Otwórz menu główne

Cyryl Lukaris (ur. 1572 w Heraklionie, zm. 27 czerwca 1638 na Bosforze) – grecki duchowny prawosławny, teolog, patriarcha Aleksandrii w latach 1601–1620 (jako Cyryl III), patriarcha ekumeniczny Konstantynopola w latach 1612 i 1620–1623, 1623–1633, 1633–1634, 1634–1635, 1637–1638 (jako Cyryl I), rektor Akademii Ostrogskiej[1].

Cyryl Lukaris
Kyrillos Loukaris
Patriarcha
Ilustracja
Kraj działania  Imperium Osmańskie
Data i miejsce urodzenia 1572
Heraklion
Data i miejsce śmierci 27 czerwca 1638
Bosfor
Patriarcha Aleksandrii
Okres sprawowania 1601–1620
Patriarcha Konstantynopola
Okres sprawowania 1612–1638[c]
Wyznanie prawosławne
Kościół Patriarchat Konstantynopolitański / Patriarchat Aleksandryjski
Wybór patriarchy 1601[a]
1612[b]

ŻyciorysEdytuj

Wysłany został do Polski przez patriarchę Melecjusza Pigasa, aby nie dopuścić do zawarcia unii brzeskiej. W Polsce kontaktował się z rektorem Akademii Wileńskiej i zapoznał się z nauką ewangelicką. Gdy został patriarchą Aleksandrii pisał w liście do papieża Pawła V, że chce z nim pozostawać w jedności, jednocześnie jednak nawiązał kontakty z Kościołem anglikańskim. Później jako patriarcha Konstantynopola nawiązał kontakt z holenderskimi kalwinami i popadł w konflikt z Kościołem katolickim[2]. Wysłał wielu młodych greckich teologów na uniwersytety do Szwajcarii, Anglii i Holandii. Jako patriarcha Konstantynopola kilkakrotnie był deponowany i przywracany na urząd[3]. Cyryla wspierał król angielski Jakub I, więc w dowód wdzięczności w 1624 r. podarował mu Kodeks Aleksandryjski[4].

W 1629 r. wydane zostało w Genewie pod jego imieniem Confessio Fidei Orthodoxae, które zawierało elementy kalwińskiej doktryny i było odległe od doktryny prawosławnej. Dzieło to zostało potępione przez kilka synodów prawosławnych (synod konstantynopolitański w 1638), których kulminacją był synod jerozolimski w 1672 r. potępiający również kalwińską doktrynę[3].

Sułtan Murad IV oskarżył go o buntowanie kozaków i skazał go na śmierć. Wyrok został wykonany dnia 27 czerwca 1638 r. przez janczarów na pokładzie statku w Bosforze[3].

Prokalwińskie sympatie Cyryla są dziś dyskutowane przez niektórych historyków prawosławnych. Twierdzą oni, że sympatie te były wynikiem politycznego wyrachowania, ponieważ miał silną opozycję w swoim Kościele, toczył spór z papieżem i był zwalczany przez sułtana. Nie wiadomo, czy Cyryl był rzeczywistym autorem Confessio, a jeżeli nawet nim był, to wspiera ono jedynie protestantyzm przeciwko doktrynie katolickiej[5].

UwagiEdytuj

  1. Wybór na patriarchę Aleksandrii.
  2. Pierwszy wybór na patriarchę Konstantynopola.
  3. Patriarchat sprawował z przerwami.

PrzypisyEdytuj

  1. Antoni Mironowicz, Kultura prawosławna w dawnej Rzeczypospolitej, w: Rzeczpospolita wielu wyznań, materiały z międzynarodowej konferencji Kraków, 18-20 listopada 2002, Kraków 2004, s. 424.
  2. Marian Banaszak: Historia Kościoła katolickiego, t. 3, Czasy nowożytne 1517–1758. Warszawa: ATK, 1989, s. 122.
  3. a b c Cyril Lucaris (ang.). Encyclopædia Britannica. [dostęp 2010-11-24].
  4. F. H. A. Scrivener: Six Lectures on the Text of the New Testament and the Ancient Manuscripts. ISBN 978-1409708261.
  5. The Myth of the Calvinist Patriarch (ang.). [dostęp 2010-11-24].

Linki zewnętrzneEdytuj