Otwórz menu główne
Zobacz też: inne znaczenia.

Godzilla (jap. ゴジラ Gojira) – fikcyjny gigantyczny potwór kaiju z serii filmów o tej samej nazwie. Po raz pierwszy pojawił się w filmie Godzilla z 1954. Prawa do niego posiada wytwórnia Tōhō. Jest jedną z najpopularniejszych ikon japońskiej popkultury. W zależności od medium jest kreowany na zagrożenie dla ludzkości albo jej obrońcę. Jego przeciwnikami często są inne gigantyczne potwory, czasem zsyłane na Ziemię przez kosmitów.

Godzilla
Gojira (ゴジラ)
Król Potworów
Postać z Godzilla
Ilustracja
Praca graficzna z wizerunkiem Godzilli z filmu Godzilla z 1954
Pierwsze wystąpienie Godzilla
Ostatnie wystąpienie Godzilla II: Król potworów
Twórca Tomoyuki Tanaka

Ishirō Honda
Eiji Tsubaraya

Grany przez Era Shōwa:

Haruo Nakajima,
Katsumi Tezuka[1],
Ryosaku Takasugi[2],
Jiro Suzuki[2],
Seiji Onaka[3],
Hiroshi Sekita[3],
Shinji Takagi[4],
Isao Zushi[5],
Toru Kawai[6]
Era Heisei:
Kenpachirō Satsuma[7],
Era Millennium:
Tsutomu Kitagawa[8],
Mizuho Yoshida[9]
Shin Godzilla:
Mansai Nomura

Dubbing Hanna-Barbera:

Ted Cassidy

Dane biograficzne
Pochodzenie Zmutowany prehistoryczny gad
Płeć Samiec
Rodzina Minya (syn)
Godzilla Junior (syn)
Godzooky (przybrany syn/siostrzeniec)
Inne informacje
Wzrost 28–300 metrów
Masa 500-100000 ton

Projekt i tworzenieEdytuj

GenezaEdytuj

 
Teizô Toshimitsu rzeźbiący ostateczny projekt potwora

Godzilla powstał na potrzeby filmu Godzilla z 1954, wyprodukowanego przez wytwórnię Tōhō. Potwór miał być metaforą broni jądrowej i tak jak ona miał być nie do powstrzymania oraz niszczyć wszystko na swojej drodze. Reżyser filmu Ishirō Honda osobiście widział zniszczenia w Hiroszimie, spowodowane zrzuceniem bomby atomowej i chciał je wiernie odwzorować w filmie. Jednym z powodów posłużenia się metaforą był fakt, że broń jądrowa była w Japonii tematem tabu, do czego przyczyniła się zniesiona dopiero dwa lata wcześniej cenzura[10]. Film Godzilla był także inspirowany amerykańskim filmem Bestia z głębokości 20 000 sążni z 1953, w którym dinozaur Rhedosaurus w stanie hibernacji zostaje przebudzony wskutek testów broni jądrowej i atakuje Nowy Jork[11].

Między kwietniem, a majem 1954 powstały różne projekty postaci. Początkowo Tomoyuki Tanaka nie chciał, aby potwór przypominał jaszczurkę, ponieważ nie chciał zapożyczać zbyt wiele od filmu Bestia z głębokości 20.000 sążni. Poważnie rozważano pomysł, by potwór przypominał połączenie goryla i wieloryba. Także jego imię, Gojira (jap. ゴジラ Gojira), powstało z połączenia słów goryl (jap. ゴリラ gorira) i wieloryb (jap. kujira). Wczesne szkice przedstawiają Gojirę jako stworzenie z głową przypominającą grzyb, co miało nawiązywać do grzyba atomowego. Pracujący przy produkcji specjalista od efektów specjalnych Eiji Tsuburaya proponował, aby stwór był ogromną ośmiornicą, nawiązując przy tym do historii, którą Tsuburaya napisał w odpowiedzi na film o King Kongu. Z powodu braku porozumienia w sprawie wyglądu, Tanaka postanowił, że potwór będzie jednak przypominał dinozaura[11]. Postanowiono przy tym, że będzie pokryty łuską, która wyglądem miała przypominać blizny, które miały ofiary ataku atomowego na Hiroszimę i Nagasaki z 1945[11][10].

CharakterystykaEdytuj

Godzilla miał różne cechy wyglądu i charakteru w zależności od źródła (filmu, serialu, komiksu, i tak dalej). Utrwaliły się jednak pewne elementy, które najczęściej pojawiają się w różnych wersjach[12].

