Epsilon Lyrae

gwiazda w gwiazdozbiorze Lutni

Epsilon Lyrae (ε Lyr) – gwiazda wielokrotna znajdująca się w gwiazdozbiorze Lutni w odległości ok. 161 lat świetlnych od Słońca[5].

Epsilon¹ Lyrae
ε¹ Lyr
Dane obserwacyjne (J2000)
Gwiazdozbiór

Lutnia

Rektascensja

18h 44m 20,346s[1]

Deklinacja

+39° 40′ 12,45″[1]

Paralaksa (π)

0,02009 ± 0,00078[1]

Odległość

162,0 ± 6,2 ly
49,7 ± 1,9[2] pc

Wielkość obserwowana

AB: 4,67[2]
A: 4,991 ± 0,09[3]
B: 6,062 ± 0,10[4]m

Ruch własny (RA)

11,09 ± 0,70[1] mas/rok

Ruch własny (DEC)

61,39 ± 0,87[1] mas/rok

Prędkość radialna

−31,20 ± 1,7[1] km/s

Charakterystyka fizyczna
Typ widmowy

A: A3 V[3]
B: F0 V[4]

Masa

A: 1,9 M
B: 1,5[5] M

Wielkość absolutna

1,19[2]m

Jasność

A: 18 L
B: 8[5] L

Prędkość obrotu

A: 200 km/s
B: 150[5] km/s

Temperatura

A: 8000 K
B: 7700[5] K

Charakterystyka orbitalna
Krąży wokół

Centrum Galaktyki

Półoś wielka

6834[2] pc

Mimośród

0,0987[2]

Alternatywne oznaczenia
Oznaczenie Flamsteeda: 4 Lyrae
2MASS: J18442032+3940134
Bonner Durchmusterung: BD +39°3509
Boss General Catalogue: A: GC 25667
B: GC 25666
Katalog Henry’ego Drapera: A: HD 173582
B: HD 173583
Katalog Hipparcosa: HIP 91919
Katalog jasnych gwiazd: A: HR 7051
B: HR 7052
SAO Star Catalog: A: SAO 67310
B: SAO 67309
Epsilon² Lyrae
ε² Lyr
Ilustracja
Położenie w gwiazdozbiorze
Dane obserwacyjne (J2000)
Gwiazdozbiór

Lutnia

Rektascensja

18h 44m 22,781s[6]

Deklinacja

+39° 36′ 45,79″[6]

Paralaksa (π)

0,02097 ± 0,00050[6]

Odległość

155,4 ± 3,7 ly
47,6 ± 1,1[7] pc

Wielkość obserwowana

CD: 4,59[7]
C: 5,23 ± 0,01[8]
D: 5,35 ± 0,01[9]m

Ruch własny (RA)

6,18 ± 0,39[1] mas/rok

Ruch własny (DEC)

50,42 ± 0,73[1] mas/rok

Prędkość radialna

−24,40 ± 1,7[1] km/s

Charakterystyka fizyczna
Typ widmowy

C: A6 Vn[8]
D: A7 Vn[9]

Masa

C: 1,9 M
D: 1,8[5] M

Wielkość absolutna

1,20[7]m

Jasność

C: 17 L
D: 14[5] L

Prędkość obrotu

C: 177 km/s
D: 212[5] km/s

Temperatura

C: 8200 K
D: 8200[5] K

Alternatywne oznaczenia
Oznaczenie Flamsteeda: 5 Lyrae
2MASS: J18442286+3936459
Bonner Durchmusterung: BD +39°3510
Boss General Catalogue: C: GC 25668
Katalog Henry’ego Drapera: C: HD 173607
D: HD 173608
Katalog Hipparcosa: HIP 91926
Katalog jasnych gwiazd: C: HR 7053
D: HR 7054
SAO Star Catalog: C: SAO 67315

NazwaEdytuj

Gwiazda nie ma tradycyjnej nazwy własnej. Ze względu jednak na to, że oglądana przez teleskop optyczny okazuje się składać z dwóch par bardzo podobnych gwiazd, znana jest pod angielską nazwą Double Double („podwójnie podwójna”)[5][10].

