Otwórz menu główne

Czerkiesi

grupa etniczna z północno-zachodniego Kaukazu
Czerkiesi w XIX wieku ubrani w tradycyjne „czerkieski”
Mapa kraju Czerkiesów i kierunki deportacji do Turcji
Czerkieska

Czerkiesigrupa etniczna z północno-zachodniego Kaukazu (Czerkiesja), obecnie zamieszkująca głównie Republikę Karaczajo-Czerkieską, gdzie Czerkiesi stanowią ok. 10% ludności, oraz kilka wiosek Republiki Adygei.

Mówią językiem czerkieskim, stanowiącym dialekt języka kabardyjskiego, chociaż niektórzy językoznawcy twierdzą, że to język kabardyjski jest dialektem czerkieskiego. Georges Dumézil dowodzi, że kabardyjski winien być właściwie nazywany wschodnioczerkieskim[potrzebny przypis].

HistoriaEdytuj

W V–VI wieku n.e. Czerkiesja przyjęła chrześcijaństwo pod wpływem Cesarstwa Bizantyńskiego. Od VIII wieku na Kaukazie narastały wpływy islamu, jednak Czerkiesja (i Gruzja) długo opierały się islamizacji. W XVI wieku Czerkiesi weszli w sojusz z Gruzją i starali się o sojusz z Carstwem Rosyjskim w obliczu napierającego Imperium Osmańskiego i Chanatu Krymskiego. Od 1763 roku walczyli z Imperium Rosyjskim (wojny rosyjsko-czerkieskie).

Do połowy XIX wieku Czerkiesi zamieszkiwali północno-zachodnią część Kaukazu, wzdłuż północno-wschodniego wybrzeża Morza Czarnego, na południe od rzeki Kubań.

W połowie XIX wieku padli ofiarą czystek etnicznych ze strony Imperium Rosyjskiego, po serii powstań zostali usunięci ze swoich terenów. W roku 1864 ci, którzy przeżyli, zostali deportowani. Około 500 tysięcy Czerkiesów, w trudnych warunkach atmosferycznych i sanitarnych zostało przetransportowanych do Turcji, a około 120–150 tysięcy zostało deportowanych na inne tereny Rosji. Są rozbieżności w ocenie, ilu Czerkiesów nie przeżyło samej podróży i pobytów w obozach uchodźców. Jeszcze wcześniej, w 1859 roku według szacunków około 200 tysięcy Czerkiesów mniej lub bardziej dobrowolnie przeniosło się w głąb Rosji. Według spisu ludności z 1897 Rosję zamieszkiwało tylko 217 tysięcy Czerkiesów[1][2].

KulturaEdytuj

Tradycyjna waleczność czerkieskich mężczyzn powodowała, iż większość członków imperialnej gwardii sułtańskiej wywodziła się z Czerkiesów. Czerkiesi brali też udział w wojnach na Bałkanach, głównie przeciwko Serbom. Tradycyjne piękno Czerkiesek (wielkie zielone lub szaro-niebieskie oczy oraz jasne, rude a także ciemne włosy i mlecznobiała cera) czyniło z nich najbardziej pożądaną nację w haremach[3].

Diaspora czerkieska istnieje m.in. w Syrii i Libanie, w Jordanii (ok. 0,5% ludności), a także w Stanach Zjednoczonych.

Nazwa własna Czerkiesów i Kabardyjczyków to Adygowie (kab. адыгэ, adyge). Od nazwy narodu wywodzi się popularny na całym Kaukazie i w Rosji strój męski – czerkieska, czyli rodzaj sukmany wełnianej z charakterystycznymi gazyrami na piersi (ozdobnymi kieszeniami, służącymi dawniej do noszenia prochu i nabojów, a obecnie pełniącymi funkcję dekoracyjną)[4].

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Stephen D. Shenfield: The Circassians – a forgotten genocide? (ang.). Circassian World, 2006. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-11-03)].
  2. Adam Balcer: Ludobójstwo Czerkiesów. Ale Historia, 2013.
  3. Carla Coco: Harem i jego sekrety. Tłum. Ewa Romkowska. Warszawa: Arkady, 1998. ISBN 83-213-4051-2.
  4. Edward Karłowicz: 500 pytań i odpowiedzi o ZSRR. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1969, s. 231‒232.