Otwórz menu główne

Gołąbek kruchy (Russula fragilis) – gatunek grzybów należący do rodziny gołąbkowatych (Russulaceae)[1].

Gołąbek kruchy
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo grzyby
Typ podstawczaki
Klasa pieczarniaki
Rząd gołąbkowce
Rodzina gołąbkowate
Rodzaj Russula
Gatunek gołąbek kruchy
Nazwa systematyczna
Russula fragilis (Pers.) Fr.
Epicr. syst. mycol. (Upsaliae): 359 (1838)
Mapa zasięgu
zasięg występowania na mapie
Zasięg występowania w Europie
Ilustracja
Owady opuszczające blaszki grzyba
Wyblakłe gołąbki kruche
Russula fragilis.jpg

Systematyka i nazewnictwoEdytuj

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Russula, Russulaceae, Russulales, Incertae sedis, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].

Nazwę polską podał Feliks Berdau w 1876 r. W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był też jako mglejarka i serojeszka krucha[2]. Niektóre synonimy naukowe[1]:

  • Agaricus fallax Schaeff. 1774
  • Agaricus fragilis Pers. 1801
  • Agaricus linnaei var. fragilis (Pers.) Fr. 1815
  • Russula bataillei Bidaud & Reumaux, in Reumaux 1996
  • Russula emetica subsp. fragilis (Pers.) Singer 1932
  • Russula emetica var. fragilis (Pers.) Quél. 1888
  • Russula fragilis var. gilva Einhell. 1985
  • Russula fragilis var. knauthii (Singer) Kuyper & Vuure 1985
  • Russula fallax (Schaeff.) Fr. 1874
  • Russula fragilis var. fallax (Schaeff.) Massee 1893
  • Russula fragilis var. violascens Secr. ex Gillet 1876

MorfologiaEdytuj

Kapelusz

Średnicy od 2 do 5(7) cm, mały i kruchy, jaśniej lub ciemniej fioletowawy, z domieszką odcieni czerwonawych i zielonawych, także z większym udziałem czerwonego. Centrum zarówno prawie czarniawe, jak i blaknące na kolor żółtawy do oliwkowoochrowego. Skórka wkrótce traci połysk. Brzeg na starość krótko żłobkowany. Skórka daje się ściągać do połowy promienia[3].

Blaszki

Dość gęste, czasami rozwidlone, przy trzonie niemal wolne[4]. Za młodu czysto białe, później śmietankowożółtawe, z delikatnie karbowanym ostrzem[5].

Trzon

O wysokości od 3 do 5 cm i grubości 7–20 mm. Jest gruby, walcowaty, czasami nieco maczugowaty. U młodych okazów pełny, u starszych pusty. Biały, na starość lub po uszkodzeniu żółty[3].

Miąższ

Niezmiennie biały, o przyjemnym owocowym zapachu. Smak piekący i ostry[5].

Cechy mikroskopowe;

Wysyp zarodników biały. Zarodniki szerokoelipsoidalne do kulistych, o rozmiarach 7-10 ×5,5-8 µm i brodawkowato-siateczkowatej powierzchni. Brodawki są średniej wielkości, a siateczka ma pełne oczka. Podstawki o rozmiarach 30-50 × 7-11,5 µm. Cystydy o kształcie podobnym do wrzecionowatego i rozmiarach 90 × 12 µm. Mają tępy szczyt i przewężenie poniżej szczytu. Pod działaniem sulfowaniliny silnie szarzeją. W skórce znajdują się liczne dermatocystydy[4].

Występowanie i siedliskoEdytuj

Jest pospolity i szeroko rozprzestrzeniony w Europie i Ameryce Północnej. Podano stanowiska tego gatunku także w Kostaryce i Japonii[6]. W Polsce jest dość częsty[7]. W polskim piśmiennictwie naukowym opisany na licznych stanowiskach[2].

Owocniki pojawiają się od lipca do listopada w lasach liściastych, iglastych i mieszanych, zwłaszcza na wilgotnych glebach wśród mchów, pod dębami, klonami, brzozą brodawkowaną, grabami, leszczyną, bukami, świerkami i sosnami[2]. Występuje głównie na pogórzu i w górach[5].

ZnaczenieEdytuj

Grzyb mikoryzowy. Jest niejadalny z powodu piekącego i ostrego smaku. Jest też lekko trujący[7].

Gatunki podobneEdytuj

Jest to gatunek o dużej zmienności morfologicznej. Z tego powodu wyróżniono wiele jego odmian i form[4]. Obecnie według Index Fungorum wszystkie uznane zostały za synonim gołąbka kruchego[1]. Podobne są: gołąbek różnobarwny (Russula versicolor), o niezbyt ostrym smaku, gołąbek lazurowy (Russula azurea), gołąbek turecki (Russula turci), gołąbek fiołkowozielony (Russula ionochlora)[5].

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d Index Fungorum (ang.). [dostęp 2015-12-15].
  2. a b c Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  3. a b Pavol Škubla: Wielki atlas grzybów. Poznań: Elipsa, 2007. ISBN 978-83-245-9550-1.
  4. a b c Alina Skirgiełło: Gołąbek (Russula). Grzyby (Mycota), tom 20. Podstawczaki (Basidiomycetes), gołąbkowce (Russulales), gołąbkowate (Russulaceae), gołąbek (Russula). Warszawa-Kraków: PWN, 1998. ISBN 83-01-09137-1.
  5. a b c d Ewald Gerhardt: Grzyby – wielki ilustrowany przewodnik. s. 464. ISBN 83-7404-513-2.
  6. Discover Life Maps. [dostęp 2015-12-16].
  7. a b Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda: Grzyby i ich oznaczanie. Warszawa: PWRiL, 1985. ISBN 83-09-00714-0.