działki kielicha drobne. Płatki korony białe, jajowate, wycięte na końcu. Zalążnia dolna, dwukomorowa, w każdej z komór z pojedynczym zalążkiem. Słupki odgięte, dwa razy dłuższe od stożkowatego krążka miodnikowego[9][11].
Owoce
Rozłupnia rozpadająca się na dwie rozłupki, spłaszczone, eliptyczne lub podługowate, o długości 3,5 do 5 mm, na powierzchni wyraźnie żebrowane[9][11].

SystematykaEdytuj

Gatunek typowy monotypowego rodzaju Cenolophium W. D. J. Koch, Nova Acta Phys.-Med. Acad. Caes. Leop.-Carol. Nat. Cur. 12: add. to 103. 1824-1825[12]. Rodzaj w obrębie rodziny selerowatych (baldaszkowatych) Apiaceae klasyfikowany jest do podrodziny Apioideae[13].

Synonimy taksonomiczne[2]:

  • Angelica fischeri Spreng.
  • Athamanta denudata Fisch. ex Hornem.
  • Cenolophium aspergillifolium (Bogusl.) Schischk.
  • Cenolophium divaricatum Besser
  • Cenolophium fischeri (Spreng.) W.D.J.Koch
  • Cenolophium lapponicum Nyl.
  • Cnidium fischeri (Spreng.) Spreng.
  • Crithmum campestre Gueldenst. ex M.Bieb.
  • Crithmum mediterraneum M.Bieb.

PrzypisyEdytuj

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2019-07-04].
  2. a b Cenolophium denudatum (Fisch. ex Hornem.) Tutin. W: The Plant List. Version 1.1 [on-line]. [dostęp 2019-07-04].
  3. a b c Wiesław Gawryś: Słownik roślin zielnych. Kraków: Officina botanica, 2008, s. 51. ISBN 978-83-925110-5-2.
  4. a b c Szafer W., Kulczyński S., Pawłowski B.: Rośliny polskie. Część I. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1988, s. 452. ISBN 83-01-05287-2.
  5. a b T.G. Tutin, V.H. Heywood i in.: Flora Europaea. Vol. 2. Cambridge, London, New York, New Rochelle, Melbourne, Sydney: Cambridge University Press, 1981, s. 356. ISBN 0-521-06662-X.
  6. a b Cenolophium denudatum (Fisch. ex Hornem.) Tutin. W: Plants of the World [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2019-07-04].
  7. Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Vascular Plants of Poland - A Checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 1995. ISBN 83-85444-38-6.
  8. a b Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2004, s. 342. ISBN 83-01-14342-8.
  9. a b c d e Cenolophium denudatum. W: Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2019-07-04].
  10. David J. Mabberley: Mabberley's Plant-Book. Cambridge University Press, 2017, s. 178. ISBN 978-1-107-11502-6.
  11. a b c d Pu Fading, Mark F. Watson: Cenolophium W. D. J. Koch. W: Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2019-07-04].
  12. Cenolophium. W: Index Nominum Genericorum (ING) [on-line]. Smithsonian Institution. [dostęp 2019-07-03].
  13. Cenolophium W. D. J. Koch. W: Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [on-line]. USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. [dostęp 2019-07-04].