Ecce homo

motyw w sztuce chrześcijańskiej, do słów Piłata o Jezusie ubiczowanym
(Przekierowano z Ecce Homo)

Ecce homo (z łac. [ˈɛkkɛ ˈhɔmoː] „oto człowiek”[a]; stgr. Ίδε ο άνθρωπος) — motyw w sztuce chrześcijańskiej przedstawiający ubiczowanego Chrystusa w koronie cierniowej[1]. Słowa „oto człowiek” miał wypowiedzieć Piłat ukazujący Chrystusa ludowi żydowskiemu[a].

Tycjan, Ecce Homo, 1543 r.
Adam ChmielowskiEcce Homo

Postać Chrystusa ukazywana jest samotnie (może to być też jedynie przedstawienie twarzy) lub jako część sceny zbiorowej[1]. W drugim przypadku scena Ecce homo przedstawia Jezusa i stojącego obok Piłata na tarasie, balkonie, u szczytu schodów lub w progu drzwi. Często towarzyszą im żołnierze. Chrystus jest przepasany przepaską biodrową i posiada atrybuty nawiązujące do królewskich: purpurowy płaszcz, berło z bambusa[1] lub trzciny[2] oraz koronę cierniową Ciało jest skrwawione, nosi ślady biczowania. Z oczu Jezusa płyną łzy[1]. Po przeciwnej stronie sceny ukazany jest tłum (grupa) Żydów którzy krzyczą i machają rękami. Często mają oni skrzyżowane ramiona, co oznacza żądanie śmierci przez ukrzyżowanie[1].

W niektórych przedstawieniach pojawiają się dodatkowo żona Piłata Prokula oraz Barabasz[1].

Odmiana przedstawienia, w której Piłat uchyla płaszcz Jezusa i pokazuje jego rany określana jest jako Ostentatio Christi[1].

Historia przedstawienia

edytuj

W sztuce wczesnochrześcijańskiej motyw Ecce homo był bardzo rzadki, a ukazywany w nich Chrystus przedstawiany był w pełni majestatu, nie jako osoba cierpiąca. Za pierwsze przedstawienie Ecce homo przedstawiające Chrystusa umęczonego historycy sztuki uważają obraz Dirka Boutsa ok. 1475 roku. W Polsce jednym z najwcześniejszych przedstawień jest Tryptyk Dominikański z 2. połowy XV wieku[1].

Szczególną popularność motyw ten osiągnął w XVI-XVIII wieku[1].

Motyw Ecce homo pojawia się również w sztuce cerkiewnej, w ikonach Męki Pańskiej[1].

Zobacz też

edytuj
  1. a b J 19,5

Przypisy

edytuj
  1. a b c d e f g h i j Maria Działo-Nosal, Sakralne Dziedzictwo Małopolski. Ecce Homo [online], sdm.upjp2.edu.pl [dostęp 2023-06-29].
  2. Ecce Homo [online], Muzeum Etnograficzne w Rzeszowie [dostęp 2023-06-29] (pol.).