Chutliwiec brunatny

gatunek drapieżnego torbacza

Chutliwiec brunatny[6], niełazek brunatny[7] (Antechinus stuartii) − gatunek ssaka z podrodziny niełazów (Dasyurinae) w rodzinie niełazowatych (Dasyuridae).

Chutliwiec brunatny
Antechinus stuartii[1]
Macleay, 1841[2]
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ssaki
Podgromada żyworodne
Nadrząd torbacze
Rząd niełazokształtne
Rodzina niełazowate
Podrodzina niełazy
Plemię myszowory
Rodzaj chutliwiec
Gatunek chutliwiec brunatny
Synonimy
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[5]
Status iucn3.1 LC pl.svg

Zasięg występowaniaEdytuj

Chutliwiec brunatny występuje we wschodniej Australii, od Main Range National Park w południowym Queensland do okolic Kioloa w południowo-wschodniej Nowej Południowej Walii[8].

MorfologiaEdytuj

Długość ciała (bez ogona) samic 7,3–11,6 cm, samców 8,1–14,1 cm, długość ogona samic 6,5–11,6 cm, samców 7–12,4 cm; masa ciała samic 16–40 g, samców 24–71 g[8]. Mały torbacz wielkości myszy. Gęste, poskręcane futro na wierzchu ciała jednolicie szarobrązowe, na spodzie jaśniejsze. Ogon (równy długości ciała) jest cienki i owłosiony. Krótkie, szerokie stopy. Głowa wydłużona o ciemnobrązowych oczach, dużych uszach i różowym nosie[7].

EkologiaEdytuj

Tryb życiaEdytuj

Gatunek ten jest aktywny głównie nocą, lecz w razie niedoboru pożywienia żeruje również w ciągu dnia. Zamieszkuje gęste, wilgotne lasy z dobrze rozwiniętym podszytem. Swoje kryjówki na ziemi, w dziuplach lub w szczelinach skalnych opuszcza dopiero wieczorem. Samce żyją samotnie, natomiast samice budują gniazda, dzielone na wiele osobników. Samce żyją na wolności 1 rok, natomiast samice do 3 lat[7].

Pokarm składa się z bezkręgowców, zwłaszcza chrząszczy, pająków lub karaluchów. Nie stroni od owoców i dojrzałych jagód.

RozródEdytuj

Okres godowy przypada raz w roku, na przełomie sierpnia i września. Samce opuszczają wtedy swoje kryjówki i wyruszają na poszukiwanie samic. Są wtedy bardzo agresywne. Po odbyciu godów wszystkie samce giną, z powodu stresu związanego z poszukiwaniem samic i walką o nie. Wzrost wytwarzania hormonów płciowych powoduje osłabienie odporności, co ostatecznie doprowadza samce do wycieńczenia i śmierci. W niewoli wykastrowane samce mogą żyć dłużej niż jeden rok, chociaż w okresie godowym również u nich spada masa ciała i odporność[9]. Samica po 30 dniach rodzi 6-12 młodych. Jako że nie posiada ona torby, młode pierwsze 5 tyg. noszone są przytwierdzone do sutków. Po okresie zimowym rozpraszają się i żyją pojedynczo. Dojrzałość płciową uzyskują w 285 dniu życia[7].

ZnaczenieEdytuj

Na gatunek ten polują większe zwierzęta drapieżne: np. koty domowe. Może roznosić pyłki kwiatowe, przyczyniając się do zapylania kwiatów.

Zagrożenie i ochronaEdytuj

W Czerwonej księdze gatunków zagrożonych Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody i Jej Zasobów został zaliczony do kategorii niskiego ryzyka LC[5].

PrzypisyEdytuj

  1. Antechinus stuartii, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. W.S. Macleay. Notice of a new genus of Mammalia discovered by J. Stuart, Esq., in New South Wales. „The Annals and Magazine of Natural History”. 8, s. 242, 1842 (ang.). 
  3. J. Gould: The mammals of Australia. Cz. 1. London: Printed by Taylor and Francis, pub. by the author, 1863, s. ryc. 37 i tekst. (ang.)
  4. A.S. Le Souef & H. Burrell: The Wild Animals of Australasia: Embracing the Mammals of New Guinea & the Nearer Pacific Islands. London: George G. Harrap & Company Ltd, 1926, s. 344. (ang.)
  5. a b S. Burnett & C. Dickman 2016, Antechinus stuartii, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2020 [online], wersja 2020-2 [dostęp 2020-07-25] (ang.).
  6. W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 8. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.)
  7. a b c d E. Keller, J.H. Reichholf & G. Steinbach (red. red.): Ssaki. Cz. 1. Warszawa: Horyzont, 2001, s. 22, seria: Leksykon zwierząt. ISBN 83-7227-610-2.
  8. a b A. Baker: Family Dasyuridae (Carnivorous Marsupials). W: D.E. Wilson & R.A. Mittermeier: Handbook of the Mammals of the World. Cz. 5: Monotremes and Marsupials. Barcelona: Lynx Edicions, 2015, s. 317. ISBN 978-84-96553-99-6. (ang.)
  9. AnAge entry for Antechinus stuartii (ang.). Human Ageing Genomic Resources. [dostęp 29 czerwca 2008].

BibliografiaEdytuj

  • Ross Secord: Antechinus stuartii (ang.). Animal Diversity Web. [dostęp 29 czerwca 2008].
  • Wilson Don E. & Reeder DeeAnn M. (red.) Antechinus stuartii. w: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3.) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. (ang.) [dostęp 29 czerwca 2008]
  • Brown antechinus (ang.). BBC – Science & Natural: Animal. [dostęp 29 czerwca 2008]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-04-19)].