Charakterystyka obserwacyjnaEdytuj

Przez lornetkę lub nawet gołym okiem, przy dobrych warunkach obserwacji, można zauważyć podwójność gwiazdy Epsilon Lyrae[5][10]. Zachodni składnik to ε¹ Lyr, a wschodni to ε² Lyr[5], dzieli je odległość 209,5 sekundy kątowej (pomiar z 2016 roku)[11]. Oba te składniki także okazują się być gwiazdami podwójnymi, co odkrył w 1779 roku Christian Mayer, choć odkrycie zwykle przypisywane jest Williamowi Herschelowi[10].

Parę ε¹ Lyr tworzą składniki A i B, odległe o 2,20″, zaś para ε² Lyr dzieli się na składniki C i D, oddalone na niebie o 2,40″ (pomiary z 2018 r.)[11]. Układ ma także wiele optycznych towarzyszek[11].

Charakterystyka fizycznaEdytuj

Dwie pary tworzące ten układ są odległe o co najmniej 10 tysięcy jednostek astronomicznych i obiegają wspólny środek masy w czasie co najmniej 400 tysięcy lat[5].

Epsilon-1 LyraeEdytuj

Układ Epsilon-1 Lyrae tworzy biała gwiazda ciągu głównego, należąca do typu widmowego A3[3] i żółto-biały karzeł reprezentujący typ widmowy F0[4]. Gwiazdy te obiegają wspólny środek masy w czasie około 1800 lat, dzieli je średnio 235 au, ale ze względu na mimośród orbit zbliżają się na 73 i oddalają na 400 au[5].

Epsilon-2 LyraeEdytuj

Układ Epsilon-2 Lyrae tworzą białe gwiazdy ciągu głównego, należące do typu widmowego A6 i A7[6]. Gwiazdy te obiegają wspólny środek masy w 724 lata, dzieli je średnio 145 au; zbliżają się na 95 i oddalają na 195 au[5]. Ponadto jaśniejszy składnik ma towarzyszkę zidentyfikowaną dzięki interferometrii plamkowej[8][5][11], która jest odległa o 0,1″ od jaśniejszej gwiazdy (pomiar z 2005 roku)[11]. Najprawdopodobniej jest ona piątym składnikiem tego systemu[5].

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d e f g h i eps01 Lyr w bazie SIMBAD (ang.)
  2. a b c d e Anderson E, Francis C: HIP 91919 (ang.). W: Extended Hipparcos Compilation (XHIP) [on-line]. VizieR, 2012. [dostęp 2019-09-24].
  3. a b c eps01 Lyr A w bazie SIMBAD (ang.)
  4. a b c eps01 Lyr B w bazie SIMBAD (ang.)
  5. a b c d e f g h i j k l m n o p q Jim Kaler: Epsilon Lyrae (ang.). STARS, 2013-11-15. [dostęp 2019-09-24].
  6. a b c d eps02 Lyr w bazie SIMBAD (ang.)
  7. a b c Anderson E, Francis C: HIP 91926 (ang.). W: Extended Hipparcos Compilation (XHIP) [on-line]. VizieR, 2012. [dostęp 2019-09-24].
  8. a b c eps02 Lyr A w bazie SIMBAD (ang.)
  9. a b eps02 Lyr B w bazie SIMBAD (ang.)
  10. a b c Lyra, the Lyre or Harp. W: Richard Hinckley Allen: Star Names Their Lore and Meaning. Nowy Jork: Dover Publications Inc., 1963, s. 288. ISBN 0-486-21079-0. (ang.)
  11. a b c d e Mason et al.: WDS J18443+3940AB. W: The Washington Double Star Catalog [on-line]. VizieR, 2014.

BibliografiaEdytuj