Najczęściej Godzilla jest przedstawiany jako ogromna i agresywna jaszczurka morska, pochodząca z czasów prehistorycznych i przebudzona wskutek promieniowania radioaktywnego[12]. Jest stworzeniem podobnym do dinozaura[11], będącego kombinacją tyranozaura, iguanodona, stegozaura i aligatora[13]. Jest pokryty czarną lub szarą łuską. Stoi i przemieszcza się na dwóch tylnych nogach oraz ma długi gruby segmentowany ogon[14].

W filmie Godzilla kontra Król Ghidorah (1991) zostaje wyjaśnione, że Godzilla jest dinozaurem z gatunku Godzillasaurus, zmutowanym wskutek promieniowania radioaktywnego[15]. W Godzilla kontra Mechagodzilla II (1993) ludzie odkrywają, że Godzilla ma drugi mózg u nasady ogona.

Jego płeć zazwyczaj jest niesprecyzowana w japońskich produkcjach[14], jednak w przekładach na język angielski i polski oraz w amerykańskich produkcjach Godzilla zwykle utożsamiany jest z rodzajem męskim[14][16].

UmiejętnościEdytuj

Godzilla wykazuje się dużą siłą fizyczną i niewrażliwością na konwencjonalną broń wojskową[14].

Jedną z jego charakterystycznych umiejętności jest zabójczy podmuch. W pierwszym filmie z 1954 są to żrące opary. W latach 60. XX wieku Godzilla zaczął strzelać z ust niebieskim promieniem, który poprzedza pojawienie się migoczącego światła w ustach potwora. W niektórych amerykańskich produkcjach, zamiast promienia lub żaru, Godzilla zionie ogniem[15]. W filmie Godzilla kontra Hedora (1971) Godzilla wykorzystuje swój podmuch, aby unosić się w powietrzu i latać.

W filmie Ghidorah – Trójgłowy potwór z 1964 Godzilla i inne potwory po raz pierwszy wykazały zdolność porozumiewania się ze sobą, a nawet prowadzenia dialogów. W Godzilla kontra Gigan z 1972 Godzilla i Anguirus porozumiewają się, posługując się ludzką mową.

Film Shin Gojira z 2018 przedstawia Godzillę jako potwora, który na początku jest jasno ubarwionym, olbrzymim potworem morskim bez ramion. W trakcie filmu przechodzi metamorfozę i zdobywa umiejętności, których nie posiadała wcześniej żadna inna wersja tej postaci. Ma dodatkową paszczę na ogonie oraz potrafi dmuchać czarnym dymem i strzelać niszczycielskim promieniem z psyków oraz kolców. Zanim został pokonany, na jego ogonie zaczęły się tworzyć człekopodobne organizmy.

GłosEdytuj

Godzilla ma bardzo charakterystyczny i rozpoznawalny ryk. W produkcji pierwszego filmu z jego udziałem próbowano wykorzystać do jego stworzenia odgłosy różnych zwierząt. Efekty nie były jednak zadowalające. Dopiero kompozytor muzyki do filmu, Akira Ifukube, wpadł na pomysł, aby użyć instrumentu muzycznego. Ostateczny ryk został stworzony przez pocieranie strun kontrabasu skórzaną rękawicą, pokrytą żywicą ze smoły sosnowej[17]. Ten dźwięk był wykorzystywany w kolejnych filmach, czasem ze zmienioną częstotliwością lub prędkością lub wzbogacony o odgłosy zwierząt, nagrane w ogrodzie zoologicznym[18]. Sposób, w jaki został oryginalnie nagrany starano się zachować w tajemnicy przez wiele lat[17].

WymiaryEdytuj

Okres Wzrost (m) Długość ogona (m) Masa (tys. t)
1954-1975 50[19] 65[20] 20[19]
1978 122[21] nieznana 0,6[21]
1984-1989 80[19] 108[22] 50[19]
1991-1995 100[19] 140[23] 60[19]
1998 60[24][25] 78[26] 0,5[27]
1999-2000 55[28][29] 78[28][29] 25[28][29]
2001 60[30] 85[30] 30[30]
2002-2003 55[31] 78[31] 25[31]
2004 100[32] 100[32] 55[32]
2014 108[33] 167,74[34] 90[34]
2016 28-118,5[35] nieznana ?-92[33][36]
2017-2018 50-300[37] nieznana 10-100[38]
2019 119,8[12] 177,4[12] 99,634[12]

WystąpieniaEdytuj

Osobny artykuł: Godzilla (franczyza).

