Głodzenie

poważny niedobór składników odżywczych i witamin w organizmie

Głodzenie (łac. detractio, ang. starvation) – przyjmowanie pokarmu w ilości niewystarczającej do pokrycia zapotrzebowania organizmu. Długotrwałe głodzenie prowadzi początkowo do spadku masy ciała, następnie do wyniszczenia, niewydolności narządów wewnętrznych i w końcowym etapie do śmierci.

Głodzenie
detractio
Ilustracja
Trzech więźniów niemieckiego nazistowskiego obozu koncentracyjnego Buchenwald (Holender, Polak i Rosjanin), którzy w momencie uwięzienia ważyli około 70 kg, natomiast po 11 miesiącach głodzenia 32 kg
ICD-10 T73.0
Skutek głodu
DiseasesDB 12415
OMIM {{{OMIM}}}
MedlinePlus {{{MedlinePlus}}}
MeSH D013217

Patofizjologia głodzeniaEdytuj

W warunkach fizjologicznych (prawidłowych) pokarm jest przyjmowany w sposób przerywany, a energia wydatkowana w sposób ciągły[1]. Organizm ludzki jest naturalnie przystosowany do głodzenia i uruchamia mechanizmy adaptacyjne zarówno w okresie krótko- i długotrwałego głodzenia[1]. W eksperymencie Minnesota podawano 32 młodym ochotnikom 2/3 ich dziennego potrzebowania przez okres 24 tygodni[2]. Zaobserwowano utratę 23% masy ciała, 71% masy tkanki tłuszczowej, 24% masy komórkowej (bogate w potas komórki zużywające energię) i 40% spadek wskaźnika metabolicznego. Po 24 tygodniach nastąpiła stabilizacja masy ciała związana z redukcją masy ciała, spadkiem poziomu katecholamin i hormonów tarczycy w surowicy oraz zaprzestaniem aktywności fizycznej[2][3].

Obraz klinicznyEdytuj

Reakcja organizmu na głodzenie jest zależna od zasobów energetycznych, czasu trwania głodzenia oraz dodatkowych sytuacji stresowych takich jak uraz, sepsa lub ciężka choroba[4]. Głodzenie w okresie powyżej 3 miesięcy, utrata 40% masy ciała lub spadek BMI poniżej 10 u kobiet i 11 u mężczyzn prowadzi zwykle do śmierci[1]. Opisano przypadki leczniczego głodzenia u bardzo otyłych osób trwające 249[5] i 382[6] dni[1].

Głodzenie prosteEdytuj

W głodzeniu prostym w ciągu 72 godzin zostają zużyte rezerwy glikogenu, procesy glukoneogenezy rozpoczynają się po 24 godzinach, w których stopniowo są zużywane tłuszcze i białka[7][8]. W ciągu pierwszych 48 godzin wzrasta metabolizm, który następnie spada[8]. W pierwszym okresie proces glukoneogenezy z aminokwasów prowadzi do utraty białka w wysokości 50 gramów na dobę (200 gramów mięśni na dobę), proces ten ulega zahamowaniu w miarę przechodzenia mózgu ze spalania glukozy na ciała ketonowe[9]. Głodzenie proste prowadzi do głodzenia typu marasmus[10].

Głodzenie stresoweEdytuj

W głodzeniu stresowym (in. głodzenie powikłane[7]) oprócz głodzenia dodatkowym elementem jest sytuacja stresowa, taka jak uraz, sepsa lub ciężka choroba[11]. W takiej sytuacji z powodu odpowiedzi metabolicznej na stres nie dochodzi do spadku katabolizmu, wzrasta wskaźnik metaboliczny, insulinooporność wzrasta w większym stopniu niż w głodzeniu prostym[11]. Głodzenie stresowe prowadzi do głodzenia typu kwashiorkor[10].

Głodzenie przedoperacyjneEdytuj

Współcześnie (2011) zaleca się głodzenie przez 6 godzin przed planowanym zabiegiem operacyjnym oraz niespożywanie klarownych płynów (kawa, herbata, sok) przez 2 godziny przed planowanym zabiegiem operacyjnym[12].

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d Sobotka 2013 ↓, s. 182.
  2. a b Sobotka 2013 ↓, s. 185.
  3. Keys, A.; Brožek, J.; Henschel, A.; Mickelsen, O.; Taylor, H. L.: The Biology of Human Starvation. University of Minnesota Press, 1950. ISBN 978-0-8166-7234-9.
  4.   Ewelina Swora-Cwynar, Marian Grzymisławski, Adam Mikstacki, Barbara Tamowicz. Żywienie a posocznica. „Nowiny Lekarskie”. 80 (6), s. 479–483, 2011. 
  5. TJ. Thomson, J. Runcie, V. Miller. Treatment of obesity by total fasting for up to 249 days.. „Lancet”. 2 (7471), s. 992-6, 1966. PMID: 4162668. 
  6.   WK. Stewart, LW. Fleming. Features of a successful therapeutic fast of 382 days' duration.. „Postgrad Med J”. 49 (569), s. 203-9, Mar 1973. PMID: 4803438. 
  7. a b   Dominika Wnęk: Niedożywienie i ocena stanu odżywienia pacjenta. Medycyna Praktyczna, 2014. [dostęp 2017-03-05].
  8. a b Sobotka 2013 ↓, s. 183.
  9. Sobotka 2013 ↓, s. 184.
  10. a b Sobotka 2013 ↓, s. 187.
  11. a b Sobotka 2013 ↓, s. 186.
  12.   Ian Smith, Peter Kranke, Isabelle Murat, Andrew Smith, Geraldine O’Sullivan, Eldar Soreide, Claudia Spies, Bas in’t Vel. Głodzenie w okresie okołooperacyjnym dorosłych i dzieci – Wytyczne Europejskiego Towarzystwa Anestezjologii. „Opieka Okołooperacyjna”, s. 8-21, 2011. 

BibliografiaEdytuj

  • Luboš Sobotka: Podstawy Żywienia Klinicznego. Kraków: Krakowskie Wydawnictwo Scientifica so. z o.o., 2013. ISBN 978-83-936527-1-6.