Fürstenberg (Oder)

Fürstenberg (pol. Przybrzeg[1][2][3][4][5]) – dzielnica miasta Eisenhüttenstadt we wschodnich Niemczech nad Odrą, w kraju związkowym Brandenburgia, w powiecie Oder-Spree. Do 1961 r. samodzielne dolnołużyckie miasto.

Przybrzeg
Fürstenberg (Oder)
Dzielnica Eisenhüttenstadt
Ilustracja
Herb
Herb
Państwo  Niemcy
Kraj związkowy Brandenburgia
Miasto Eisenhüttenstadt
W granicach Eisenhüttenstadt 14 listopada 1961
Strefa numeracyjna 03364
Kod pocztowy 15890
Tablice rejestracyjne LOS
Położenie na mapie Brandenburgii
Mapa konturowa Brandenburgii, blisko prawej krawiędzi nieco na dole znajduje się punkt z opisem „Przybrzeg”
Położenie na mapie Niemiec
Mapa konturowa Niemiec, blisko prawej krawiędzi nieco u góry znajduje się punkt z opisem „Przybrzeg”
Ziemia52°09′00″N 14°40′00″E/52,150000 14,666667
Portal Niemcy

HistoriaEdytuj

 
Rynek z ratuszem na starej widokówce

W czasach rozbicia dzielnicowego w Polsce obszar stanowił część ziemi lubuskiej. Leżał w granicach diecezji lubuskiej, następnie prawdopodobnie w ok. połowie XIII w. trafił pod administrację diecezji miśnieńskiej[6]. Przybrzeg założono w 1250. Na początku XIX wieku znaczenie miasta wzrosło w związku z przeprowadzeniem tu linii kolejowej z Berlina do Wrocławia oraz wybudowaniem Kanału Odra-Sprewa. Rozwój przemysłowy miasta nastąpił w 1939 dzięki produkcji broni i chemikaliów, zasilanej przez więźniów ze Stalagu III B. Pod koniec wojny fabryki zdemontowano. W 1944 i 1950 roku do Przybrzegu włączono pobliską wieś Schönfließ (obecnie również dzielnica Eisenhüttenstadt). Po przekroczeniu mostu nad Odrze w lutym 1945 przez Armię Czerwoną, Niemcy wysadzili most, który do tej pory nie został odbudowany (łączył on Przybrzeg z dzisiejszą polską wsią Kłopot)[7].

 
Zburzony most łączący niegdyś Przybrzeg z Kłopotem

Do 1 stycznia Przybrzeg był jedynym miastem niemieckiego powiatu Guben (Landkreis Guben)[a]. Po ukształtowaniu w 1945 granicy polsko-niemieckiej na Odrze, według wykazu gmin z 8 listopada 1945 Przybrzeg miał się znaleźć w Polsce jako jedno z dwóch miast (obok Gubina) polskiego powiatu gubińskiego[1].

Powracając do sytuacji tuż po wojnie, w nowych granicach Polski znalazło się także pięć prawobrzeżnych części przeciętych granicą na Odrze i Nysie Łużyckiej miast: Zgorzelec (część Görlitz), Słubice (część Frankfurtu), Łęknica (część Mużakowa lub Muskau), Barść (część Forst, obecnie wieś Zasieki) oraz „tajemniczy” Przybrzeg (część Fürstenberg an der Oder) – tajemniczy, bo prawy brzeg Fürstenberga nie był nigdy zabudowany[8].

Ostatecznie Przybrzeg pozostał w Niemczech będąc miastem granicznym.

Po zniesieniu w Niemczech powiatu gubińskiego w 1950, Przybrzeg wszedł w skład nowego powiatu frankfurckiego (Kreis Frankfurt (Oder)), a po jego podziale w związku z NRD-owską reformą administracyjną w 1952 utworzono powiat przybrzeski (Kreis Fürstenberg). W 1961 miasto utraciło samodzielność po połączeniu z sąsiednim Stalinstadtem w nowe miasto Eisenhüttenstadt, a powiat przybrzeski przemianowano na powiat Eisenhüttenstadt (Kreis Eisenhüttenstadt), który przetrwał do 1993.

ZabytkiEdytuj

  • Kościół św. Mikołaja(niem.) z XV w., późnogotycki
  • Ratusz z ok. 1900 r. (ob. budynek biurowo-handlowy)
  • Gmach poczty
  • Remiza strażacka
  • Wieża ciśnień
  • Zespół gazowni
  • Dworzec kolejowy
  • Ruiny elektrowni
  • Plebania
  • Domy i kamienice
  • Cmentarz żydowski

UwagiEdytuj

  1. Gubin nie wchodził w jego skład, stanowiąc odrębny powiat grodzki.

PrzypisyEdytuj

  1. a b Poznański Dziennik Wojewódzki – rok 1945, nr 12, poz. 88.
  2. Pieradzka, K. (1949): Związki handlowe Łużyc ze Śląskiem w dawnych wiekach. Sobótka: Organ Wrocławskiego Towarzystwa Miłośników Historii, 4, 89–104.
  3. Miszewski D. (2007): Shaping of the regional awareness of the inhabitants of the Lubuskie Province. Rocznik Lubuski, 33(2), 17–32.
  4. http://www.ejournals.eu/pliki/art/622 Kuras, K. (2013): Between public and private life: Everyday dilemmas of the officers of Napoleon’s great army, on the basis of unknown letters of Jacques-Martin-Madelaine Ferrière of 1812 and 1813. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego – Prace Historyczne 140(1), 113–124. doi:10.4467/20844069PH.13.008.1047.
  5. https://www.researchgate.net/publication/295401808_Degraded_and_restituted_towns_in_numbers_Miasta_zdegradowane_i_restytuowane_w_liczbach Spórna, T., Krzysztofik, R., Dymitrow, M. (2015): Degraded and restituted towns in numbers. In: Krzysztofik, R., Dymitrow, M. (eds): Degraded and restituted towns in Poland. Origins, development, problem. Gothenburg: University of Gothenburg School of Business, Economics and Law Department of Economy and Society – Human Geography.
  6. Joachim Huth, Das Bistum Meißen – Entstehungsgeschichte und kritische Exegese früher Meißner Bistumsurkunden, s. 23–24.
  7. Joachim Schneider, Die Oder während der Kriegshandlungen im Frühjahr 1945, in Mitteilungen des Historischen Vereins zu Frankfurt (Oder) e.V., 2001, Heft 2, S. 12.
  8. Krzysztofik, R., & Dymitrow, M. (2015). Research on degraded and restituted towns: Overview and state-ofthe-art / Miasta zdegradowane i restytuowane. Istota problemu i zakres badań, [In] Krzysztofik, R., & Dymitrow, M. (Eds.), Degraded and restituted towns in Poland: Origins, development, problems / Miasta zdegradowane i restytuowane w Polsce. Geneza, rozwój, problemy. Gothenburg: University of Gothenburg, p. 15.

BibliografiaEdytuj