Otwórz menu główne

Gnidosz stepowy

species of Pedicularis (Orobanchaceae)

Gnidosz stepowy[3] (Pedicularis kaufmannii Pinzger) – gatunek rośliny zielnej z rodziny zarazowatych (Orobanchaceae).

Gnidosz stepowy
Ilustracja
Pszeniec stepowy i prosienicznik plamisty
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad astrowe
Rząd jasnotowce
Rodzina zarazowate
Rodzaj gnidosz
Gatunek gnidosz stepowy
Nazwa systematyczna
Pedicularis kaufmannii Pinzger
Krit. Vergl. Gouv. Mosk. Wildwachs. Pfl. 17 1868 [2]

Spis treści

Rozmieszczenie geograficzneEdytuj

Występuje w Europie północno-wschodniej i wschodniej od Polski na zachodzie po Syberię na wschodzie. W Polsce znaleziono go dopiero niedawno (w 2000 r.) i jest prawdopodobnie gatunkiem rodzimym. Znany jest tylko z jednego stanowiska położonego w Kulasznem w Bieszczadach Niskich. Najbliższe stanowiska znajdują się na Ukrainie[4].

MorfologiaEdytuj

Łodyga
Wzniesiona, nierozgałęziona, o wysokości 20-70 cm. Jest owłosiona rzadkimi, długimi włoskami[5].
Liście
Liście odziomkowe ogonkowe, lancetowate, pierzastosieczne. Liście łodygowe zmniejszają się ku górze łodygi i mają coraz krótsze ogonki. Pokryte są gęstymi, kędzierzawymi włoskami. Dolne przysadki krótkoogonkowe, podobne do liści i dłuższe od kwiatów[5].
Kwiaty 
Grzbieciste, żółte, zebrane w kłos. Kielich rurkowato-beczułkowaty o długości 12-15 mm. Jego 5-ząbkowa rurka ma wystające nerwy. Korona kwiatu dwuwargowa, o długości 26-32 mm. Wewnątrz korony 4 dwusilne pręciki i słupek o silnie wydłuzonej szyjce i główkowatym znamieniu[5].
Owoce
Torebka o długości 15-19 mm. Zakończona jest dzióbkiem[5].

Biologia i ekologiaEdytuj

Bylina, hemikryptofit, półpasożyt. Rośnie w murawach. Kwitnie od maja do lipca, kwiaty zapylane są przez owady. Rozmnaża się także wegetatywnie. Drobne nasiona rozsiewane są przez wiatr (anemochoria)[4].

Zagrożenia i ochronaEdytuj

Roślina była objęta w Polsce ścisłą ochroną gatunkową w latach 2012-2014. Umieszczona w Polskiej Czerwonej Księdze Roślin w kategorii CR (krytycznie zagrożony)[6]. Tę samą kategorię posiada na polskiej czerwonej liście[7]. W 1999 r. jedyna znana w Polsce populacja tego gatunku liczyła około 20 osobników i zajmowała powierzchnię około 10 m2. Stanowisko to jest ciągle zagrożone robotami drogowymi, koszeniem i zadeptywaniem, znajduje się bowiem w murawie przydrożnej w pobliżu cmentarza[4].

PrzypisyEdytuj

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2013-11-10].
  2. The Plant List. [dostęp 2017-03-08].
  3. Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland. A checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
  4. a b c Nowak K. A., Borkowski W., Moraczewski I. R. Gnidosz stepowy. s. 302-303. W: Czerwona Księga Karpat Polskich, Kraków 2008. ​ISBN 978-83-89648-71-6
  5. a b c d Halina Piękoś-Mirkowa, Zbigniew Mirek: Rośliny chronione. Warszawa: Multico Oficyna Wyd., 2006. ISBN 978-83-7073-444-2.
  6. Zarzycki K., Kaźmierczakowa R., Mirek Z.: Polska Czerwona Księga Roślin. Paprotniki i rośliny kwiatowe. Wyd. III. uaktualnione i rozszerzone. Kraków: Instytut Ochrony Przyrody PAN, 2014. ISBN 978-83-61191-72-8.
  7. Kaźmierczakowa R., Bloch-Orłowska J., Celka Z., Cwener A., Dajdok Z., Michalska-Hejduk D., Pawlikowski P., Szczęśniak E., Ziarnek K.: Polska czerwona lista paprotników i roślin kwiatowych. Polish red list of pteridophytes and flowering plants. Kraków: Instytut Ochrony Przyrody Polskiej Akademii Nauk, 2016. ISBN 978-83-61191-88-9.