OdbiórEdytuj

 
Gwiazda Godzilli na Alei Gwiazd w Los Angeles

Godzilla jest jedną z najbardziej rozpoznawalnych międzynarodowo ikon japońskiej kultury popularnej. Filmy o Godzilli ukształtowały w kulturze archetyp kaijū, czyli niebezpiecznego gigantycznego potwora o tajemniczym pochodzeniu. Postać Godzilli zainspirowała cały gatunek filmów Kaijū oraz inne filmy o potworach dewastujących miasto, takie jak Projekt: Monster z 2008 i Pacific Rim z 2013[14].

Fenomen Godzilli sprawił, że do slangu w języku angielskim wszedł przedrostek zilla, który jest używany do podkreślania dużych rozmiarów, niszczycielskiej siły lub podobieństwo do potwora[14].

Godzilla ma swój pomnik w Tokio w sąsiedztwie Hibiya w dzielnicy Chiyoda, w której znajduje się także siedziba Tōhō. Został postawiony w 1995 i zamieniony w 2018 na przypominającego bardziej Godzillę z filmu Shin Gojira. Pomnik stoi na placu Hibiya Godzilla Square, również nazwanym na cześć potwora[39].

W 2014 Godzilla otrzymał gwiazdę na Aleji Gwiazd w Los Angeles[40].

Na cześć Godzilli zostały nazwane oprogramowania Bugzilla i JIRA[41]. W 2018 NASA nazwało jeden z gwiazdozbiorów imieniem Godzilli[42].

Powstały także utwory muzyczne nazwane na cześć Godzilli: Godzilla autorstwa Blue Öyster Cult z 1977[43], Godzilla! autorstwa The Creatures z 2003[44] i Godzilla Keshy z 2017[45]. W 1996 we Francji sformował się zespół muzyczny Gojira[46], a w 2003 raper Yukmoutha wydał album muzyczny o nazwie Godzilla[47].

