Otwórz menu główne

Gwiazdosz rudawy (Geastrum rufescens Pers.) – gatunek grzybów należący do rodziny gwiazdoszowatych (Geastraceae)[1].

Gwiazdosz rudawy
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo grzyby
Typ podstawczaki
Klasa pieczarniaki
Rząd gwiazdoszowce
Rodzina gwiazdoszowate
Rodzaj gwiazdosz
Gatunek gwiazdosz rudawy
Nazwa systematyczna
Geastrum rufescens Pers.
Syn. meth. fung. 1: 134 (Getynga, 1801)
Geastrum rufescens P34 (3).jpg
Starszy owocnik

Systematyka i nazewnictwoEdytuj

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Geastrum, Geastraceae, Geastrales, Phallomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].

Nazwę polską podał K. Zaleski w 1948 r. W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był też jako promiennik brunatnawy i promiennik rudawy[2]. Niektóre synonimy nazwy naukowej[3]:

  • Geastrum schaefferi Vittad. 1842
  • Geastrum vulgatum Vittad. 1842

MorfologiaEdytuj

Owocnik

Kuliste, nieco spłaszczone, na szczycie stożkowato uwypuklone, o średnicy 2-5 cm. Całe otoczone warstewką ochrowobrązowej do czerwonobrązowej grzybni, która przerasta również cząsteczki gleby. Okrywa zewnętrzna (ektoperydium) pęka od szczytu do połowy owocnika na 5-6 (do dziesięciu) trójkątnych, nierównych ramion, które rozchylają się, a następnie podginają pod owocnik. W stanie wyschniętym mogą odgiąć się z powrotem i znów okryć endoperydium. Rozwinięte owocniki osiągają średnicę 3-8 cm. Ramiona są początkowo cielistoróżowe, później czerwonobrązowe, po wyschnięciu pokryte drobnymi spękaniami. Osłona wewnętrzna (endoperydium) do 3 cm średnicy, kulistawa, na szczycie trochę uwypuklona, jasnoochrowa do brązowawej, siedząca, chociaż u suchych owocników może zarysować się niewielka szyjka. Otwór szczytowy (perystom) o nierównym, frędzlowanym brzegu, płaski, bez talerzyka. Kolumella dość trwała, sięgająca co najmniej do połowy endoperydium. Gleba brązowa[4][5].

Cechy mikroskopowe

Zarodniki kuliste o średnicy do 4,5 μm, jasnobrązowe, szorstkie, pokryte niskimi brodawkami (na obwodzie do 14 brodawek). Strzępki włośni mają grubość do 9 μm[5].

Występowanie i siedliskoEdytuj

Występuje na wszystkich kontynentach poza Antarktydą i Australią (ale jest na Nowej Zelandii)[6]. W Polsce jest rzadki i znajduje się na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski. Ma status E – gatunek krytycznie zagrożony wymarciem[7]. Znajduje się na listach gatunków zagrożonych także w Norwegii, Holandii, Litwie[2]. W Polsce był gatunkiem ściśle chronionym[8], od 9 października 2014 r. nie znajduje się już na liście gatunków chronionych[9].

Rośnie w lasach liściastych, iglastych i mieszanych, w zaroślach. Pojawia się pojedynczo lub w małych grupach[5]. Dawniej w Polsce był najczęściej występującym gatunkiem gwiazdosza[4].

Gatunki podobneEdytuj

Gwiazdosz rudawy może być mylony z gwiazdoszem frędzelkowanym (Geastrum fimbriatum), którego owocniki są mniejsze, a miąższ nie czerwienieje[4].

PrzypisyEdytuj

  1. a b Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-03-05].
  2. a b Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  3. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2013-04-15].
  4. a b c Czesław Narkiewicz: Grzyby chronione Dolnego Śląska. Jelenia Góra: Wydawnictwo Muzeum Przyrodniczego, 2005. ISBN 83-89863-20-0.
  5. a b c Wanda Rudnicka-Jezierska: Grzyby (Mycota). Tom XXIII. Podstawczaki (Basidiomycetes): purchawkowe (Lycoperdales), tęgoskórowe (Sclerodematales), pałeczkowe (Tulostomatales), gniazdnicowe (Nidulariales), sromotnikowe (Phallales), osiakowe (Podaxales). Kraków: Instytut Botaniki PAN, 1991. ISBN 83-85444-01-7.
  6. Discover Life Maps. [dostęp 2014-09-15].
  7. Zbigniew Mirek: Red list of plants and fungi in Poland = Czerwona lista roślin i grzybów Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany. Polish Academy of Sciences, 2006. ISBN 83-89648-38-5.
  8. Załączniki nr 1 i 2 do rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 9 lipca 2004 r. w sprawie gatunków dziko występujących grzybów objętych ochroną (Dz.U. z 2004 r. nr 168, poz. 1765)
  9. Dz.U. z 2014 r. nr 0, poz. 1408 – Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej grzybów