PrzypisyEdytuj

  1. 手塚勝巳 (jap.). 東宝オフィシャルサイト. [dostęp 2019-07-15].
  2. a b Godzilla (1954) (ang.). IMDb. [dostęp 2019-07-15].
  3. a b Syn Godzilli (pol.). Filmweb. [dostęp 2019-06-22].
  4. Godzilla kontra Megalon (1973) (ang.). IMDb. [dostęp 2019-06-22].
  5. Godzilla kontra Mechagodzilla (pol.). Filmweb. [dostęp 2019-06-22].
  6. Powrót Mechagodzilli (pol.). Filmweb. [dostęp 2019-06-22].
  7. Godzilla (1984) (pol.). Filmweb. [dostęp 2019-06-22].
  8. Powrót Godzilli (pol.). Filmweb. [dostęp 2019-06-22].
  9. Godzilla, Mothra i król Gidorah atakują (pol.). Filmweb. [dostęp 2019-06-22].
  10. a b Nathaniel Lee, The true story you probably don't know behind 'Godzilla' came from the devastation after Hiroshima and Nagasaki bombings, Business Insider, 3 czerwca 2019 [dostęp 2019-06-22] (ang.).
  11. a b c d Brian Cronin, Movie Legends Revealed. Was Godzilla Originally Going to Be a Giant Octopus?, CBR, 21 maja 2014 [dostęp 2019-06-20] (ang.).
  12. a b c d e   Peter Bradshaw, Godzilla, „The Guardian”, 14 października 2005, ISSN 0261-3077 [dostęp 2019-06-20] (ang.).
  13. Mike Snider: Godzilla arouses atomic terror (ang.). USA Today, 29 sierpnia 2006. [dostęp 1 marca 2014].
  14. a b c d e f Godzilla [w:] Salvador Jimenez Murguía, The Encyclopedia of Japanese Horror Films, Rowman & Littlefield, 29 lipca 2016, s. 91-100, ISBN 978-1-4422-6167-9 [dostęp 2019-06-24] (ang.).
  15. a b Jason F.C. Clarke, 9 Misconceptions People Have About Godzilla, Topless Robot, 3 lutego 2012 [dostęp 2019-06-23] (ang.).
  16. Piotr Sarota, Godzilla, czyli od niszczyciela do bohatera. Era Showa (1954 – 1975), Japonia-Online, 1 czerwca 2018 [dostęp 2019-06-23] (pol.).
  17. a b What's In A Roar? Crafting Godzilla's Iconic Sound, NPR.org [dostęp 2019-06-22] (ang.).
  18. Condé Nast, Here's How Godzilla Got That Iconic Roar, GQ [dostęp 2019-06-22] (ang.).
  19. a b c d e f J.D. Lees, Marc Cerasini: The Official Godzilla Compendium: A 40 Year Retrospective. Random House Books, marzec 1998, s. 12; 17; ; 124-125, seria: Official Godzilla. ISBN 0-679-88822-5. (ang.)
  20. Tomoyuki Tanaka: 決定版ゴジラ入門. Wyd. 4. Shogakukan, 1996, s. 16-19. ISBN 4-09-220142-7. OCLC 674103831. (jap.)
  21. a b ゴジラ1954-1999超全集. Shogakukan, styczeń 2000, s. 184, 206. ISBN 4-09-101470-4. (jap.)
  22. シン・ゴジラWalker [怪獣王新たなる伝説]. Kadokawa, 2016, s. 50. ISBN 978-4-04-895632-1. (jap.)
  23. ゴジラVSスペースゴジラ超全集. Shogakukan, grudzień 1994, s. 11-13. ISBN 978-4-09-101444-3. (jap.)
  24. Kōhei Nomura: ゴジラ大辞典. Wyd. 2. Kosakura Publishing, grudzień 2014, s. 303. ISBN 978-4-7730-8725-3. (jap.)
  25. Godzilla [Distributed 1998], Toho Kingdom [dostęp 2018-12-07].
  26. Kimberly Weinberger, Dawn Margolis: The Official GODZILLA Movie Fact Book. Scholastic, czerwiec 1998, s. 10. ISBN 0-590-78627-X. (ang.)
  27. シン・ゴジラWalker [怪獣王新たなる伝説]. Kadokawa, 2016, s. 81. ISBN 978-4-04-895632-1. (jap.)
  28. a b c ゴジラ2000 ミレニアム 超全集. Shogakukan, styczeń 2000, s. 8. ISBN 4-09-101471-2. (jap.)
  29. a b c ゴジラ×メガギラス G消滅作戦 超全集. Shogakukan, styczeń 2001, s. 10. ISBN 4-09-101475-5. (jap.)
  30. a b c ゴジラ・モスラ・キングギドラ 大怪獣総攻撃超全集. Shogakukan, grudzień 2001, s. 10. ISBN 4-09-101481-X. OCLC 676266347. (jap.)
  31. a b c ゴジラ×モスラ×メカゴジラ 東京SOS 超全集. Shogakukan, styczeń 2004, s. 4. ISBN 4-09-101493-3. (jap.)
  32. a b c ゴジラファイナルウォーズ超全集. Wyd. 2. Shogakukan, marzec 2005, s. 10. ISBN 4-09-101471-2. (jap.)
  33. a b Kyle Anderson: How Tall Are All the Cinematic GODZILLAs? (ang.). Nerdist, 2016-08-03. [dostęp 2017-04-22].
  34. a b Legendary Godzilla (2014) Feats and Stats Thread! – Godzilla 2014 Forum, Godzilla Movies [dostęp 2018-12-07].
  35. ゴジラの設定を入手しましたのでお知らせします!, Fusetter, 10 sierpnia 2016 [dostęp 2019-06-30] (jap.).
  36. Peter Ferrer: New Godzilla Movie Out In 2016; Shin-Gojira Poster And Trailer Released! (ang.). koreaportal, 2015-12-14. [dostęp 2017-04-22].
  37. Brad Miska, The Latest Godzilla is Three Times the Size of its Predecessors!, Bloody Disgusting!, 27 grudnia 2017 [dostęp 2019-06-30] (ang.).
  38. Bliss of Information: Godzilla Size & Weight Comparison (1954 – 2018) (ang.). YouTube. [dostęp 2018-05-03].
  39. Brian Ashcraft, Tokyo Just Got A New Godzilla Statue, Kotaku [dostęp 2019-07-08] (ang.).
  40. Godzilla awarded star on Walk of Fame, „The Japan Times Online”, 1 grudnia 2004, ISSN 0447-5763 [dostęp 2019-07-08] (ang.).
  41. Matt Weinberger, One of the most successful business apps in the world is splitting into three, Business Insider, 6 października 2015 [dostęp 2019-07-08] (ang.).
  42. Tom Wood: NASA Have Named A Constellation Of Stars After Godzilla (ang.). Lab Bible, 2018-10-18. [dostęp 2019-07-08].
  43. Godzilla – Blue Öyster Cult, AllMusic [dostęp 2019-07-08] (ang.).
  44. CREATURES – full Official Chart History, Official Charts Company [dostęp 2019-07-08] (ang.).
  45. Kesha – Rainbow, Discogs [dostęp 2019-07-08] (ang.).
  46. Encyclopaedia Metallum – Gojira (ang.). metal-archives.com. [dostęp 2009-07-29].
  47. Steve Juon, Rap-A-Lot 4 Life, rapreviews.com, 4 listopada 2003 [dostęp 2019-07-09] (ang.).